Ostre zapalenie oskrzeli

shutterstock_171525560.jpg
Co farmaceuta musi wiedzieć o zapaleniu oskrzeli? Czy zwykle jest wywołane przez wirusy czy bakterie? Jakie leczenie powinno się zastosować? Kiedy potrzebny jest antybiotyk? Na te i inne pytania znajdziesz odpowiedź w artykule.

Co farmaceuta powinien wiedzieć o zapaleniu oskrzeli

fot. Shutterstock 

Źródło

Czynnikiem etiologicznym zapalenia oskrzeli są wirusy, w tym m.in. wirusy grypy, paragrypy, RSV, czy adenowirusy. Nawet kojarzone z lekkim przeziębieniem – rinowirusy – mogą torować drogę innym wirusom, ułatwiając im kolonizację w dolnych drogach oddechowych. 1% przypadków spowodowanych jest zakażeniami drobnoustrojów Chlamydophila pneumoniae i Mycoplasma pneumoniae. Chorobą przebiegającą pod postacią zapalenia oskrzeli może być również krztusiec.Jest to choroba bakteryjna wywołana Bordetella pertussis, powodująca martwicę nabłonka dróg oddechowych. Charakteryzuje się  przewlekłym (> 3 tyg,), napadowym i duszącym kaszlem, Szczególnie narażone są nieszczepione dzieci lub dorośli, u których zmniejszyła się odporność poszczepienna.

Diagnostyka

Szczyt zachorowań na zapalenie oskrzeli obserwujemy w wieku dziecięcym: między 6 mż – 2 rż (zostanie omówione w osobnym artykule) oraz między 9-15 rż (20-30% populacji). U dorosłych częstość występowania pozostaje na poziomie ok. 5%.   
Do niedawna najprostsza diagnostyka mówiła, że jeśli kaszel trwa krócej niż 3 tyg. i nie jest to zapalenie płuc, to mówimy o ostrym zapaleniu oskrzeli. Jednak badania pokazały, że średni czas trwania kaszlu w tym schorzeniu jest dłuższy i wynosi ok. 24 dni. Z powodu uszkodzonych przez infekcję struktur i zwiększonej wrażliwości odruchu kaszlowego, u prawie połowy pacjentów kaszel trwa dłużej niż 20 dni. Poinfekcyjny kaszel może trwać nawet kilka miesięcy.

Różnicowanie

Diagnostyka zapalenia oskrzeli nie jest prosta, bo objawy są niespecyficzne i podobne do takich jednostek chorobowych jak przeziębienie, krztusiec, astma lub zapalenie płuc. Farmaceuta nie jest w stanie samodzielnie postawić jednoznacznej diagnozy, ale może naprowadzić pacjenta, który „kaszle już prawie trzy tygodnie i nie wie, co robić”.
  • Przeziębienie – objawy i etapy rozwoju infekcji zostały omówione tutaj, współistniejącym obok kaszlu objawem jest katar, ból gardła, osłabienie, rzadko gorączka. Objawy zazwyczaj przechodzą samoistnie po 10-15 dniach.
  • Astma – warto zapytać, czy pacjent nie ma świszczącego oddechu, nie choruje na alergiczny nieżyt nosa, atopowe zapalenie skóry lub w ciągu roku nie zdarzyły mu się napady duszności lub inne objawy związane z ekspozycją na alergen. Można wtedy zasugerować badanie spirometryczne.  
  • Krztusiec (koklusz) – u dorosłych osób szczepionych przebieg może być lżejszy niż standardowo i niecharakterystyczny: dominuje przewlekły, napadowy kaszel (> 3 tyg.). Można zasugerować badanie na obecność przeciwciał IgG i IgA przeciwko toksynie krztuścowej – 4-krotny wzrost  miana w próbkach uzyskanych między 3-5 tyg. da jednoznaczną odpowiedź.
  • Zapalenie płuc – rozpoznanie powinien zrobić lekarz osłuchując pacjenta – w zapaleniu oskrzeli słyszalne są świsty, furczenia nad polami płucnymi, ale nieobecne są ogniskowe zmiany osłuchowe. W celu szybszej diagnostyki można sprawdzić ciśnienie krwi (< 90/60 mmHg), rytm serca (>100/min), częstość oddechów (>24/min), temperaturę (>38st). Takie parametry mogą sugerować zapalenie płuc. W przypadku wątpliwości lekarz powinien skierować pacjenta na RTG płuc. Należy podkreślić, że wystąpienie ropnej plwociny nie jest równoznaczne z nadkażeniem bakteryjnym i nie wskazuje na zapalenie płuc.
Po co farmaceutom taka wiedza? Dlatego, żeby pacjentów uspokoić lub przeciwnie – jak najszybciej skierować do lekarza. Przy wszech obecnym „wujku Google”, a także szerokiemu dostępowi do prywatnych laboratoriów, umiejętność dostarczenia fachowej wiedzy wydaje się kluczowa.

Leczenie

Wracając szybko do etiologii zapalenia oskrzeli – infekcja wirusowa – dlatego przebieg choroby jest samoograniczający się, a podstawowym leczeniem jest leczenie objawowe: odpowiednie nawodnienie, leki przeciwkaszlowe, mukolityki, opcjonalnie leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne.  
Kaszel (nawet suchy) pełni ważną rolę w usuwaniu wydzieliny, dlatego osłabianie działania układu rzęskowego może niekorzystnie wpływać na przebieg choroby. Z tego powodu leki przeciwkaszlowe nie są rutynowo zalecane, chyba że kaszel utrudnia sen, pacjent ma przepuklinę i inne przeciwwskazania W zapaleniu oskrzeli najlepiej przebadana jest lewodropropizyna, która ze względu na działanie obwodowe cechuje się również wysokim bezpieczeństwem Przydatne mogą być również olejki eteryczne oraz miód.
Antybiotyk – nie wykazano przewagi antybiotykoterapii nad placebo w leczeniu zapalenia oskrzeli. Stosowanie antybiotyku nie wpływało na polepszenie samopoczucia pacjenta, a czas trwania kaszlu skracał się o pół dnia.
Uzasadnienie stosowanie antybiotyku istnieje w przypadku podejrzenia krztuśca. W takim przypadku antybiotykami z wyboru są makrolidy (np. klarytromycyna, czy azytromycyna).
 
Co musisz wiedzieć
  1. Ostre zapalenie oskrzeli charakteryzuje się przede wszystkim kaszlem – początkowo suchym, następnie mokrym, potem znowu suchym poinfekcyjnym.
  2. Kaszel może trwać nawet ponad 3 tygodnie.  
  3. Postawienie diagnozy w aptece jest trudne – pacjenta lepiej skierować do lekarza w celu wykluczenia zapalenie płuc i innych jednostek chorobowych.
  4. Zapalenie oskrzeli jest infekcją wirusową – u dorosłych nie wymaga antybiotyku a leczenia objawowego.
  5. Leczenie przeciwkaszlowe ma ograniczone zastosowanie.
  6. W przypadku niepowodzenia terapii, można zasugerować dalszą diagnostykę np. w kierunku astmy czy krztuścu.
 
 
Bibliografia:
 
Hryniewicz W., Albrecht P., Radzikowski A., red. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego. Warszawa, Narodowy Instytut Leków, 2016
Zieliński A. Krztusiec – informacje dla lekarzy POZ. 2012:
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

2
Dodaj komentarz

avatar
1 Comment threads
1 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
2 Comment authors
Marcin SnochKamanTZ Recent comment authors
  Subscribe  
najnowszy najstarszy oceniany
Powiadom o
KamanTZ
Gość
KamanTZ

Czas kaszlu po infekcji potrafi być obecnie bardzo długi. Wirusy w tym sezonie mocno dały w kość i zapalenie oskrzeli pojawiało się zdecydowanie za często. U dzieci regularne wizyty kontrolne u lekarza to podstawa bo między zapaleniem oskrzeli a płuc jest bardzo cienka granica.

Marcin Snoch
Admin

Z jednej strony tak. Z drugiej, mam wrażenie że rodzice są zbyt przewrażliwieni i zbyt szybko idą do lekarza. I uznają, że lekarz zły bo nic ( w danym momencie) nie rozpoznał, a za 2 dni było zapalenie oskrzeli. Bo 2 dni wystarczyły na rozwinięcie się.