Pacjent geriatryczny z przeziębieniem – przegląd lekowy 40

Do apteki zgłasza się 73-letni Pan Andrzej. Realizuje receptę na regularnie przyjmowane przez niego leki m.in. na nadciśnienie tętnicze. Ponadto, mężczyzna informuje farmaceutę, że już drugi dzień czuje się przeziębiony. Prosi o wydanie popularnego, wieloskładnikowego leku „na przeziębienie”, który zazwyczaj stosuje w przypadku gorszego samopoczucia. Dodatkowo pacjent chce wykupić popularne tabletki do ssania na ból gardła, zawierające w swoim składzie flurbiprofen.

(fot. shutterstock)

Zapytany o charakter objawów przeziębienia, tłumaczy, że dokucza mu wodnisty katar, drapanie w gardle i ogólnie czuje się „niewyraźnie”. W wywiadzie zaprzecza występowaniu objawów suchego kaszlu.

Mężczyzna przyznaje, że w czasie ostatnich kilku miesięcy nasiliły się również bóle w obrębie stawu kolanowego, co skłoniło go do wizyty u lekarza, który przepisał mu lek przeciwbólowy, zażywany przez niego od miesiąca. Pacjent wyznaje, że dolegliwości bólowe ustąpiły, ale ostatnio zaczął odczuwać pieczenie i dyskomfort w nadbrzuszu.

Jakie pytania należy zadać pacjentowi w wywiadzie farmaceutycznym? Jakie występują interakcje? Co można zalecić w celu zwiększenia bezpieczeństwa terapii?

 

 Informacje dotyczące pacjenta

Płeć Mężczyzna
Wiek 73 lata
Wzrost 179 cm
Waga 81 kg
Choroby Nadciśnienie tętnicze

Choroba niedokrwienna serca

Choroba zwyrodnieniowa stawów

 

Leki przepisane przez lekarza kardiologa:

  • Amlodypina tabl. 10 mg
  • Peryndopryl tabl. 5 mg
  • Furosemid tabl. 40 mg
  • Bisoprolol tabl.  10 mg
  • Atorwastatyna tabl.  20 mg

 

Leki dodatkowe przepisane przez innych lekarzy:

  • Doksazosyna tabl. 4mg
  • Citalopram tabl. 20 mg
  • Diklofenak tabl. 50 mg

 

Leki OTC które chce wykupić pacjent:

  • Preparat trójskładnikowy na przeziębienie (paracetamol+pseudoefedryna+dekstrometorfan)
  • Tabletki do ssania na gardło (flurbiprofen)

 

Problemy lekowe

 

Problem Przyczyna Interwencja
Reakcja niepożądana leku Pseudoefedryna:

– może podwyższać ciśnienie tętnicze, powodować zaburzenia rytmu serca

– może powodować trudności z oddawaniem moczu

Odstawienie leku, zalecenie preparatu obkurczającego śluzówkę do stosowania miejscowego (np. ksylometazolinę, oksymetazolinę)
Nieprawidłowa terapia Dekstrometorfan – lek tłumiący odruch kaszlu Ze względu na brak objawów suchego, męczącego kaszlu zalecana jest rezygnacja z leku; brak zasadności stosowania
Niewłaściwy efekt terapii Interakcja między diklofenakiem a citalopramem – nasilenie gastrotoksyczności NLPZ Zalecenie wdrożenia na czas terapii diklofenakiem leku z grupy inhibitorów pompy protonowej, bądź propozycja zamiany preparatu podawanego doustnie na stosowany miejscowo na skórę

 

Niewłaściwy efekt terapii

Interakcja między diklofenakiem a flurbiprofenem – nasilenie działań niepożądanych NLPZ

(gastrotoksyczność, niekorzystny wpływ na układ krążenia)

Odstawienie tabletek do ssania zawierających flurbiprofen, zamiana na inny preparat (np. z benzydaminą)
Niewłaściwy efekt terapii Interakcja między diklofenakiem, peryndoprylem oraz furosemidem – nasilenie nefrotoksyczności, upośledzenie filtracji kłębuszkowej Zalecenie konsultacji z lekarzem

 

 

Omówienie przypadku

 

Pacjent w wieku podeszłym przeważnie cierpi z powodu kilku schorzeń jednocześnie, co oznacza również przyjmowanie wielu leków. Jest to specyficzna grupa osób, u których zarówno lekarz, jak i farmaceuta powinien uwzględnić wielochorobowość i wielolekowość. Seniorzy przyjmują średnio 3-8 preparatów na receptę, wśród nich przede wszystkim leki kardiologiczne, przeciwbólowe, uspokajające czy nasenne. Dodatkowo, ze względu na ogrom preparatów dostępnych OTC i rozpowszechnienia ich reklam, przyczynia się to do zjawiska samoleczenia. Dlatego też farmaceuta, który często stanowi pierwszy kontakt z pacjentem, może zauważyć nieprawidłowości w farmakoterapii czy ewentualne interakcje.

Mężczyzna w omawianym przypadku przyjmuje przewlekle leki kardiologiczne, ze względu na nadciśnienie tętnicze i chorobę niedokrwienną serca.  Poza tym, od pewnego czasu stosuje regularnie NLPZ, z powodu bólu związanego ze zmianami zwyrodnieniowymi w prawym kolanie oraz citalopram na poprawę nastroju i problemy ze spaniem.  Lekiem stwarzającym ryzyko wielu interakcji z innymi jest diklofenak, należący do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Jest to lek niewątpliwie skuteczny w łagodzeniu objawów choroby zwyrodnieniowej, jednak obarczony dużym ryzykiem działań niepożądanych i interakcji, zwłaszcza u starszych pacjentów.

Co więcej, pacjent chce wykupić lek do ssania na ból gardła z flurbiprofenem, który również należy do NLPZ i przenika do krążenia ogólnego nawet po podaniu na błonę śluzową (synergizm działań niepożądanych dwóch NLPZ). Kolejnym problemem jest nasilenie gastrotoksyczności diklofenaku przez leki z grupy SSRI, które zaburzają funkcjonowanie płytek krwi, odgrywających istotną rolę w tamowaniu krwawień, jakie mogą się pojawić w następstwie stosowania NLPZ.

 

Rozwiązanie problemu

 

W celu zmniejszenia ryzyka gastrotoksyczności i działań niepożądanych NLPZ należy odradzić mężczyźnie stosowanie leku na ból gardła z flurbiprofenem. Pacjentowi można zalecić miejscowe zastosowanie innego leku – np. benzydaminy, która nie hamuje enzymów cyklooksygenazy oraz wchłania się tylko w niewielkim stopniu po podaniu na błonę śluzową. Dodatkowo należy zalecić stosowanie leku z grupy inhibitorów pompy protonowej w czasie terapii diklofenakiem (o ile pacjent go nie stosuje). Alternatywą może być zastosowanie przez pacjenta w razie wystąpienia bólu – paracetamolu, który jest lekiem pierwszego wyboru w łagodzeniu objawów choroby zwyrodnieniowej stawów. Dobrym rozwiązaniem jest również dołączenie do terapii diklofenaku podawanego miejscowo na skórę w postaci kremu lub żelu, który wykazuje niską biodostępność ogólnoustrojową.

W przypadku wyboru leku na objawy przeziębienia należy zalecić pacjentowi preparat niezawierający w składzie pseudoefedryny. Po pierwsze, może ona podwyższyć ciśnienie tętnicze u pacjenta. Po drugie, jej stosowanie nie jest wskazane u pacjentów z łagodnym rozrostem prostaty – może powodować trudności z oddawaniem moczu. W celu złagodzenia  objawów zatkanego nosa i nadmiernej wydzieliny korzystne będzie doraźne zastosowanie leku obkurczającego śluzówkę o działaniu miejscowym, zawierającym w swym składzie np. ksylometazolinę. Z kolei, odpowiednim lekiem przeciwgorączkowym, przeciwbólowym będzie paracetamol.  Ze względu, że pacjent nie zgłasza w wywiadzie objawów suchego i męczącego kaszlu, stosowanie preparatu z dekstrometorfanem jest bezcelowe.

Na koniec warto zwrócić uwagę na szczególnie niebezpieczne połączenie ACE inhibitora (peryndopryl), diuretyku (furosemid) oraz NLPZ (diklofenak), które jest istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju niewydolności nerek, szczególnie u pacjentów w wieku powyżej 70 r.ż. Jest to kolejny powód, dla którego  powinien ograniczyć stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Warto pouczyć mężczyznę, aby zawsze informował lekarza o wszystkich przyjmowanych przez niego lekach, nawet tych bez recepty.

 

Piśmiennictwo:

 

  1. Woroń J. Racjonalne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych w terapii bólu. Medycyna Praktyczna; https://www.mp.pl/bol/wytyczne/90989,racjonalne-stosowanie-niesteroidowych-lekow-przeciwzapalnych-w-terapii-bolu
  2. Charakterystyka Produktu leczniczego Sudafed 12/2008
  3. Charakterystyka Produktu leczniczego Strepsils Intensive 10/2013
  4. Benzydamina, Medycyna praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=909
  5. Woroń J. Interakcje selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny; Medycyna Praktyczna; https://www.mp.pl/poz/psychiatria/leki/46098,interakcje-selektywnych-inhibitorow-wychwytu-zwrotnego-serotoniny
  6. Ksiądzyna D, Szeląg A. Specyfika farmakoterapii pacjentów w podeszłym wieku. Psychogeriatria Polska 2013; 10(3):115-126.
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy