Pacjent z kaszlem w aptece – co robić?

Kaszel to najczęstszy objaw chorób układu oddechowego, natomiast odruch kaszlowy jest podstawowym fizjologicznym mechanizmem oczyszczającym drogi oddechowe. Wielu pacjentów przychodzi do apteki, prosząc o „coś na kaszel”. O co powinniśmy zapytać? Co wypada wiedzieć na jego temat?

(fot. shutterstock)

Czym jest kaszel?

Tak jak zostało napisane we wstępie, jest to odruch pozwalający oczyścić drogi oddechowe. Nadmiar wydzieliny i ciała obce są usuwane poprzez kaszel i transport śluzowo-rzęskowy. Odruch ten może niestety znacząco osłabić pacjenta i utrudnić jego funkcjonowanie w społeczeństwie. Kaszlowi często towarzyszy odkrztuszanie wydzieliny, ale może też przebiegać bez odkrztuszania – jest to tzw. Kaszel produktywny i bezproduktywny. Drugim sposobem na podział kaszlu jest rozróżnienie go na ostry i przewlekły.

Powszechny problem w społeczeństwie

Ostry kaszel jest zazwyczaj wywołany wirusową infekcją górnych dróg oddechowych. Szacuje się, że 20% konsultacji medycznych jest związana z tą dolegliwością. Statystyki te są jeszcze wyższe w stosunku do konsultacji farmaceutycznej. W Wielkiej Brytanii około 24 miliony wizyt rocznie dotyczy kaszlu.

Klasyfikacja kaszlu

Jak wiemy, możemy go podzielić na ten ostry i przewlekły.

Przyczyny kaszlu ostrego:

  • Wirusowe zakażenie górnych dróg oddechowych
  • Astma
  • Infekcje dróg oddechowych
  • Zapalenie płuc
  • Odma
  • Wrodzone wady układu oddechowego
  • Ciała obce w drogach oddechowych

Przyczyny kaszlu przewlekłego:

  • Astma
  • Choroby płuc
  • Przewlekające się bakteryjne zapalenie oskrzeli
  • Rozstrzenie oskrzeli
  • Mukowiscydoza
  • Wady wrodzone
  • Zespół nieruchomych rzęsek
  • Ciała obce w drogach oddechowych
  • Refluks
  • Dym tytoniowy i inne zanieczyszczenia powietrza

Jednym z najczęstszych powodów powstania kaszlu jest ostre wirusowe zakażenie oskrzeli. Choroba ta występuje najczęściej w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Pytania, które dobrze jest zadać pacjentowi:

Pytanie Znaczenie
Kolor plwociny Śluzowa, przezroczysta, biała – najczęściej sugeruje brak infekcji.

 

Żółtawa, zielona, brązowawa – wskazuje na infekcję. Może towarzyszyć bakteryjnej oraz wirusowej, która nie wymaga automatycznego skierowania do lekarza.

 

Krwioplucie – Czasem plwocina ma barwę rdzawą (przy zapaleniu płuc).

 

Charakter plwociny Rzadka i pienista – może świadczyć o niewydolności lewej komory serca

Gęsta, śluzowa, biała do żółtej ­– może być symptomem astmy

Czas trwania kaszlu 3 dni – prawdopodobnie infekcja górnych dróg oddechowych

Ponad 3 tygodnie – zakażenie górnych dróg oddechowych, kaszel powirusowy, przewlekłe zapalenie oskrzeli. Kaszel trwający powyżej 3 tygodni należy traktować szczególnie, gdyż im dłużej trwa, tym bardziej prawdopodobna jest poważniejsza przyczyna.

3 miesiące – przewlekłe zapalenie oskrzeli, gruźlica oraz nowotwór

 

Palenie tytoniu Większe narażenie na kaszel przewlekły, zapalenie oskrzeli oraz rozedmę.
Wiek U dzieci najczęściej infekcje górnych dróg oddechowych.

U dorosłych częściej występuje zapalanie oskrzeli, płuc i nowotwory.

Okresowość U dzieci nawracający kaszel może sugerować astmę.

U dorosłych bardziej prawdopodobne jest zapalenie oskrzeli, zwłaszcza jeśli są palaczami.

Początek kaszlu Porannie nasilający się kaszel sugeruje spływanie wydzieliny po ścianie gardła, przewlekłe zapalenie oskrzeli.

 

Kiedy skierować pacjenta do lekarza?

Jest to jedno z najważniejszych pytań w naszej praktyce zawodowej. W przypadku kaszlu istnieje kilka przesłanek ku temu, aby zalecić pacjentowi wizytę u specjalisty. Jednym z takich wskazań jest utrzymujący się kaszel powyżej 3 tygodni. Nie zawsze jednak powinniśmy kierować takiego pacjenta do lekarza – przykładem jest alergia sezonowa, która może utrzymywać się kilka tygodni i powodować kaszel.

Bezwzględnym objawem wymagającym zalecenie konsultacji lekarskiej jest współistniejąca z kaszlem duszność, okresowy bezdech, ból w klatce piersiowej oraz ból przy wdechu. Czynnikiem pomocniczym jest kolor plwociny. Nie zawsze jednak zielonożółta lub brązowa barwa świadczy o infekcji bakteryjnej. Zdarza się jednak, że pacjent z pierwotną infekcją wirusową uległ wtórnemu zakażeniu bakteryjnemu. Może to świadczyć o konieczności wizyty u lekarza.

Do objawów wymagających konsultacji lekarskiej zalicza się również świszczący płytki oddech, regularnie nawracający kaszel, utrzymujący się kaszel nocny u dzieci. Mogą to być symptomy astmy, współistnienia poważnej patologii lub ciężkiej infekcji wirusowej. Wysoka gorączka, powyżej 39° C jest również wskazaniem do konsultacji lekarskiej, gdyż jest to jeden z symptomów infekcji bakteryjnej.

 

Bibliografia:

  1. Doniec, Zbigniew, et al. „Rekomendacje postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w kaszlu u dzieci dla lekarzy POZ.” Lekarz POZ4: 305-321.
  2. Rutter, Paul, et al. Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie. Elsevier Urban & Partner, 2017.
  3. Lennecke, K., K. Hagel, and K. Przondzionko. „Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób.” (2012).
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
3 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!
Sylwia Bogiel 2018-12-04 20:34:44
przede wszystkim odeprzeć atak intruzów, jak na obrazku
Maria Magdalena Kowalczuk 2018-12-04 22:12:43
Szybko wracaj i zatrzymaj intruzów! :)
Milena Podkońska 2018-12-05 15:32:28
I niestety zdarza się, że ci pacjenci , co przychodzą kaszlą prosto na nas, żeby pokazać jaki mają kaszel