REKLAMA

Ospa wietrzna – co należy wiedzieć i aktualne trendy leczenia

Okres dziecięcy to nieustanne formowanie się układu odpornościowego młodego człowieka. To właśnie w tym czasie wykształca się przyszła odpowiedź immunologiczna, będąca po części konsekwencją kontaktu dziecka z obecnymi w otoczeniu patogenami. Do takich zaliczyć można, chociażby wirusa ospy wietrznej, który co roku jest przyczyną blisko 180 tys. przypadków ospy u dzieci. A tegoroczny szczyt zachorowań dopiero przed nami.

(fot. shutterstock)

OSPA WIETRZNA JAKO CHOROBA POPULACJI DZIECIĘCEJ

Mówiąc ospa – myślimy dziecko, wysypka, swędzenie. Zarówno teoria, jak i praktyka potwierdzają to stwierdzenie, wszak ospa dotyka blisko 90% dzieci jeszcze przed ukończeniem 12 roku życia! Osoby dorosłe bardzo rzadko chorują na ospę, głównie ze względu na fakt, że znaczna część z nas przebyła w dzieciństwie zakażenie wirusem ospy.

REKLAMA
REKLAMA

Ospa wietrzna wywoływana jest przez wirus Varicella zoster (VZV) – ten sam, który u 20% osób, jakie przeszły ospę w dzieciństwie wywołuje półpaśca.
Wirus ospy wietrznej charakteryzuje się wysoką zaraźliwością – przyjmuje się, że wynosi ona aż 90%. Oznacza to, że w grupie dzieci, wśród których znajdzie się choć jedno z ospą w fazie zakaźnej, jest niewielka szansa na to, że któreś z pozostałych dzieci nie zachoruje. Do zakażenia dochodzi poprzez bezpośredni kontakt z wirusem, który przenosi się z powierzchni naskórnych zmian pęcherzykowych. Wielkość wirionów jest na tyle nieduża, iż tworzą one swoisty aerozol, który bez trudu przedostaje się do dróg oddechowych osób z bliskiego otoczenia chorego dziecka. Po wniknięciu do krwioobiegu cząsteczki wirusa przemieszczają się w pobliże skóry, gdzie po okresie inkubacji następuje ich uaktywnienie. Okres przed wystąpieniem I objawów jest różny dla każdego dziecka, niemniej jednak waha się między 10 a 23 dni (zwykle 2 tygodnie). Ważną informacją jest fakt, iż osoba chora może zarażać już 1-2 dni przed wystąpieniem objawów skórnych.

 

KLINICZNE ASPEKTY OSPY U DZIECI

Pierwszymi objawami zakażenia wirusem ospy po okresie inkubacji są objawy prodromalne, które obejmują u dzieci:

  • Stan podgorączkowy
  • Ogólne zmęczenie
  • Złe samopoczucie
  • Brak apetytu
  • Objawy podobne do infekcji górnych dróg oddechowych.

Okres ten nie jest charakterystyczny i dlatego też znaczna część rodziców nie rozpoznaje wtedy jeszcze zakażenia ich dziecka wirusem ospy wietrznej. Dopiero wystąpienie wysypki staje się jasnym sygnałem zachorowania.
Zmiany na skórze dziecka najpierw pojawiają się w okolicy głowy i na szyi. W miarę postępowania choroba rozprzestrzenia się na tułów i (w znacznie mniejszym stopniu) na kończyny. Początkowo wysypka ma charakter czerwonych plam, następnie w ich obrębie pojawiają się grudki. Charakterystyczną cechą wysypki w przebiegu ospy jest występowanie pęcherzyków wypełnionych płynem, które stanowią główne źródło zakaźności wirusem ospy. Towarzyszy im silny świąd, szczególnie uciążliwy dla dzieci.

Zmiany skórne w postaci pęcherzyków przestają być źródłem zaraźliwości w momencie pokrycia się strupkiem. Ma to miejsce około 4-7 dni po ich pojawieniu się, a całkowite ustąpienie zmian naskórnych występuje najczęściej dopiero po 20 dniach. W tym czasie najważniejszą kwestią, na jaką muszą zwrócić uwagę rodzice chorego dziecka, jest bezwzględny zakaz rozdrapywania wykwitów skórnych. Czym to grozi? Wyjaśnienie znajduje się poniżej.

 

TERAPIA OSPY – LECZENIE OBJAWÓW CZY PRZYCZYNY?

Pomimo dowodów na to, iż acyklowir wykazuje pewną skuteczność w leczeniu zakażenia wirusem ospy, nie zaleca się jego podawania dzieciom bez wyraźnej potrzeby. Jego zastosowanie zarezerwowane jest dla ciężkich przypadków ospy u dzieci, szczególnie narażonych na niebezpieczne powikłania.
W związku z powyższym terapia ospy obejmuje głównie leczenie objawowe i zachowanie odpowiednich zasad higieny chorego dziecka. Warto zatem zwrócić uwagę rodzicom, którzy zwrócą się do nas o pomoc, iż:

  • W przebiegu ospy nie jest zakazane mycia dziecka! Wskazane są krótkie kąpiele (w formie prysznicu) letnią (niegorącą) wodą. Ich celem jest utrzymanie higieny zmian naskórnych i zapobieganie zakażeniom bakteryjnym – najbardziej niebezpiecznemu powikłaniu ospy wietrznej.
  • Popularne płynne pudry bądź zasypki wydają się (zgodnie z aktualną wiedzą) nie być idealnym rozwiązaniem. Utrzymując się na skórze, stwarzają warunki do rozwoju w obrębie zmian skórnych chorobotwórczych bakterii, zwłaszcza gronkowca złocistego i paciorkowca β-hemolizującego. Dodatkowo wysuszają skórę za sprawą obecnego w składzie tlenku cynku.
  • Rozdrapywanie pęcherzyków jest bezwzględnie przeciwwskazane, gdyż miejsca takie stanowić będą swoiste wrota dla wspomnianych już bakterii.

Leczenie objawowe koncentruje się przede wszystkim na obniżaniu gorączki i podawaniu leków p/histaminowych. Te drugie są szczególnie zalecane w formie preparatów doustnych, m.in. na bazie dimetyndenu.
Uwagę rodziców farmaceuta powinien jednak ukierunkować na wybór odpowiedniego preparatu p/gorączkowego. Choć nie ma jednoznacznych wytycznych to dostępne powszechnie zalecenia, rekomendują stosowanie paracetamolu. Kwas acetylosalicylowy jest przeciwwskazany u dzieci, ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Rey’a. Ibuprofen (i pozostałe NLPZ-y) może mieć natomiast związek ze wzrostem prawdopodobieństwa wystąpienia ciężkich powikłań w postaci zakażenia bakteryjnego. Mechanizm tego zjawiska opiera się najpewniej na hamowaniu migracji granulocytów do miejsca zmian skórnych, co obniża zdolność do obrony przed bakteriami.

 

FORMY ZAPOBIEGANIA OSPIE

Najlepszą tego typu metodą jest zastosowanie szczepienia ochronnego przeciwko ospie wietrznej. Obecnie szczepienie to nie jest ujęte w wykazie szczepień obowiązkowych – jest ono na liście szczepień zalecanych. Objęte są nim m.in. dzieci z upośledzoną odpornością, a także te przebywające w jednostkach opiekuńczo-wychowawczych, żłobkach itp.
Schemat szczepienia obejmuje dwukrotne przyjęcie dawki atenuowanych wirusów, w okresie między 9 mż. a 12 rokiem życia. Odstęp między dawkami powinien wynosić między 6 tygodni a 3 miesiące.

 

Literatura:

  1. Ospa wietrzna u dzieci, Anna Mierzejewska, Anna Jung, Pediatr Med. ROdz 2012, 8(4), p. 329-334
  2. Zakażenia wirusem ospy wietrznej-półpaśca, Anne A. Gershon, Pediatria po Dyplomie, Vol. 13, Nr 4, sierpień 2019
  3. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 25 października 2018 roku w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2019
  4. https://pssekrapkowice.pis.gov.pl/plikijednostki/wsseopole/pssekrapkowice/userfiles/file/EP/Ospa%20opracowanie.pdf
  5. Bacterial skin infections in children hospitalized with varicella: a possible negative impact of non-steroidal anti-inflammatory drugs?, Dubos F., Hue V., Grandbastien B., Catteau B., Martinot A., Acta Derm Venereol 2008; 88(1): 26-30
  6. Invasive group A streptococcal infection and nonsteroidal anti-inflammatory drug use among children with primary varicella, Lesko SM., O’Brien KL., Schwartz B., Vezina R., Mitchell AA., Pediatrics, 2001, May; 107(5): 1108-15

 

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

35 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Ja mam pamiątkę po ospie z dzieciństwa w postaci dziury po rozdrapanej krostce.
Ja tez mam pamiątkę, przynajmniej jestem pewna, że chorowałam ;)
Czy osoby starsze mogą się zaszczepić? Pan X nie zachorował w wieku młodzieńczym i teraz chciałby uniknąć możliwości zachorowanie ze względu na trudniejszy przebieg niż u dzieci. Czy w wieku 16 czy 30 lat można się zaszczepić.
A co jeśli w dzieciństwie pan chorował i się zaszczepi?
Nic. Pewnie dodatkowa dawka nie zaszkodzi.
Można podac u osoby dorosłej bez względu na wiek, a zwłaszcza zalecana jest osobom kontaktujacym się z osobami obarczonymi wysokim ryzykiem wystąpienia ospy.
To dla osób, które nie przebyły zdecydowanie lepiej się zaszczepić, bo objawy u dorosłych czasem są okropnie uporczywe.
i obarczone większym ryzykiem powikłań niż u dzieci..
A jest badanie, które pomoże określić czy przechodziło się w życiu ospę?
Pamiętacie konkretnie nazwę szczepionki?
Panie zatrudniające się w przedszkolach są proszone o zaszczepienie się na nie przebyte choroby wieku dziecięcego, więc chociaż tam ktoś dba o personel😜
I o dzieci, żeby Panie nie zarażały ;)
Taa...w TV jakby puścili spot z ust znanego polityka, który by powiedział: szczepcie się to też by było że dba o naród? ;)
skoro dzieci niezaszczepione mogą chodzić...
No nie wszędzie, w Wawie są już przedszkola, które bez szczepień nie wpuszczają;)
ale nie jest to jakieś odgórne prawo, tylko oddolna regulacja?
Tak tak, wewnętrzne zasady danego przedszkola
Czasem rewolucję trzeba zacząć „oddolnie”;)
czasami nie ma innego sposobu na antyszczepionkowych rodziców i ich mądre pomysły....
Powiem, że zdziwiły mnie trochę aktualne wytyczne łagodzenia objawów skórnych ospy. Zalecany jest doustnie Fenistil, a co z pielęgnacją zmian skórnych? Też dimetynden tylko w żelu? Kilka lat temu ktoś nieśmiało podsunął tą metodę, a teraz widzę, że to najnowsze zalecenia?
Co lekarz to inne zalecenia. Jeden mówi nie smarować niczym, inny gencjany proponuje, trzeci żadnych pudrów.
trochę się to zmieniło na przestrzeni lat, ale gencjana zawsze skuteczna.
O fenistilu nie słyszałem. Nawet doustnie. Na skórę/krostki teraz nic się nie zaleca prócz octeniseptu. Jak bardzo swędzi to doustnie jakaś desloratadyna.
Nie słyszałam o tych najnowszych zaleceniach
Moim zdaniem, kobiety w wieku rozrodczym, które nie przechodziły ospy, powinny się bezwzględnie zaszczepić. Zwłaszcza te, których dzieci uczęszczają do przedszkoli, a planują powiększenie rodziny. A co zrobić, gdy nieszczepiona ciężarna miała kontakt z ospą? https://www.mp.pl/szczepienia/ekspert/ospa_wietrzna_polpasiec_ekspert/ospabezpieczen/113463,czy-mozna-szczepic-przeciwko-ospie-wietrznej-kobiete-w-3-miesiacu-ciazy-ktorej-2-letnie-dziecko-zachorowalo-na-te-chorobe
Jeszcze nie zapominajmy o szczepieniu na różyczkę, bo często o tym się nie pamięta.
Moja przyjaciółka opowiadała mi o historii, gdy u położnicy dwa dni po porodzie pojawiła się wysypka - ona trafiła do izolatki a jej nowonarodzonemu dziecku jak i wszystkim z sali poporodowej natychmiast podano immunoglobulinę
Dobrze, że tego wszystkiego nie wiedziałam, będąc w ciąży, jako osoba, która nie przechorowała wcześniej ospy. Wtedy nie było możliwości zaszczepienia się. Pozornie niegroźny wirus VZV okazuje się być bardzo niebezpieczny dla płodu. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63605,ospa-wietrzna-u-kobiet-w-ciazy
"aktualne trendy leczenia" Na tę chwile, taka wiedza ciągle jeszcze jest przydatna, zanim ludzie zrozumieją, że lepiej zapobiegać niż leczyć i i to własnie szczepienie jest "trendy"...
Myśle ze teraz omijanie szczepień na ospę jest wynikiem tego że jako dzieci w większości chorowaliśmy, rodzice cieszyli się ze maja te chorobę już za sobą. Trochę to podejście jest z domu wyniesione.