Leki immunomodulujące na receptę – co trzeba wiedzieć?

shutterstock_565662259.jpg

W sezonie jesienno-zimowym niejednokrotnie usłyszymy prośbę o rekomendację skutecznego preparatu poprawiającego odporność. Nie zawsze jednak preparaty OTC będą wystarczającym rozwiązaniem terapeutycznym. W przypadku nawracających dolegliwości oraz wśród pacjentów szczególnie narażonych na ekspozycję drobnoustrojów warto rozważyć bardziej kompleksowe sposoby uodpornienia takie jak np. szczepionki nieswoiste.

Leki immunomodulujące na receptę - jak działają?
fot. shutterstock

Uodpornienie poprzez szczepienie

Zasadniczym założeniem szczepień jest immunizacja organizmu antygenem (antygenami) zawartym(i) w szczepionce w celu uruchomienia naszych własnych mechanizmów odpornościowych. Szczepionki swoiste tj. podawane w celu zapobiegania konkretnym schorzeniom takie jak np. szczepionka przeciw grypie, to jedna z form szczepień, jakie lekarz zalecić może pacjentowi. Istnieją jednak również szczepionki nieswoiste, czyli takie, których skład ma za zadanie zaktywizować układ odpornościowy pacjenta, zmniejszając tym samym ryzyko zachorowania. Dotyczy to przede wszystkim nawracających zakażeń układu oddechowego i układu moczowego [1].

Szczepionki nieswoista

Lizaty bakteryjne to zabite, poddane enzymatycznej lub chemicznej lizie komórki bakterii lub ich wyodrębnione organelle np. frakcje rybosolmalne. Są one mieszaniną kilku gatunków bakterii najczęściej będących przyczyną zakażeń dróg oddechowych takich jak Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Staphylococus viridans, Haemofilus influenzae, Moraxella catharalis, Klebsiella pneumoniae czy Staphylococcus aureus [2,3]. Składniki komórek bakteryjnych zawarte w szczepionkach nieswoistych pochodzące z cytoplazmy, membrany cytoplazmatycznej i ściany komórkowej mają działanie immunomodulacyjne. Dotyczy to w szczególności peptydoglikanu (mureiny), który jest głównym składnikiem strukturalnym ściany komórkowej bakterii, lipopolisacharydu (endotoksyny) – składnika ściany komórkowej bakterii Gram-ujemnych, kwasów tejchojowych i lipotejchojowych (składniki ściany komórkowej bakterii Gram-dodatnich), białek i lipidów ściany komórkowej, rybosomów i kwasów nukleinowych [1].
Każda szczepionka bakteryjna, a zwłaszcza nieswoista, zawierająca produkty rozpadu kilku lub nawet kilkunastu gatunków drobnoustrojów wywiera nieswoisty i zróżnicowany wpływ na makroorganizm, wyrażający się m.in. poprzez:
• wzbudzenie miejscowego odczynu zapalnego
• pobudzenie chemotaksji
• aktywację systemu dopełniacza
• zwiększenie stopnia fagocytozy
• aktywację enzymów lizosomalnych
• indukcję wytwarzania interferonu
• modyfikację błon komórkowych limfocytów B lub/i T [1].

Kiedy warto stosować szczepionki nieswoiste?

Zastosowanie szczepionek nieswoistych rekomendowane jest zwłaszcza w profilaktyce i leczeniu infekcji układu oddechowego, a także u dzieci, w przypadku których najczęściej mamy do czynienia z infekcjami nawracającymi. Wynika to nie tylko z częstszej ekspozycji na czynniki chorobotwórcze w żłobkach, przedszkolach czy szkołach, ale także z niedojrzałości dziecięcego układu odpornościowego. Tym bardziej najmłodszym pacjentom sugerowany jest taki sposób poprawy odporności, który nie tylko skutecznie, ale i trwale usprawni mechanizmy odpornościowe. Zastosowanie immunomodulacji nieswoistej jest w tym wypadku polecane nie tylko z uwagi na jej skuteczność, ale także z powodu zaobserwowanej zależności między szczepionkami bakteryjnymi a rozwojem odporności u dzieci. Niska ekspresja receptorów TLR ( toll like receptors), czyli białek odpowiedzialnych za odporność nieswoistą, może być jedną z przyczyn obniżonej aktywności układu immunologicznego u dzieci. Ich aktywność zwiększa się jednak wraz z narastaniem ekspozycji na czynniki zakaźne i dojrzewaniem układu odpornościowego. Pozwala to sądzić, że powtarzalna ekspozycja na drobnoustroje np. ta uzyskana dzięki szczepieniom nieswoistym, nasila ekspresję układu odpornościowego u dzieci [2].

Wysoka skuteczność

Przeprowadzone dotychczas badania naukowe potwierdzają wysoką skuteczność szczepionek nieswoistych manifestującą się zmniejszeniem częstości występowania infekcji górnych dróg oddechowych bądź skrócenia czasu trwania objawów chorobowych [4]. W badaniu przeprowadzonym na grupie dzieci i młodzieży w wieku od 6 miesięcy do 19 lat otrzymujących preparat immunostymulujący przez okres 90 dni wykazano jego wysoką skuteczność w profilaktyce zakażeń układu oddechowego. W trakcie 180 dni obserwacji stwierdzono brak infekcji górnych dróg oddechowych u 39,5% osób z grupy badanej i tylko u 16,5% z grupy placebo. Różnice te były jeszcze bardziej wyraźne w podgrupie obejmującej dzieci 6-letnie i młodsze, i wynosiły odpowiednio 34% i 3,5%. Autorzy badania odnotowali także, iż w grupie otrzymującej badany lek konieczność antybiotykoterapii w przypadku infekcji zmniejszyła się o 20,5%. Nie stwierdzono działań niepożądanych preparatu ani jego wpływu na wyniki badań laboratoryjnych. Podobne efekty otrzymano, badając skuteczność immunostymulacji w zapobieganiu nawrotowemu zapaleniu migdałków u dzieci w wieku 1-15 lat.  Po zastosowaniu preparatu u 75,6% badanych odnotowano poprawę ich stanu klinicznego. Inne badania dowiodły jednocześnie, że stosowanie lizatów bakteryjnych nie wiązało się z występowaniem skutków ubocznych, analizowanych pod kątem hepato-, nefro – i hematotoksyczności. Wyniki analiz toksykologicznych pozostawały w granicach wartości referencyjnych, potwierdzając wysoką tolerancję i bezpieczeństwo immunosupresji lizatowej [2,4]. Ponadto zaobserwowano, że  skuteczność prewencji zachorowań z zastosowaniem immumomodulacji poprzez lizaty bakteryjne była tym wyższa, im większa była wyjściowo liczba zakażeń, a więc skutek podawania lizatów bakteryjnych był najwyraźniejszy u najczęściej chorujących pacjentów [2].

Dwojaki mechanizm działania

Rozważając immunostymulujące działanie lizatów bakteryjnych, należy podkreślić rolę, jaką odgrywa tkanka GALT – gut-associated lymphoid tissue. Antygeny znajdujące się w przewodzie pokarmowym dzięki aktywności tej tkanki są prezentowane limfocytom, w efekcie czego dochodzi do wzrostu produkcji wydzielniczych przeciwciał IgA (s-IgA), które następnie chronią śluzówki nie tylko przewodu pokarmowego, ale także dróg oddechowych.  Odpowiedź taka ma charakter swoisty.  Ponadto, lizaty wykazują zdolność do  stymulacji mechanizmów odporności nieswoistej w oparciu o receptory toll-podobne (toll-like receptors, TLR). Oznacza to, że obecność cząsteczek będących samymi fragmentami drobnoustrojów wystarczy, aby skutecznie i szybko obudzić szereg mechanizmów obrony nieswoistej, m.in. komórki nabłonka, makrofagi, komórki dendrytyczne czy komórki tuczne, które przyczyniają się do mobilizacji układu immunologicznego i zwiększenia aktywności cytotoksycznej fagocytów [2].
Dostępne na polskim rynku preparaty immunomodulujące rekomendowane są zwykle w nawracających infekcjach układu oddechowego lub wspomagająco w czasie trwania infekcji górnych dróg oddechowych. Należy zwrócić uwagę na fakt, że nie należy łączyć stosowania ich ze standardowymi szczepieniami swoistymi. Ważne również, aby kurację uodparniającą rozpocząć w okresie wolnym od infekcji, czyli wówczas, gdy nasza odporność nie jest osłabiona wskutek choroby. Chociaż wszystkie wymienione w tabeli poniżej preparaty dostępne są w aptece  jedynie na receptę, działania niepożądane wynikające z ich stosowania są znikome. W tabeli poniżej znajdziemy porównanie najczęściej stosowanych szczepionek nieswoistych.
 
Nazwa preparatu
Postać
Wskazania do stosowania
Skład
Jak stosować?
Ribomunyl
Granulat do sporządzania roztworu doustnego
Zapobieganie nawracającym infekcjom górnych
dróg oddechowych oraz infekcjom oskrzelowo-
-płucnym u dzieci powyżej 3 roku życia  i dorosłych.
Rybosomy (rybosomalny RNA)
K. pneumoniae, S. pneumoniae,
S. pyogenes, H. influenzae
oraz proteoglikany (frakcja
błonowa) K. pneumoniae
Złożony schemat terapii określony przez producenta, wynoszący
ok. 6 miesięcy.
Broncho-Vaxom pediatryczny
Granulat do sporządzania zawiesiny doustnej
Zapobieganie nawracającym zakażeniom dróg
oddechowych. Leczenie wspomagające ostrych
zakażeń dróg oddechowych
Liofilizowany lizat bakterii:
H. influenzae, S. pneumoniae,
K. pneumoniae, K. ozaenae,
M. catarrhalis, S. aureus,
S. pyogenes i S. viridans
W zapobieganiu nawracającym zakażeniom dróg oddechowych terapia trwa
3 miesiące. W leczeniu wspomagającym
terapia trwa do ustąpienia objawów, nie krócej niż przez 10
dni. Wskazane jest podawanie preparatu jednocześnie
z rozpoczęciem antybiotykoterapii
Broncho-Vaxom dla dorosłych
Kapsułki
Zapobieganie nawracającym zakażeniom dróg
oddechowych. Leczenie wspomagające ostrych
zakażeń dróg oddechowych
Liofilizowany lizat bakterii:
H. influenzae, S. pneumoniae,
K. pneumoniae, K. ozaenae,
M. catarrhalis, S. aureus,
S. pyogenes i S. viridans
Jak wyżej
Ismigen
Tabletki podjęzykowe
Leczenie ostrych, podostrych nawracających
lub przewlekłych zakażeń górnych i dolnych
dróg oddechowych. Profilaktyka zakażeń
nawracających.
Lizat bakterii: S. aureus, S. pyogenes,
S. viridans, K. pneumoniae,
K. ozaenae, H. influenzae,
N. catarrhalis (aktualna nazwa
bakterii Moraxella catarrhalis),
S. pneumoniae
W stanach ostrych stosuje się do czasu ustąpienia objawów,
nie krócej niż 10 dni. W pozostałych zastosowaniach 10
kolejnych dni w miesiącu przez okres 3 miesięcy.
Luivac
Tabletki
Nawracające zakażenia dróg oddechowych.
Lizat bakterii: S. aureus,
S. mitis, S. pyogenes, S. pneumoniae,
K. pneumoniae,
M. catarrhalis, H. influenzae
2 cykle po 28 dni z 28-dniową przerwą. Sumarycznie leczenie
trwa 7 tygodni.

 

Piśmiennictwo:

1. Łętowska E., Bakteryjne immunomodulatory (szczepionki nieswoiste) i autoszczepionki w świetle aktualnej wiedzy medycznej
2. Feleszko W, Dziekiewicz M, Wąsowicz A., Immunostymulacja przy użyciu antygenów bakteryjnych –mechanizm działania i praktyka kliniczna w wirusowych zakażeniach układu oddechowego, PEDIATR MED RODZ Vol. 11 No. 4, p. 358–364
4. Kuthan R.T, Kuthan T, Zastosowanie nieswoistych szczepionek bakteryjnych jako immunostymulacji tkanki limfatycznej układu oddechowego u dzieci

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

Agnieszka Jeżewska-żylik

Farmaceutka i autorka artykułów o tematyce farmaceutycznej. Publikuje regularnie w magazynie MGR.FARM.

0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy