Ostre, niepowikłane zapalenie pęcherza moczowego

Zapalenie pęcherza rozpoznajemy po takich objawach jak: ból i pieczenie podczas oddawania moczu (dyzuria), częstomocz i nagłe parcie na mocz.

fot. shutterstock

 

Pacjent

 

Jeśli można narzekać na brak równouprawnienia między płcią męską a żeńską, to z pewnością można wskazać zakażenie układu moczowego (ZUM). Kobiety cierpią na tą przypadłość prawie 50 razy częściej niż mężczyźni. Przyjmuje się, że co druga kobieta będzie uskarżać się na objawy ZUM chociaż raz w życiu, a 30-40% z nich doświadczy nawrotu infekcji w ciągu kolejnych 3 miesięcy. Wynika to z bliskiego sąsiedztwa ujścia cewki moczowej, pochwy i odbytnicy. Szczególnie predysponowane są młode kobiety w wieku 16-35 lat.

 

Rozpoznanie po objawach klinicznych

 

O niepowikłanym ZUM mówimy, gdy spowodowane jest przez typowe bakterie, u osób bez chorób lub wad układu moczowego, przy sprawnie działających mechanizmach obronnych. Najczęściej mówimy o ZUM w kontekście zapalenia pęcherza moczowego lub ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek.

 

Zapalenie pęcherza rozpoznajemy po takich objawach jak: ból i pieczenie podczas oddawania moczu (dyzuria), częstomocz i nagłe parcie na mocz. Konieczność wykonania badań laboratoryjnych jest określona indywidualnie, w sytuacjach oczywistych (młode kobiety, ostra dyzuria) dalsza diagnostyka nie jest konieczna.

 

Badania laboratoryjne

 

Oprócz objawów klinicznych wymienionych wyżej, rozpoznanie potwierdzamy:

– badaniem ogólnym moczu (wypatrujemy w moczu obecności leukocytów, czerwonych krwinek, bakterii, azotynów i esteraz leukocytów),

– posiewem moczu (gdy bakterii w polu widzenia będzie >10^3 CFU),

 

Nawet 30% próbek moczu na posiew może być źle pobranych, kolejne 30% próbek jest źle transportowanych, przez co posiew traci na wiarygodności. Kluczową rolą farmaceuty jest poinstruowanie pacjenta, w jaki sposób postępować z materiałem:

– pojemnik do posiewu musi być jałowy,

– kobiety przed pobraniem próbki powinny umyć okolice cewki moczowej i krocza wodą z mydłem, wytrzeć w kierunku od przodu do tyłu i jeszcze raz przetrzeć gazikiem z wodą,

– następnie powinny rozchylić wargi sromowe i oddać pierwszą część moczu do toalety (aby wypłukać cewkę moczową),

– bez przerywania strumienia moczu, pobrać środkową porcję moczu do pojemnika,

– mężczyźni przecierają ujście cewki gazikiem z wodą, następnie powinni odprowadzić napletek i podobnie pobrać środkową porcję moczu, nie przerywając strumienia;

Aby nie dopuścić do namnażania się bakterii w próbce moczu, powinna być ona dostarczona do laboratorium jak najszybciej. Jeśli pacjenci nie są w stanie przekazać próbki w ciągu godziny, powinni ją schłodzić do temp. 4 st. Cel.

 

Etiologia

 

W zapaleniu pęcherza moczowego nie musimy wyciągać magicznej kuli, aby określić jego etiologię. 95% przypadków spowodowanych jest infekcją pałeczkami Gram ujemnymi Escherichia coli (pałeczkami okrężnicy). W literaturze można znaleźć ją również pod skrótem UPEC (od Uropathogenic E. coli), określającym szczepy uropatogenne, które różnią się trochę od tych z przewodu pokarmowego, m.in. obecnością fimbrii przyczepiających bakterie do nabłonka pęcherza.

Taka etiologia dotyczy jednak tylko ostrych, niepowikłanych infekcji układu moczowego. Cięższe, nawrotowe postacie ZUM rządzą się innymi prawami, co zostanie omówione w kolejnym artykule.

 

Skoro w zasadzie mówimy o jednym szczepie bakterii, to w czym trudność? Podajemy antybiotyki przeciwko E. coli i po problemie! Tylko skąd te nawroty? Skąd powikłania? Niestety, dobranie odpowiedniego antybiotyku nie jest prostym zadaniem, ponieważ szczepy bakterii cały czas mutują i przystosowują się do niekorzystnych dla nich warunków.

 

Ostatnie badania nad opornością E. coli w Polsce były prowadzone ok. 15 lat temu. Już wtedy oporność bakterii w niepowikłanym ZUM wynosiła 40% dla ampicyliny (podobna cząsteczka do amoksycyliny), 20% dla kotrimoksazolu i 7% dla cyprofloksacyny. Eksperci podkreślają bardzo duży problem, jakim jest dostępność furazydyny bez recepty. Niestety, nie ma testu, który potrafiłby wskazać oporność E. coli na ten chemioterapeutyk, ale na podobną, niedostępną w Polsce, nitrofurantoinę opornych jest aż 30% szczepów (!).

 

Leczenie

 

Dla wszystkich typów ZUM pierwszym zaleceniem jest dobre nawodnienie, aby zapewnić jak największą diurezę. Szczególnie ważne jest opróżnienie pęcherza na noc, a także po stosunku.

 

Jeśli chodzi o leczenie przeciwbakteryjne, ważne jest zwrócenie uwagi na leki, które powinny być przepisywane jako pierwsze, a które zarezerwowane w przypadku ich nieskuteczności. Ciekawostką jest również fakt, że leki mogą być podawane w niższych dawkach i przez krótszy okres czasu niż w innych wskazaniach np. zakażeniach układu oddechowego.

 

Lekami pierwszego rzutu są:

 

Kotrimoksazol (trimetoprim + sulfametoksazol)

np. Biseptol

960 mg

Do stosowania  2 x dziennie

przez 3 dni

–      przyjmować podczas posiłku lub po nim,

Furazydyna

np. Furagina

50 mg

Do stosowania 4 x dziennie

 

–      nieznana jest oporność bakterii na ten lek,

–      brak wiarygodnych badań odnośnie skuteczności;

Fosfomycyna

np. Monural

3 g jednorazowo –      do rozpuszczenia w wodzie, przyjmować po opróżnieniu pęcherza, najlepiej na noc;

 

Lekami drugiego rzutu są:

 

Cyprofloksacyna

np. Cipronex

250 mg

Do stosowania 2 x dziennie

przez 3 dni

–      „ulubiony” lek na ZUM, a powinien być zarezerwowany na inne, cięższe schorzenia np. zapalenie płuc, powikłany ZUM,

–      niska dawka i krótki czas leczenia jest wystarczający,

–      podobnie jest z innymi fluorochinolonami (ofloksacyna, lewofloksacyna)

Amoksycylina + kwas klawulanowy

np. Amoksiklav

625 mg

Do stosowania 2 x dziennie

przez 7 dni

–      niższa skuteczność

–      nie wolno podawać samej amoksycyliny

 

Podsumowanie

 

1.     Zakażenie układu moczowego dotyczy przede wszystkim kobiet.

 

2.     Objawy kliniczne zgłaszane przez pacjentki są na tyle charakterystyczne, że można podjąć leczenie bez badań diagnostycznych.

 

3.     Badanie ogólne moczu i posiew potwierdzają rozpoznanie, ale ważna jest metoda pobrania moczu dla wiarygodności wyników.

 

4.     Zapalenie pęcherza moczowego jest spowodowane głównie przez Escherichia coli.

 

5.     W zapaleniu pęcherza moczowego konieczne jest leczenie przeciwbakteryjne. W pierwszej kolejności powinien być podany kotrimoksazol, furazydyna lub fosfomycyna.

 

6.     Fluorochinolony powinny być zarezerwowane na cięższe przypadki.

 

 

mgr farm. Zuzanna Miś

 

Bibliografia

Hryniewicz W, Holecki M. Rekomendacje diagnostyki, terapii i profilaktyki zakażeń układu moczowego u dorosłych. Narodowy Instytut Leków 2015.

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

2
Dodaj komentarz

avatar
1 Comment threads
1 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
2 Comment authors
ZuzannaMrówka Recent comment authors
  Subscribe  
najnowszy najstarszy oceniany
Powiadom o
Mrówka
Gość
Mrówka

Monuralu przyjmujemy jednorazową dawkę, a czy po kilku dniach trzeba to powtórzyć czy nie ma już takiej potrzeby?

Zuzanna
Gość
Zuzanna

Cześć!
Wystarczy jednorazowa dawka. Powtórne dawki podaje się w wyjątkowych przypadkach – u dzieci (wtedy 1-2 dawki ale 2 g), w ciężkich, nawracających zapaleniach lub wywołanych przez bardziej zjadliwe bakterie (np. Pseudomonas).