REKLAMA

Mniszek lekarski – przykładowe zastosowania

Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) neleży do rodziny astrowate (Asteraceae), dawniej złożone (Compositae). Jest pospolicie występującą wieloletnią rośliną o grubym, pionowym korzeniu palowym. Znaną także jako mlecz, dmuchawiec, męska stałość, lwi ząb, wilczy ząb, dróżnik mleczowaty, pąpawa, mlecznica. 

(fot. shutterstock)

Polska nazwa pochodzi od łacińskiego zwrotu caput monachi oznaczającego mniszą głowę. Wynika to z tego, że wystarczy lekki podmuch wiatru, aby białe dno koszyczka kwiatowego było osłonięte tylko zeschniętymi listkami okrywy, co przypomina łysą głowę mnicha otoczoną resztkami włosów.

REKLAMA
REKLAMA

Surowiec i jego pozyskiwanie

Dawniej surowce pozyskiwane były jedynie ze stanu naturalnego, natomiast obecnie ze względu na duże zapotrzebowanie mniszek lekarski został przeniesiony do uprawy.

Z rośliny pozyskiwane są następujące surowce:

  • korzeń (Taraxaci radix),
  • korzeń z zielem (Taraxaci radix cum herba),
  • liść mniszka (Taraxaci folium),
  • kwiat mniszka (Taraxaci flos).

Zobacz preparaty wspomagające czynność wątroby!

Przy sprzyjającej pogodzie wszystkie mogą być suszone w suszarniach naturalnych, rozłożone cienką warstwą w miejscach zacienionych i przewiewnych. Prawidłowo wysuszony surowiec rozpoznaje się po barwie, która powinna być w przypadku kwiatów – żółta, natomiast ziela ‑ zielona. Korzeń na przełamie musi być biały z żółtym rdzeniem.

 

Składniki czynne

Poszczególne surowce pozyskiwane z mniszka lekarskiego różnią się zawartością składników aktywnych odpowiadających za ich działanie lecznicze. W korzeniu zawarte są:

  • gorzkie związki seskwiterpenowe,
  • triterpeny,
  • inulina,
  • fitosterole,
  • kwasy organiczne,
  • garbniki,
  • olejek eteryczny,
  • sole mineralne.

Natomiast liść mniszka lekarskiego zawiera poza związkami triterpenowymi i solami mineralnymi także:

  • flawonoidy,
  • fenolokwasy,
  • karotenoidy,
  • witaminy C i B.

Kwiaty podobnie jak liście zawierają flawoinoidy i karotenoidy oraz niewielkie ilości olejku eterycznego.

 

Działanie związków aktywnych

Ekstrakt z liści mniszka wykazuje działanie przeciwzapalne, co udowodnione zostało w badaniach in vitro. Ze względu na obecność flawonoidów in vivo wykazane zostało działanie moczopędne płynnego wyciągu z surowca. Przy zastosowaniu w dawce 8g/kg działa równie skutecznie co furosemid. Dodatkowo zawarty w nim potas uzupełnia zasoby tego pierwiastka w organizmie utracone wraz z moczem.

Zastosowanie oleju lnianego znajdziesz tutaj!

Mniszek lekarski pobudza wątrobę do wytwarzania żółci, dzięki czemu ułatwia trawienie tłuszczów. Wykazuje również działanie rozkurczające w obrębie przewodu pokarmowego, zapobiegając bolesnym skurczom jelit. Zwiększa wydzielanie soków trawiennych oraz sprzyja zwiększeniu odporności organizmu. Stosowany zewnętrznie przyspiesza regenerację skóry.

 

Zastosowanie surowców

Mniszek lekarski wchodzi w skład preparatów stosowanych zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. W pierwszym przypadku jest skuteczny w schorzeniach wątroby i woreczka żółciowego takich jak: wirusowe zapalenie wątroby, stany po zabiegach operacyjnych czy początkowe stadium kamicy żółciowej.

Znajduje także zastosowanie jako lek moczopędny w chorobach nerek i otyłości. Pomocniczo wykorzystywany jest w reumatyzmie i chorobach skórnych. Ze względu na działanie pobudzające wydzielanie soków trawiennych może być używany przy problemach trawiennych oraz w tzw. kuracjach wiosennych i jesiennych.

Natomiast zewnętrznie stosowane przetwory z kwiatów mniszka lekarskiego sprzyjają gojeniu się ran. W formie okładów przykładane są na uszkodzoną skórę. Łagodzą również stany zapalne jamy ustnej, gardła i oskrzeli.

 

Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów

Zawarty w korzeniu mniszka lekarskiego taraksasterol (TRA), jeden z pentacyklicznych triterpenów wykazuje działanie przeciwzapalne, co zostało udowodnione na różnych modelach badawczych. Nie została jednak potwierdzona jego skuteczność w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów. Przeprowadzono badanie mające na celu potwierdzenie, że TRA może być wykorzystywany do łagodzenia postępu reumatoidalnego zapalenia stawów. Po pierwsze wykazano, że taraksasterol znacząco tłumił ekspresję cytokin prozapalnych, w tym czynnika martwicy nowotworu α (TNF-α), IL-6 i IL-8. Ponadto in vivo na myszach zapobiegał procesom zapalnym w tkankach stawowych. Podsumowując obecne odkrycia, sugerują, że TRA może być jednym ze związków stosowanych w terapii reumatoidalnego zapalenia stawów.

 

Leczenie cukrzycy typu 2

Mniszek lekarski w wielu krajach wykorzystywany jest w prewencji i leczeniu cukrzycy typu 2. Jego przeciwcukrzycowe właściwości przypisuje się zawartym w surowcu składnikom bioaktywnym takim jak: kwas cykorowy, taraksasterol, kwas chlorogenowy i laktony seskwiterpenowe. Korzeń mniszka lekarskiego zawiera dodatkowo inulinę, będącą fruktooligosacharydem. Spożycie tych węglowodanów sprzyja rozwojowi Bifidobakterii eliminujących patogeny w przewodzie pokarmowym. Inulina stymuluje układ odpornościowy, a tym samym hamuje nieprawidłowy wzrost komórek i może pomóc w normalizacji poziomu cukru we krwi.

 

Przeciwskazania do stosowania

Surowca nie powinny stosować pacjenci, u których stwierdzone zostały następujące schorzenia: niedrożność przewodów żółciowych, zapalenie dróg żółciowych, choroby wątroby, kamienie żółciowe, aktywna choroba wrzodowa, ropne stany pęcherzyka żółciowego, a także w przypadku zamknięcia jelita krętego.

Ze względu na zawartość w surowcu potasu i związane z tym ryzyko hiperkaliemii przeciwwskazane jest stosowanie liści mniszka u osób z niewydolnością nerek i serca.

Dodatkowo należy unikać kontaktu z niewysuszoną rośliną, ponieważ zawarty w niej ester β-glukapiranozylu kwasu taraksynowego może wywołać zapalenie skóry.

 

 

Bibliografia:

  1. Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie, M.E. Sanderski, wyd. Mateusz E. Sanderski, Podkowa Leśna 2015 r.;
  2. Leki pochodzenia naturalnego, pod redakcją naukową J. Nawrot i G. Nowaka, Uniwersytet Medyczny im.Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2018 r.;
  3. Taraxasterol suppresses inflammation in IL-1β-induced rheumatoid arthritis fibroblast – like synoviocytes and rheumatoid arthritis progression in mice, Chen, J., Wu, W., Zhang, M., & Chen, C. (2019), International Immunopharmacology, 70, 274 ‑ 283;
  4. The Physiological Effects of Dandelion (Taraxacum Officinale) in Type 2 Diabetes, Wirngo, F. E., Lambert, M. N., & Jeppesen, P. B. (2016), The Review of Diabetic Studies: RDS, 13(2–3).
REKLAMA

Dominika Polakowska

Jestem studentką IV roku farmacji na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. W wolnym czasie lubię czytać nowinki ze świata zdrowia i nauk medycznych. Poza tym z przyjemnością poznaję nowych ludzi, spędzam czas z przyjaciółmi oraz podróżuję. Propaguję zdrowy styl życia i odżywiania. Spacery na świeżym powietrzu pozwalają mi na chwilę refleksji w codziennym biegu.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

4 komentarze Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Kiedy w moim pobliżu zaczynaja pojawiać się takie cuda jak na zdjęciu od razu dopada mnie katar ;)
" Dodatkowo należy unikać kontaktu z niewysuszoną rośliną, ponieważ zawarty w niej ester β-glukapiranozylu kwasu taraksynowego może wywołać zapalenie skóry." Powiedzmy to dzieciom dla których to najładniejsze kwiatki ;)
U kogoś w dzieciństwie wywołało takie takie zapalenie? Ja sobie nie przypominam.
Pewnie u niewielu ale jeśli wywołuje to pewnie w przypadku kontaktu z dużą ilością.