Miejscowe leczenie bólu gardła – na co zwrócić uwagę przy wyborze leku?

Większość przypadków bólu gardła stanowi typowy objaw infekcji wirusowej, szczególnie w sezonie jesienno-zimowym. Niepokojące uczucie drapania w gardle, pieczenie to często pierwsze symptomy przeziębienia. Pojawiają się także objawy towarzyszące jak złe samopoczucie, bóle kostno-stawowe, bóle głowy czy nieżyt nosa.

(fot. shutterstock)

 Warto kolejny raz podkreślić statystyki – według wytycznych postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach dróg oddechowych Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków, aż 90-95% przypadków ostrego zapalenia gardła u osób dorosłych jest wywołane zakażeniem wirusowym, u dzieci – w 70-85% [1]. Dlatego też, pacjenci, ale przede wszystkim  farmaceuci, powinni mieć świadomość, że podstawowym postępowaniem w infekcji wirusowej jest leczenie objawowe bólu gardła. Dopiero symptomy jak silny ból gardła z trudnościami w połykaniu, gorączka > 39 ⁰C, nudności i wymioty najprawdopodobniej świadczą o zakażeniu bakteryjnym i w takim przypadku rzeczywiście konieczne jest zalecenie pacjentowi pilnej konsultacji z lekarzem.

Na rynku dostępna jest  szeroka gama  produktów leczniczych do stosowania miejscowego, zawierające różne substancje lecznicze. Leki objawowe do stosowania miejscowego są optymalnym wyborem dla pacjentów z typowym „przeziębieniem” na tle wirusowym, ale mogą być zalecane również jako leczenie wspomagające antybiotykoterapię u pacjentów z anginą  (np. w przypadku, gdy ból jest bardzo silny, a pacjent dopiero rozpoczyna antybiotykoterapię).

Ze względu na powszechność problemu i dużą ilość preparatów warto przypomnieć jakie substancje lecznicze występują w popularnych produktach do stosowania na ból gardła i co je odróżnia.  Zanim omówione zostaną substancje czynne występujących w tych lekach, pozostaje jeszcze jedna, bardzo istotna kwestia – wybór odpowiedniej postaci leku. Środki na ból gardła są dostępne w postaci pastylek, tabletek do ssania lub płynów do płukania. Jaki wybór jest najlepszy?

Otóż badania, w których oceniano skuteczność  poszczególnych form badania (z użyciem metod scyntygraficznych, wykazały, że tabletki i pastylki są dłużej przetrzymywane w jamie ustnej i charakteryzują się dłuższym czasem uwalniania substancji czynnych w porównaniu z aerozolami i płynami do płukania, dlatego prawdopodobnie działają dłużej i skuteczniej niż aerozole.

W przypadku aerozoli istnieje ryzyko połknięcia dawki leku, dodatkowo spożywanie pokarmów lub picie napojów przed, jak i po aplikacji może osłabić ich działanie. Aerozole często są jednak postacią leku z wyboru na ból gardła u małych dzieci, poniżej 4 roku życia, u których istnieje ryzyko zadławienia się. Przy wyborze leku powinniśmy także pamiętać o zawartości cukru w przypadku diabetyków, ale też pacjentów z tendencją do próchnicy [2,3].

Jeśli chodzi o substancje czynne w lekach na ból gardła do stosowania miejscowego, możemy je podzielić przede wszystkim ze względu na mechanizm działania. Warto również pamiętać, że poszczególne leki mogą różnić się profilem bezpieczeństwa i ograniczeniami wiekowi. Najważniejsze informacje dotyczące substancji czynnych w popularnych środkach na bólu gardła zostały ujęte w krótkiej charakterystyce poniżej.

(fot. shutterstock)

Substancje o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym

  • Benzydamina

Lek z grupy NLPZ, wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, ale również antyseptyczne i miejscowo znieczulające. W odróżnieniu od innych NLPZ benzydamina nie hamuje cyklooksygenazy ani lipooksygenazy i nie powoduje działań niepożądanych ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego. Dodatkowo podawana miejscowo na błony śluzowe przenika w niewielkim stopniu – tylko ok. 5%, przez co ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest minimalne. Dostępna w postaci aerozoli, pastylek do ssania, płynów do płukania. W postaci aerozolu do gardła można ją stosować nawet już u niemowląt (1 dawka na 4 kg masy ciała) [4].

  • Salicylan choliny

Lek z grupy NLPZ, wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe, pochodna kwasu salicylowego. Stosowany miejscowo salicylan choliny wykazuje wobec niektórych drobnoustrojów słabe działanie bakteriobójcze. Dodatek choliny powoduje zwiększone wydzielanie śliny, co uzupełnia efekt przeciwzapalny produktu. Nie należy stosować u dzieci poniżej 12 r.ż. ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Rey’a. Z tego powodu brak danych dotyczących działania ogólnoustrojowego należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z chorobą wrzodową żołądka oraz astmą oskrzelową [5].

  • Flurbiprofen

Lek z grupy NLPZ, wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Niezwykle ważne jest, że flurbiprofen podawany miejscowo w postaci pastylek do ssania wchłania się ogólnoustrojowo, przez co może wykazywać działania niepożądane typowe dla NLPZ podawanych doustnie (gastrotoksyczność, podwyższenie ciśnienia tętniczego, wpływ na wydolność nerek), zwłaszcza u pacjentów z grup ryzyka. Dlatego nie powinno się go stosować łącznie z NLPZ podawanymi doustnie. Flurbiprofen w postaci pastylek do ssania nie może być stosowany u dzieci poniżej 12 r.ż [6]

  • Diklofenak

Dostępny do stosowania miejscowego w postaci płynu do płukania. Może być stosowany od 14 r.ż. Według dostępnych danych ryzyko wchłaniania i działania ogólnoustrojowego po podaniu miejscowym jest minimalne

Substancje o działaniu antyseptycznym

  • Alkohol 2,4- dichlorobenzylowy, Amylometakrezol

Takie połączenie substancji wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe, ale także miejscowo znieczulające. Może być stosowane powyżej 6 r.ż. Istnieją badania dowodzące skuteczności tych związków w łagodzeniu bólu gardła [8].

  • Chlorek cetylopirydyniowy

Jest to czwartorzędowy związek amoniowy o działaniu odkażającym. Wykazuje działanie bakteriobójcze wobec bakterii Gram-dodatnich i słabsze wobec Gram-ujemnych oraz grzybobójcze (Candida albicans); nie działa na prątki kwasooporne i wirusy. Może być stosowany w pastylkach do ssania już od 4 roku życia. Obecny również w składzie żeli na ząbkowanie u niemowląt [9].

  • Chlorheksydyna

Wykazuje silne działanie bakteriobójcze i bakteriostatyczne. W leczeniu objawowym bólu gardła dostępna w postaci tabletek do ssania w połączeniu z kwasem askorbinowym. Po podaniu miejscowym na błony śluzowe praktycznie nie wchłania się do krążenia ogólnego. Najczęściej występującym działaniem niepożądanym są przejściowe zaburzenia smaku, utrzymujące się maksymalnie do 4 godzin po użyciu. Tabletki zawierające chlorheksydynę w składzie mogą być stosowane dopiero od 12 roku życia [10].

Substancje o działaniu znieczulającym miejscowo

  • Lidokaina

Pochodna amidowa. Lidokaina po podaniu doustnym wchłania się przez błonę śluzową policzków. Jej biodostępność po podaniu doustnym wynosi 35%. Jest szybko metabolizowana w wątrobie, a metabolity są wydalane z moczem. W preparatach do leczenia objawowego bólu gardła zarejestrowana od 6 roku życia. Może wywoływać przemijające drętwienia w obrębie jamy ustnej i gardła lub trudności z przełykaniem [11].

  • Benzokaina

Obecnie stosowana rzadziej ze względu na większe ryzyko wywoływania reakcji alergicznych w porównaniu do lidokainy. Może być stosowana dopiero powyżej 12 roku życia.

  • Ambroksol

Chociaż powszechnie znany jako lek mukolityczny i ułatwiający odkrztuszanie, należy pamiętać o działaniu miejscowo znieczulającym  ambroksolu, które wynika z blokowania kanałów sodowych. W badaniach klinicznych wykazano znaczące zmniejszenie bólu gardła oraz zaczerwienienia gardła, u pacjentów stosujących ambroksol w postaci pastylek do ssania. W postaci tabletek do ssania można stosować u dzieci > 12 r.ż. [12].

 

Piśmiennictwo

  1. Hryniewicz W. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach dróg oddechowych. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków 2016.
  2. Limb M., Pickford M., Church A. i wsp.: Scintigraphy can be used to compare delivery of sore throat formulations. Int. J. Clin. Pract., 2009; 63: 606–612.
  3. Skotnicka B. Objawowe leczenie bólu gardła u dzieci z zapaleniem gardła i migdałków podniebiennych. Medycyna Praktyczna.
  4. Benzydamina; Medycyna Praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=909
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Cholinex.
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Strepsils Intensive.
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Glimbax.
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Strepsils z Miodem i Cytryną.
  9. Cetylpirydyna (chlorek cetylpirydyny). Medycyna Praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=1414
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Sebidin.
  11. Charakterystyka Produktu Leczniczego Orofar Max.
  12. Ambroksol, Medycyna Praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=68.
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Email this to someone
email
37 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!
Iwona Napierała 2018-11-30 11:48:54
Tabletki dłużej przebywają w jamie ustnej i dłużej działają, ale z własnego doświadczenia wiem, że czasem przy mega bólu gardła aerozol jest lepszym wyborem bo nie prowadzi do produkcji dużych ilości śliny, która niestety trzeba potem połykać
Mateusz Jabłoński 2018-11-30 12:11:55
tylko z aerozolem jest tak, że znam pacjentów, którzy jednorazowo aplikują sobie kilka-kilkanaście dawek do gardła - jak to jest wtedy z dawką substancji leczniczej to widać. Z drugiej strony przyjmując tabletkę do ssania ma ona czas, aby zadziałać i w tym czasie pacjent raczej nie wypije nic, co spłucze lek ze śluzówki, a tuż po zażyciu aerozolu już może..
Iwona Napierała 2018-11-30 12:17:22
Dla mnie też tabletka jest pierwszym wyborem (oczywiście poza małymi dziećmi) i często się zastanawiałam, kto właściwie sięga po aerozole i teraz już wiem:)
Zbigniew Kabaciński 2018-11-30 17:13:14
No jasne. Sam jako że wolę tabl. gdy używałem aerozolu zawsze aplikowałem sobie więcej
Kamil Lewandowski 2018-11-30 12:32:27
Może. to moje odczucie, ale mam wrażenie że jednak tabletki przez to że są dłuzej w jamie ustnej działają skuteczniej.
Gość (Piotr Bednarek) 2018-11-30 12:34:05
I z tego wynika, że pacjent zgłaszający się do apteki,który ma na 90% wirusowe zapalenie gardła,powinien otrzymać tylko: neoangin,Strepsils lub Innovox.
Zbigniew Kabaciński 2018-11-30 12:56:26
Neo-angin rządzi. Już od lat mnie nie zawiódł w przypadku infekcji gardła.
Katarzyna Porczyk 2018-11-30 15:20:30
Do niedawna tolerowałem tylko tabletki, jakoś aerozole do mnie „nie przemawiały”. Obecnie doceniam zalety obu postaci leku, najchętniej stosowane przemiennie.
AniaL 2018-11-30 22:00:09
Ja czasem wolę wypłukać gardło, tabletki raczej doraźnie.
Milena Podkońska 2018-11-30 18:26:16
Jeśli chodzi o tabletki na ból gardła to chyba jeszcze z żadnych nie byłam zadowolona. No cóż dobieram dalej do siebie
Agnieszka Skrzetuszewska 2018-12-01 10:42:12
U mnie w zależności od nasilenia bólu: strepsils miodowy, tantum verde pastylki miętowe, orofar max. Najważniejsze przynajmniej w moim przypadku, żeby zadziałać jak najszybciej.
Iwona Napierała 2018-11-30 19:30:53
tu sie podpisuje obiema rękami:)
Zbigniew Kabaciński 2018-11-30 20:25:28
A najlepszy w neo-anginie jest...smak :)
Karolina Przybyszewska 2018-11-30 20:57:00
A ja jakoś nie przepadam, ostry taki...
Agnieszka Skrzetuszewska 2018-12-01 10:42:37
Jak ktoś lubi posmak anyżu:)
Iwona Napierała 2018-12-02 21:03:31
smak to najlepszy ma chlorchinaldin:)
Aleksandra Rutkowska 2018-12-08 10:09:51
Dla mnie smak neoanginu nie do przełknięcia ;)
AniaL 2018-11-30 21:59:18
Lek ma działać, a nie smakować ;)
Anna Rakowska-Panek 2018-12-03 00:21:59
\"Ciężki\" w smaku
sylwiab 2018-12-07 21:46:39
ale pacjenci lubią mieć wybór w smaku....
Tobiasz Sebastyan 2018-12-01 15:00:59
Ja zawsze używam argentin , tylko żę taka buteleczka starcza mi an pół dnia , nie żałuje sobie ;)
Aleksandra Rutkowska 2018-12-02 19:05:58
Ważne żeby działało, a przy takiej ilości aplikacji z pewnością gardło przestaje boleć ;)
Iwona Napierała 2018-12-02 21:03:51
hmmm czy to już nie przedawkowanie?
Anna Rakowska-Panek 2018-12-03 00:20:41
argentin t u mnie sprawdza się super ale nie szaleje tak z dozowaniem :)
JJJolcia 2018-12-03 21:38:20
tez go sobie chwale ale az tak bardzo nie przesadzam z iloscia jego stosowania
Karolina Przybyszewska 2018-12-08 20:37:46
Chyba bardzo nie żałujesz, ja mam i mam wciąż to samo opakowanie
Anna Rakowska-Panek 2018-12-03 00:19:23
też tak uważam :)
Zbigniew Kabaciński 2018-12-07 19:29:56
Też jest całkiem smaczny :)
Iwona Napierała 2018-12-08 19:53:54
przypomina dzieciństwo:)
Iwona Napierała 2018-12-03 19:29:58
chociaż czytam, że nie ma ograniczeń w ilości podań:)
Tobiasz Sebastyan 2018-12-08 20:52:13
A co się będę czaił konkretne uderzenie 😁