REKLAMA
REKLAMA

Męski zabójca – rak prostaty

Mgr farm. Zuzanna Miś – specjalista farmacji klinicznej

64-letni mężczyzna udał się do apteki z prośbą o pomoc. Skarżył się na zmniejszony strumień moczu i konieczność wstawania do toalety nawet kilka razy w nocy. Nie choruje na żadną chorobę związaną z prostatą, nie przyjmuje żadnych leków.

Pacjent powinien zostać skierowany do lekarza urologa w celu przeprowadzenia pełnego badania klinicznego. W trakcie oczekiwania na wizytę, może oznaczyć w laboratorium PSA (swoisty antygen sterczowy, prywatnie koszt do 30zł). Może się okazać, że jeśli PSA i pozostałe badania będą w normie, pacjent będzie objęty procedurą „czujnej obserwacji” bez konieczności stosowania leków. Nie warto jednak bagatelizować tych objawów, bo mogą świadczyć o nowotworze.

REKLAMA
REKLAMA

75-letni pacjent przyszedł do apteki z zamiarem zakupu suplementu diety na drogi moczowe polecany przez sąsiadkę. Zapytany przez farmaceutę, przyznał się, że od 2 do 3 miesięcy zdarza mu się drobne nietrzymanie moczu w nocy, co jest dla niego mocno krępujące. Zaprzeczył jednak, aby obserwował ból podczas mikcji, obecność krwi w moczu, czy nieprawidłowy strumień moczu.  Z okazji urodzin rodzina wykupiła mu prywatny pakiet badań diagnostycznych „dla mężczyzny”. Pamięta, że wyniki wyszły w miarę ok, tylko poziom PSA wynosił 662 ng/ml i podpytuje się, co to może oznaczać.

Pacjent powinien udać się jak najszybciej lekarza urologa. Lekarz przeprowadzi badanie palpacyjne prostaty. Twarda lub gruczołowata prostata wraz z podwyższonym poziomem PSA >10 ng/ml może świadczyć o nowotworze gruczołu krokowego. Dodatkowa diagnostyka, któ®ą może  zlecić lekarz to  USG przez odbytnicę (tzw. TRUS). Potwierdzeniem rozpoznania jest biopsja pod kontrolą TRUS lub rezonansu magnetycznego. Na tej podstawie lekarz powinien podjąć decyzję odnośnie do dalszego leczenia.

(fot. shutterstock)

Rak prostaty jest drugim najczęściej występującym nowotworem na świecie i pierwszym najczęstszym u mężczyzn. W Wielkiej Brytanii 25% nowotworów diagnozowany u mężczyzn dotyczy właśnie gruczołu krokowego.

Etiologia raka prostaty jest wieloczynnikowa. Istotną rolę w rozwoju choroby odgrywają testosteron i DHT. Do czynników ryzyka należą także wiek powyżej 50 r.ż., obciążenie rodzinne, dieta bogata w tłuszcze, czerwone mięso i nabiał, ekspozycja na kadm zawarty w dymie papierosowym oraz na inne metale ciężkie.

Objawy raka są zbliżone do łagodnego przerostu prostaty i nie ma wśród nich objawów specyficznych tylko dla nowotworzenia. A ponieważ >50% mężczyzn po 50 r.ż. zaczyna obserwować u siebie objawy zależne od prostaty, tym bardziej trudno jest wykryć nowotwór. Dopiero zaawansowane stadium raka może być związane z utratą wagi, anemią, bólem kości, obecnością krwi w moczu oraz niedrożności układu moczowego.

Diagnostyka

Najważniejszym badaniem diagnostycznym jest badanie struktury stercza palcem przez odbytnicę. Wrażliwość tego badania wynosi nawet 60%, a dokładność diagnostyczna zależy od doświadczenia lekarza. Transrektalne USG (TRUS) jest również często używanym narzędziem, jego wrażliwość waha się od 48-100%.

PSA całkowity jest dokładnym i często używanym biomarkerem, ponieważ jest specyficzny dla tkanek stercza. Niestety, PSA nie jest specyficzny dla nowotworu i każde inne uszkodzenie wewnętrznej architektury prostaty może powodować jego uwolnienie. Dlatego sam w sobie nie powinien być stosowany do diagnostyki raka. Może natomiast pomóc w skierowaniu do dalszej diagnostyki, oceny skuteczności leczenia lub stopnia progresji raka. Do oznaczenia pobierana jest krew żylna. Dzień przed badaniem należy wstrzymać się od współżycia (ejakulacja może powodować podwyższenie PSA). Pomiar należy przeprowadzić przed lub kilka tygodni po badaniu per rectum.

Leczenie

Wybór leczenia jest wypadkową dwóch czynników

– guza – jego statusu, oceny wg punktacji Gleasona i stężenia PSA,

– pacjenta – wieku, spodziewanego okres przeżycia, oczekiwań co do jakości życia, obecności chorób współtowarzyszących np. układu sercowo-naczyniowego, POChP, czy cukrzycy.

Aktywne leczenie może poprawić długość życia, ale działania niepożądane, takie jak impotencja i nietrzymanie moczu mogą znacząco wpływać na jakość życia. Z tego względu, decyzję o wyborze terapii powinno się podejmować na podstawie dyskusji z pacjentem. Niejednokrotnie pacjenci będą szukali rady również u nas – specjalistów od leków. Stąd tak ważna jest ogólna wiedza na temat sposobów leczenia i ich konsekwencji.

Aktywny nadzór

Polega na wstrzymaniu się z podjęciem aktywnej terapii i jedynie obserwacji progresu choroby (regularny pomiar PSA, badanie palpacyjne, ew. biopsja). Jest dość często wybieraną opcją w przypadku nowotworów łagodnych, wolno postępujących, u osób starszych. Zaletą jest uniknięcie komplikacji pooperacyjnych czy po radioterapii, wpływających na jakość życia. Największą wadą jest to, że nie jest to sposób leczenia. Nowotwór może dawać po jakimś czasie przerzuty i być źródłem cierpienia.

Prostatektomia

Chirurgiczna procedura usunięcia prostaty, pęcherzyków nasiennych, przewodów ejakulacyjnych i okolicznych węzłów chłonnych. Pęcherz zostaje połączony bezpośrednio z cewką moczową. Jest metodą z wyboru w miejscowym raku prostaty. Do najczęstszych komplikacji należy nietrzymanie moczu (np. podczas kaszlu, śmiechu), trwałe zaburzenia wzwodu (nawet u 90% pacjentów) i krwawienie.

Radioterapia

w miejscowym i miejscowo zaawansowanym nowotworze. Do działań niepożądanych należą impotencja i nietrzymanie moczu.

Hormonoterapia

Stosowana jest w uogólnionym oraz miejscowo zaawansowanym raku, gdzie istnieje ryzyko zajęcia węzłów chłonnych i przerzutów, nawet po usunięciu prostaty. Stosowane leki zmniejszają poziom testosteronu (działają antyandrogenowo), prowadzą do medycznej kastracji. Mogą być również podawane w celu zmniejszenia guza przed operacją chirurgiczną lub radioterapią.

Do pierwszej linia terapii należą analogi gonadoreliny (LHRH) długo działające m.in.. buserelina, goserelina (i ich nowsze pochodne), podaje się je w postaci wstrzyknięć lub implantów co 1-12 miesięcy. Początkowe stosowanie tej grupy leków prowadzi do zwiększenia testosteronu, a efekt zahamowania produkcji tego hormonu pojawia się dopiero po 2-3 tyg. Ten początkowy wyrzut testosteronu może być szczególnie niebezpieczny  u osób z przerzutami do kości, stąd często łączy się je z grupą opisaną poniżej. Działania niepożądane związane są ze zmniejszeniem stężenia hormonów płciowych objawiające się: uderzeniami gorąca, bólami głowy, zaburzeniami nastroju, utratą libido.

Flutamid, bikalutamid (i jego pochodne)

Są niesteroidowymi antyandrogenami. Nie hamują jednak testosteronu i przez to ochraniają libido, gęstość kości oraz sprawność fizyczną. Są jednak mniej skuteczne niż analogi LHRH. Do działań niepożądanych należy ginekomastia, uszkodzenie wątroby i przewodu pokarmowego.

Kastracja chirurgiczna

Stosuje się w zaawansowanym raku z przerzutami. Polega na obustronnym wycięciu jąder. Jest bardzo skuteczną metodą – poziom testosteronu spada już kilka godzin po operacji. Do wad należą trauma psychologiczna, utrata libido i potencji, uderzenia gorąca i utrata mięśni.

Bibliografia:

  • Walker R, Whittlese C. Clinical Pharmacy and Therapeutics. Churchill Livingstone. Elsevier 2012.
  • Korbut R, Olszanecki R, Wołkow P, Jawień J. Farmakologia. PZWL. Warszawa 2014.
  • Borówka A, Dobruch J, Chłosta P. Leczenie hormonalne chorych na raka gruczołu krokowego. Przegląd Urologiczny. 2011(1)65.
  • Senkus-Konefka E. i in. Zalecenia dotyczące postępowania w raku gruczołu krokowego — konferencja okrągłego stołu. Onkologia w praktyce klinicznej. 2007(3)3.
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

5 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Jeszcze, żeby łatwiej dało się ich przekonać do badania.
„Męskie problemy” to nadal temat tabu, także w aptece
Mężczyźni niestety wstydzą się tego problemu i nie chcą się badać
wstydzą się. A słowo prostata powoduje panikę
Dodatkowo jeszcze oprócz taka prostaty dołącza jeszcze bardzo niebezpieczny a coraz częściej spotykany rak jąder