Miejscowe leczenie bólu gardła – na co zwrócić uwagę przy wyborze leku?

Większość przypadków bólu gardła stanowi typowy objaw infekcji wirusowej, szczególnie w sezonie jesienno-zimowym. Niepokojące uczucie drapania w gardle, pieczenie to często pierwsze symptomy przeziębienia. Pojawiają się także objawy towarzyszące jak złe samopoczucie, bóle kostno-stawowe, bóle głowy czy nieżyt nosa.

(fot. shutterstock)

 Warto kolejny raz podkreślić statystyki – według wytycznych postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach dróg oddechowych Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków, aż 90-95% przypadków ostrego zapalenia gardła u osób dorosłych jest wywołane zakażeniem wirusowym, u dzieci – w 70-85% [1]. Dlatego też, pacjenci, ale przede wszystkim  farmaceuci, powinni mieć świadomość, że podstawowym postępowaniem w infekcji wirusowej jest leczenie objawowe bólu gardła. Dopiero symptomy jak silny ból gardła z trudnościami w połykaniu, gorączka > 39 ⁰C, nudności i wymioty najprawdopodobniej świadczą o zakażeniu bakteryjnym i w takim przypadku rzeczywiście konieczne jest zalecenie pacjentowi pilnej konsultacji z lekarzem.

Na rynku dostępna jest  szeroka gama  produktów leczniczych do stosowania miejscowego, zawierające różne substancje lecznicze. Leki objawowe do stosowania miejscowego są optymalnym wyborem dla pacjentów z typowym „przeziębieniem” na tle wirusowym, ale mogą być zalecane również jako leczenie wspomagające antybiotykoterapię u pacjentów z anginą  (np. w przypadku, gdy ból jest bardzo silny, a pacjent dopiero rozpoczyna antybiotykoterapię).

Ze względu na powszechność problemu i dużą ilość preparatów warto przypomnieć jakie substancje lecznicze występują w popularnych produktach do stosowania na ból gardła i co je odróżnia.  Zanim omówione zostaną substancje czynne występujących w tych lekach, pozostaje jeszcze jedna, bardzo istotna kwestia – wybór odpowiedniej postaci leku. Środki na ból gardła są dostępne w postaci pastylek, tabletek do ssania lub płynów do płukania. Jaki wybór jest najlepszy?

Otóż badania, w których oceniano skuteczność  poszczególnych form badania (z użyciem metod scyntygraficznych, wykazały, że tabletki i pastylki są dłużej przetrzymywane w jamie ustnej i charakteryzują się dłuższym czasem uwalniania substancji czynnych w porównaniu z aerozolami i płynami do płukania, dlatego prawdopodobnie działają dłużej i skuteczniej niż aerozole.

W przypadku aerozoli istnieje ryzyko połknięcia dawki leku, dodatkowo spożywanie pokarmów lub picie napojów przed, jak i po aplikacji może osłabić ich działanie. Aerozole często są jednak postacią leku z wyboru na ból gardła u małych dzieci, poniżej 4 roku życia, u których istnieje ryzyko zadławienia się. Przy wyborze leku powinniśmy także pamiętać o zawartości cukru w przypadku diabetyków, ale też pacjentów z tendencją do próchnicy [2,3].

Jeśli chodzi o substancje czynne w lekach na ból gardła do stosowania miejscowego, możemy je podzielić przede wszystkim ze względu na mechanizm działania. Warto również pamiętać, że poszczególne leki mogą różnić się profilem bezpieczeństwa i ograniczeniami wiekowi. Najważniejsze informacje dotyczące substancji czynnych w popularnych środkach na bólu gardła zostały ujęte w krótkiej charakterystyce poniżej.

(fot. shutterstock)

Substancje o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym

  • Benzydamina

Lek z grupy NLPZ, wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, ale również antyseptyczne i miejscowo znieczulające. W odróżnieniu od innych NLPZ benzydamina nie hamuje cyklooksygenazy ani lipooksygenazy i nie powoduje działań niepożądanych ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego. Dodatkowo podawana miejscowo na błony śluzowe przenika w niewielkim stopniu – tylko ok. 5%, przez co ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest minimalne. Dostępna w postaci aerozoli, pastylek do ssania, płynów do płukania. W postaci aerozolu do gardła można ją stosować nawet już u niemowląt (1 dawka na 4 kg masy ciała) [4].

  • Salicylan choliny

Lek z grupy NLPZ, wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe, pochodna kwasu salicylowego. Stosowany miejscowo salicylan choliny wykazuje wobec niektórych drobnoustrojów słabe działanie bakteriobójcze. Dodatek choliny powoduje zwiększone wydzielanie śliny, co uzupełnia efekt przeciwzapalny produktu. Nie należy stosować u dzieci poniżej 12 r.ż. ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Rey’a. Z tego powodu brak danych dotyczących działania ogólnoustrojowego należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z chorobą wrzodową żołądka oraz astmą oskrzelową [5].

  • Flurbiprofen

Lek z grupy NLPZ, wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Niezwykle ważne jest, że flurbiprofen podawany miejscowo w postaci pastylek do ssania wchłania się ogólnoustrojowo, przez co może wykazywać działania niepożądane typowe dla NLPZ podawanych doustnie (gastrotoksyczność, podwyższenie ciśnienia tętniczego, wpływ na wydolność nerek), zwłaszcza u pacjentów z grup ryzyka. Dlatego nie powinno się go stosować łącznie z NLPZ podawanymi doustnie. Flurbiprofen w postaci pastylek do ssania nie może być stosowany u dzieci poniżej 12 r.ż [6]

  • Diklofenak

Dostępny do stosowania miejscowego w postaci płynu do płukania. Może być stosowany od 14 r.ż. Według dostępnych danych ryzyko wchłaniania i działania ogólnoustrojowego po podaniu miejscowym jest minimalne

Substancje o działaniu antyseptycznym

  • Alkohol 2,4- dichlorobenzylowy, Amylometakrezol

Takie połączenie substancji wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe, ale także miejscowo znieczulające. Może być stosowane powyżej 6 r.ż. Istnieją badania dowodzące skuteczności tych związków w łagodzeniu bólu gardła [8].

  • Chlorek cetylopirydyniowy

Jest to czwartorzędowy związek amoniowy o działaniu odkażającym. Wykazuje działanie bakteriobójcze wobec bakterii Gram-dodatnich i słabsze wobec Gram-ujemnych oraz grzybobójcze (Candida albicans); nie działa na prątki kwasooporne i wirusy. Może być stosowany w pastylkach do ssania już od 4 roku życia. Obecny również w składzie żeli na ząbkowanie u niemowląt [9].

  • Chlorheksydyna

Wykazuje silne działanie bakteriobójcze i bakteriostatyczne. W leczeniu objawowym bólu gardła dostępna w postaci tabletek do ssania w połączeniu z kwasem askorbinowym. Po podaniu miejscowym na błony śluzowe praktycznie nie wchłania się do krążenia ogólnego. Najczęściej występującym działaniem niepożądanym są przejściowe zaburzenia smaku, utrzymujące się maksymalnie do 4 godzin po użyciu. Tabletki zawierające chlorheksydynę w składzie mogą być stosowane dopiero od 12 roku życia [10].

Substancje o działaniu znieczulającym miejscowo

  • Lidokaina

Pochodna amidowa. Lidokaina po podaniu doustnym wchłania się przez błonę śluzową policzków. Jej biodostępność po podaniu doustnym wynosi 35%. Jest szybko metabolizowana w wątrobie, a metabolity są wydalane z moczem. W preparatach do leczenia objawowego bólu gardła zarejestrowana od 6 roku życia. Może wywoływać przemijające drętwienia w obrębie jamy ustnej i gardła lub trudności z przełykaniem [11].

  • Benzokaina

Obecnie stosowana rzadziej ze względu na większe ryzyko wywoływania reakcji alergicznych w porównaniu do lidokainy. Może być stosowana dopiero powyżej 12 roku życia.

  • Ambroksol

Chociaż powszechnie znany jako lek mukolityczny i ułatwiający odkrztuszanie, należy pamiętać o działaniu miejscowo znieczulającym  ambroksolu, które wynika z blokowania kanałów sodowych. W badaniach klinicznych wykazano znaczące zmniejszenie bólu gardła oraz zaczerwienienia gardła, u pacjentów stosujących ambroksol w postaci pastylek do ssania. W postaci tabletek do ssania można stosować u dzieci > 12 r.ż. [12].

 

Piśmiennictwo

  1. Hryniewicz W. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach dróg oddechowych. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków 2016.
  2. Limb M., Pickford M., Church A. i wsp.: Scintigraphy can be used to compare delivery of sore throat formulations. Int. J. Clin. Pract., 2009; 63: 606–612.
  3. Skotnicka B. Objawowe leczenie bólu gardła u dzieci z zapaleniem gardła i migdałków podniebiennych. Medycyna Praktyczna.
  4. Benzydamina; Medycyna Praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=909
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Cholinex.
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Strepsils Intensive.
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Glimbax.
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Strepsils z Miodem i Cytryną.
  9. Cetylpirydyna (chlorek cetylpirydyny). Medycyna Praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=1414
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Sebidin.
  11. Charakterystyka Produktu Leczniczego Orofar Max.
  12. Ambroksol, Medycyna Praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=68.
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
37 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!
Iwona Napierała 2018-11-30 11:48:54
Tabletki dłużej przebywają w jamie ustnej i dłużej działają, ale z własnego doświadczenia wiem, że czasem przy mega bólu gardła aerozol jest lepszym wyborem bo nie prowadzi do produkcji dużych ilości śliny, która niestety trzeba potem połykać
Mateusz Jabłoński 2018-11-30 12:11:55
tylko z aerozolem jest tak, że znam pacjentów, którzy jednorazowo aplikują sobie kilka-kilkanaście dawek do gardła - jak to jest wtedy z dawką substancji leczniczej to widać. Z drugiej strony przyjmując tabletkę do ssania ma ona czas, aby zadziałać i w tym czasie pacjent raczej nie wypije nic, co spłucze lek ze śluzówki, a tuż po zażyciu aerozolu już może..
Iwona Napierała 2018-11-30 12:17:22
Dla mnie też tabletka jest pierwszym wyborem (oczywiście poza małymi dziećmi) i często się zastanawiałam, kto właściwie sięga po aerozole i teraz już wiem:)
Zbigniew Kabaciński 2018-11-30 17:13:14
No jasne. Sam jako że wolę tabl. gdy używałem aerozolu zawsze aplikowałem sobie więcej
Kamil Lewandowski 2018-11-30 12:32:27
Może. to moje odczucie, ale mam wrażenie że jednak tabletki przez to że są dłuzej w jamie ustnej działają skuteczniej.
Gość (Piotr Bednarek) 2018-11-30 12:34:05
I z tego wynika, że pacjent zgłaszający się do apteki,który ma na 90% wirusowe zapalenie gardła,powinien otrzymać tylko: neoangin,Strepsils lub Innovox.
Zbigniew Kabaciński 2018-11-30 12:56:26
Neo-angin rządzi. Już od lat mnie nie zawiódł w przypadku infekcji gardła.
Katarzyna Porczyk 2018-11-30 15:20:30
Do niedawna tolerowałem tylko tabletki, jakoś aerozole do mnie „nie przemawiały”. Obecnie doceniam zalety obu postaci leku, najchętniej stosowane przemiennie.
AniaL 2018-11-30 22:00:09
Ja czasem wolę wypłukać gardło, tabletki raczej doraźnie.
Milena Podkońska 2018-11-30 18:26:16
Jeśli chodzi o tabletki na ból gardła to chyba jeszcze z żadnych nie byłam zadowolona. No cóż dobieram dalej do siebie
Agnieszka Skrzetuszewska 2018-12-01 10:42:12
U mnie w zależności od nasilenia bólu: strepsils miodowy, tantum verde pastylki miętowe, orofar max. Najważniejsze przynajmniej w moim przypadku, żeby zadziałać jak najszybciej.
Iwona Napierała 2018-11-30 19:30:53
tu sie podpisuje obiema rękami:)
Zbigniew Kabaciński 2018-11-30 20:25:28
A najlepszy w neo-anginie jest...smak :)
Karolina Przybyszewska 2018-11-30 20:57:00
A ja jakoś nie przepadam, ostry taki...
Agnieszka Skrzetuszewska 2018-12-01 10:42:37
Jak ktoś lubi posmak anyżu:)
Iwona Napierała 2018-12-02 21:03:31
smak to najlepszy ma chlorchinaldin:)
Aleksandra Rutkowska 2018-12-08 10:09:51
Dla mnie smak neoanginu nie do przełknięcia ;)
AniaL 2018-11-30 21:59:18
Lek ma działać, a nie smakować ;)
Anna Rakowska-Panek 2018-12-03 00:21:59
\"Ciężki\" w smaku
Sylwia Bogiel 2018-12-07 21:46:39
ale pacjenci lubią mieć wybór w smaku....
Tobiasz Sebastyan 2018-12-01 15:00:59
Ja zawsze używam argentin , tylko żę taka buteleczka starcza mi an pół dnia , nie żałuje sobie ;)
Aleksandra Rutkowska 2018-12-02 19:05:58
Ważne żeby działało, a przy takiej ilości aplikacji z pewnością gardło przestaje boleć ;)
Iwona Napierała 2018-12-02 21:03:51
hmmm czy to już nie przedawkowanie?
Anna Rakowska-Panek 2018-12-03 00:20:41
argentin t u mnie sprawdza się super ale nie szaleje tak z dozowaniem :)
Jolanta Rembiejewska 2018-12-03 21:38:20
tez go sobie chwale ale az tak bardzo nie przesadzam z iloscia jego stosowania
Karolina Przybyszewska 2018-12-08 20:37:46
Chyba bardzo nie żałujesz, ja mam i mam wciąż to samo opakowanie
Anna Rakowska-Panek 2018-12-03 00:19:23
też tak uważam :)
Zbigniew Kabaciński 2018-12-07 19:29:56
Też jest całkiem smaczny :)
Iwona Napierała 2018-12-08 19:53:54
przypomina dzieciństwo:)
Iwona Napierała 2018-12-03 19:29:58
chociaż czytam, że nie ma ograniczeń w ilości podań:)
Tobiasz Sebastyan 2018-12-08 20:52:13
A co się będę czaił konkretne uderzenie 😁