Morfologia krwi – co o niej trzeba wiedzieć?

shutterstock_441264445.jpg

Morfologia krwi to jedno z najbardziej podstawowych badań analitycznych. Pacjenci często proszą o pomoc w interpretacji wyników. Co farmaceuta wiedzieć powinien, żeby pomóc?

Co farmaceuta wiedzieć powinien o morfologii krwi?
fot. shutterstock
 
Krew należy do tkanek płynnych i zamknięta w naczyniach krwionośnych stanowi zwykle około 7% beztłuszczowej masy ciała, co po przeliczeniu daje 4,5 – 5,5 l krwi u dorosłego człowieka. Pod względem „budulcowym” krew złożona jest z 2 frakcji: osocza (tj. wody, związków organicznych i nieorganicznych) oraz elementów morfotycznych krwi, czyli erytrocytów, leukocytów i trombocytów.
Badanie morfologiczne krwi wykonuje się z krwi pełnej, pobierając około 5ml jej objętości do probówki wypełnionej antykoagulantem, tj. EDTA-K2, wiążącym wapń w rozpuszczalny kompleks chelatowy. Badanie przeprowadza się zwykle za pomocą aparatu hematologicznego. Wykonanie badania morfologii krwi obwodowej pozwala na ocenę 3 głównych frakcji krwinek zawieszonych we krwi, przez co uzyskuje się ważne informacje nt. stanu zdrowia pacjenta.
Chcąc jednak dobrze i trafnie zinterpretować wyniki badania morfologicznego krwi należy zapoznać się z tematyką i zakresem prawidłowych wartości wskaźników w nim zawartych.

KRWINKI CZERWONE (ERYTROCYTY)

Podstawową ich funkcją jest przenoszenie tlenu do tkanek i odbieranie z nich dwutlenku węgla. Miejscem ich wytwarzania (erytropoezy) jest szpik kostny, a w procesie tym zasadniczą funkcję odgrywa erytropoetyna oraz żelazo, witamina B12 i kwas foliowy. Krwinki czerwone żyją około 120 dni, po czym ulegają degradacji w śledzionie.
Do podstawowych wskaźników, obrazujących liczbę, budowę i stan fizjologiczny erytrocytów należą:
  • RBC – (red blood cells) określa ilość erytrocytów w danej objętości krwi, zwykle wartość tą podaje się w jednostkach mln/µl.
    ↑ wartości: wynikać może z odwodnienia organizmu (zagęszczenie krwi) oraz z niedotlenienia (chociażby wskutek przebywania na znacznych wysokościach lub w sytuacji palenia papierosów).
    ↓ wartości: wynikać może z niedostatecznej produkcji erytrocytów, czyli niedokrwistości. Wyróżnić można niedokrwistość niedoborową (związaną z niedoborem żelaza, kwasu foliowego lub witaminy B12), niedokrwistość pokrwotoczną (związaną z dużą utratą krwi, np. w wyniku urazu), niedokrwistość hemolityczną (wrodzoną lub plastyczną – związane z ponadnormatywnym rozpadem krwinek czerwonych) oraz niedokrwistość związaną z przebiegiem jakieś choroby przewlekłej, np. nowotworowej bądź zakaźnej.
  • HCT – hematokryt – określa stosunek objętości erytrocytów do objętości pełnej krwi i wyrażany jest w %.
    Wzrost lub spadek wartości HCT wynika z tych samych czynników co zmiany wskaźnika RBC.
  • Hb – hemoglobina – wskaźnik ten określa ilość hemoglobiny w określonej objętości, tj. g/dl. Hemoglobina jest białkiem, odpowiadającym za czerwoną barwę erytrocytów. Pełni w nich ważną funkcję, gdyż mając powinowactwo do tlenu pozwala na jego transport do komórek.
    Bardzo istotna zatem dla stanu zdrowia staje się jej zawartość, której wahania wynikać mogą z tych samych powodów, co wahania wskaźnika RBC.
  • MCH – określa średnią zawartość hemoglobiny w krwince czerwonej, oznaczana w jednostkach pg/komórkę.
    ↓ wartości: wiąże się często z niedoborem żelaza i mniejszą niż zapotrzebowanie syntezą hemoglobiny – niedokrwistość z niedoboru żelaza – niedokrwistość mikrocytarna.
  • MCV – wskaźnik ten obrazuje średnią objętość pojedynczego erytrocytu. Jednostka – fL.
    ↓ wartości: ma miejsce w sytuacji występowania niedokrwistości z niedoboru żelaza lub odwodnienia hipertonicznego.
    ↑ wartości: obserwuje się w przypadkach niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego – niedokrwistość makrocytarna, odwodnienia hipotonicznego, niedoczynności tarczycy, czasem również u kobiet w ciąży.
  • RDW – wskaźnik będący miarą rozkładu objętości krwinek czerwonych w badanej próbce krwi. Określa się go w %.
    ↑ wartości: świadczyć może o niedokrwistości mikro bądź makrocytarnej.
  • RET – wskaźnik obrazujący zawartość frakcji niedojrzałych erytrocytów względem całkowitej liczby erytrocytów, wyrażany w %.
    ↓ wartości: świadczyć może o upośledzeniu funkcji tworzenia erytrocytów przez szpik kostny – niedokrwistość niedoborowa, aplastyczna bądź związana z przebiegiem chorób przewlekłych.
    ↑ wartości: wiązać się może natomiast z niedokrwistością pokrwotoczną lub hemolityczną.

KRWINKI BIAŁE (LEUKOCYTY)

Leukocyty należą do składowych układu immunologicznego – chroniącego nas przed patogenami. We krwi krążącej wyróżnić można: neutrofile (granulocyty obojętnochłonne), eozynofile (granulocyty kwasochłonne), bazofile (granulocyty zasadochłonne), monocyty i limfocyty. Badanie morfologii krwi pozwala na ocenę takich wskaźników, jak:
  • WBC – (white blood cells) – określa całkowitą liczbę krwinek białych w określonej objętości krwi (tys/µl).
    ↑ wartości całkowitej liczby białych krwinek związany jest zwykle z zakażeniem organizmu, a bardzo znaczne podniesienie ich poziomu wynikać może również z choroby nowotworowej. Wysokie wartości tego wskaźnika obserwuje się również w momencie niewłaściwego przygotowania do pobrania krwi przez pacjenta – spożycie posiłku lub wysiłek fizyczny przed badaniem mogą być właśnie powodem leukocytozy.
    ↓ wartości WBC (leukopenię) obserwuje się natomiast po przebyciu infekcji wirusowej.
  • NEUT – wskaźnik zawartości neutrofili (w tys/µl lub w %)
  • EOS – eozynofile (w tys/µl lub w % lub w g/l)
  • BASO – bazofile (w tys/µl lub w % lub w g/l)
  • LYMPH – limfocyty (w tys/µl lub w % lub w g/l)
  • MONO – monocyty (w tys/µl lub w % lub w g/l)
W tabeli przedstawiono możliwe powody zmniejszonej bądź zwiększonej liczby poszczególnych frakcji białych krwinek w odniesieniu do stanu zdrowia pacjenta.
 
NIEDOBÓR
NADMIAR
Neutrofile
Procesy autoimmunologiczne (RZS), infekcje
Urazy tkanek, choroby nowotworowe, III trymestr ciąży, ostre infekcje bakteryjne, grzybicze, wirusowe
Monocyty
Aplazja szpiku
Zakażenia grzybicze, bakteryjne, pasożytnicze, choroby nowotworowe, gruźlica
Eozynofile
Ostre infekcje bakteryjne
Choroby alergiczne (astma), choroby skóry (łuszczyca), RZS, choroby nowotworowe (ziarnica złośliwa)
Bazofile
Nadczynność tarczycy, stres
Niedoczynność tarczycy, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, odczyny nadwrażliwości na leki, pokarmy
Limfocyty
Zaburzenia odporności, sytuacje po steroidoterapii
Zakażenia wirusowe (odra, różyczka, świnka, ospa wietrzna), niektóre zakażenia bakteryjne (zwłaszcza u dzieci)
 

PŁYTKI KRWI (TROMBOCYTY)

Płytki krwi odgrywają bardzo istotną rolę w procesie hemostazy, czyli zdolności do tamowania krwawień. Uczestniczą one w tworzeniu czopa tamując krwawienie z przerwanego naczynia oraz wytwarzają płytkowe czynniki krzepnięcia. Wskaźnikami obrazującymi ich właściwości w badaniu morfologicznym krwi są:
  • PLT – określa ilość płytek krwi w określonej jednostce objętości (109/l lub G/l lub tys/µl).
    ↓ wartości wiązać się może z wydłużeniem czasu krzepnięcia krwi, a wynikać może z niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego, z upośledzenia ich syntezy w szpiku kostnym, z toczącego się procesu nowotworowego (szpiczak, chłoniak), krwotoków lub alkoholowej marskości wątroby.
    ↑ wartości PLT obserwuje się w przypadku niedokrwistości z niedoboru żelaza, w sytuacji występowania przewlekłych odczynów zapalnych, po wzmożonym wysiłku, po porodzie, w przypadku krwotoków, a także po usunięciu śledziony i u osób nadużywających alkoholu.
  • MPV – określa średnią objętość trombocyta (fL)
  • PDW – określa anizocytozę płytek krwi, czyli stopień ich zróżnicowania pod względem objętości (fL). Znaczne ich zróżnicowanie świadczyć może o nasilonej syntezie w wyniku znacznego spadku ich ilości (np. pod wpływem dużej utraty krwi).
  • P-LCR – określa odsetek dużych płytek (powyżej 12fL) względem całej ilości trombocytów – wyrażany jest w %.
 

Literatura:

1. Podstawy fizjologii człowieka, Ewa Ziółko, 2006
2. Diagnostyka Laboratoryjna pod red. Andrzeja Szutowicza i Anny Raszei-Specht, Gdański Uniwersytet Medyczny, 2009
3. Jednostki układu SI i ich zastosowanie w medycynie laboratoryjnej, Urszula Wendt, Alicja Polek, Krzysztof Łangowski, Jerzy Rogulski, Diagnostyka Laboratoryjna, 2009, Vol.45, No2, 155-162
4. Morfologia krwi, mp.pl
5. wynikibadankrwi.pl
6. Przyczyna zwiększonej liczby płytek, mp.pl https://reumatologia.mp.pl/lista/94954,przyczyna-zwiekszonej-liczby-plytek
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o