Leczenie bólu – czy opioidy uzależniają?

Historia uzależnień to historia ludzkości. Niemal tak długo, jak jesteśmy obecni na naszej planecie, próbowaliśmy substancji, które oderwą nas od codzienności, dadzą ulgę w bólu, zarówno w tym fizycznym, jak i duchowym. Prawdziwym hitem, którego popularność nie spada przez stulecia są opioidy. Jeśli wierzyć historiom ze starożytności opium znali już mieszkańcy Mezopotamii 3400 lat p.n.e. Mijały wieki, a tak naprawdę zmieniało się niewiele- co prawda opium zastąpiono morfiną, a tę jej bratnią duszą- heroiną, ale były to tylko kolejne odsłony znanej używki. Każda kolejna z nich miała być remedium i środkiem na zwalczenie uzależnienia od poprzedniej, jak można się łatwo domyśleć- nieskutecznym.  Opioidy uzależniają dziś i uzależniały kiedyś. Degradowały ciało i duszę, rozbijały rodziny i ograbiały z majątków, pochłaniając morze ludzkich istnień. Z drugiej strony wpisały się jednak w naszą kulturę tak silnie, że można zastanowić się, czy niektóre wielkie dzieła powstałyby bez ich udziału? Pod wpływem opioidów powstawały prace Stanisława Ignacego Witkiewicza, poety Artura Rimbaud czy jego kolegi Charlesa Baudelaire. Kiedy architekt Frédéric Auguste Bartholdi został poczęstowany Vin Mariani (winem ze sporą domieszką kokainy) stwierdził, że gdyby posmakował go wcześniej w swoim życiu, zaprojektowałby Statuę Wolności kilkaset metrów wyższą.

opioidy uzależniają
Kryzys opioidowy w USA – czy leki przeciwbólowe uzależniają? fot. shutterstock

Jak opioidy uzależniają?

Co takiego tkwi w tej z pozoru niewinnej strukturze chemicznej, że bez problemu potrafi podporządkować sobie ludzkie mózgi? Winne jest nasze wieczne marzenie o szczęściu.  Próbowaliśmy i próbujemy oszukać receptory opioidowe substancjami dostarczanymi z zewnątrz- prawdziwym zaś ich agonistą są endorfiny. Opioidy mogą nasilać także wydzielanie dopaminy w jądrze półleżącym. Odstawienie substytutu szczęścia wyzwala następnie przykre objawy fizyczne: podwyższone wartości tętna, oddechu i ciśnienia tętniczego krwi, drżenie, pocenie się, biegunkę. W miarę rozwoju uzależnienia w mózgu zachodzą zmiany powodowane nie tylko działaniem leku, ale również zachowaniami i okolicznościami związanymi z jego zdobywaniem i zażywaniem- na przykład zakupem leku, przygotowaniem akcesoriów do jego aplikacji. Pojawiają się trwałe ślady pamięciowe i wzorce zachowań, bez których życie wydaje się niemożliwe. Czy opioidy stosowane w leczeniu bólu nie generują uzależnienia? Niestety nie.

W leczeniu opioidami istnieje sporo pułapek. Pacjent, który domaga się kolejnej dawki leku lub intensyfikacji leczenia, może zarówno robić to z powodu silnych dolegliwości bólowych, doświadczania nawrotów bólu lub dolegliwości zespołu odstawiennego, jak również być osobą ze skłonnością do nadużywania substancji psychoaktywnych. Ryzyko popełnienia błędów w stosowaniu opioidów i uzależnienia od nich nie zależy od tego, czy podaje się je w celu leczenia przewlekłego bólu nowotworowego, czy z zamiarem łagodzenia bólu innego pochodzenia. Jest ono związane z przewlekłym charakterem dolegliwości bólowych, a nie z rozpoznaniem choroby nowotworowej czy nawet stopniem nasilenia bólu.  Pewne jest tylko jedno- opioidy uzależniają i nierozsądnym jest to kwestionować.

Czy leczenie opioidami jest bezpieczne?

Od kilku lat prym wiodą szkolenia, konferencje i artykuły naukowe rozpoczynające się od słów „Nie bójmy się opioidów”. Odczarujmy morfinę i jej pochodne, nie obawiajmy się  ich stosować u chorych z bólem nie tylko nowotworowym, przestańmy stygmatyzować chorych różowymi receptami. Słuszna idea. W ferworze dyskusji pada jednak często stwierdzenie, że pacjent z bólem nie może uzależnić się od leków opioidowych, bo nie stosuje ich rekreacyjnie. Informacja taka była forsowana przez koncerny farmaceutyczne już od późnych lat dziewięćdziesiątych.  Jak to możliwe, że znając mechanizm uzależnień pozwoliliśmy się przekonać, że opioidy uzależniają tylko chcących się uzależnić?

Może zainteresuje Cię leczenie bólu w dnie moczanowej? Zajrzyj: Przegląd lekowy 06

Kryzys w USA

Spójrzmy na krótkie statystyki. W 2017 roku amerykański Departament Zdrowia i Usług Socjalnych (Department of Health and Human Services – HHS) opublikował raport zawierający ostrzeżenie związane z nadużywaniem opioidów oraz pięciopunktowy plan naprawczy obecnej sytuacji, która urasta do rangi największych problemów zdrowotnych Amerykanów. Według tego dokumentu:

  • 116 chorych umiera każdego dnia z powodu przedawkowania opioidów
  • 2,1 miliona osób w Stanach Zjednoczonych nadużywa opioidów
  • 11,5 miliona recept na opioidy określono jako nadużycie lub próby wyłudzenia leku
  • 504 miliardy  dolarów to koszty, jakie ponosi społeczeństwo amerykańskie w związku z osobami uzależnionymi

Jeśli liczby to za mało, warto również użyć porównań obrazowych:

  • W 2016 roku opioidy spowodowały więcej zgonów niż broń palna czy wypadki drogowe
  • Opioidy wyprzedziły już szalejącą w latach osiemdziesiątych epidemię wirusa HIV
  • Od roku 2000 z powodu przedawkowania umarło 200 tys. Amerykanów – ponad trzy razy więcej niż podczas wojen w Wietnamie, Afganistanie i Iraku razem wziętych

Prezydent Donald Trump w swoich przemówieniach wielokrotnie wypowiada wojnę narkotykowym dilerom, którym mają grozić najsurowsze kary. Problem w tym, że uzależnieni od opioidów Amerykanie to nie zaniedbani narkomani, kupujący działkę w ciemnej dzielnicy.  Większość z nich nabywa swój narkotyk w aptekach, stosując różne mniej lub bardziej wysublimowane triki na zdobycie kolejnej recepty. Można dziś śmiało powiedzieć, że Ameryka jest uzależniona. Za jej nałogiem stoi zaś nie tylko ludzka skłonność do używek. Swój udział ma tu chciwa polityka lekowa koncernów farmaceutycznych, nieuczciwi bądź naiwni lekarze i farmaceuci, a także rząd. Ten ostatni przez lata ignorował narastanie problemu i przymykał oko na lawinowo rosnące statystyki zużycia opioidów. Make America Great Again  powinno dziś brzmieć raczej Make America Clean Again. Od czego jednak zacząć?

To jest pierwszy artykuł z serii. Wkrótce pojawią się następne.
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

4
Dodaj komentarz

avatar
3 Comment threads
1 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
4 Comment authors
TejoMarcin SnochKarolinaWojtek Recent comment authors
  Subscribe  
najnowszy najstarszy oceniany
Powiadom o
Wojtek
Gość
Wojtek

Ciekawy artykuł, nawet nie zdawałem sobie sprawy z zagrożeń jakie niosą opioidy.

Karolina
Gość
Karolina

Nie można dyskutować z faktem, że opioidy uzależniają. Tylko czy z tego powodu należy odmawiać pacjentowi, który cierpi skutecznej terapii bólu? Nie bójmy się opioidow, stosujmy je z rozwagą.

Marcin Snoch
Użytkownik

Zgadzam się z Tobą – nie bójmy się opioidów. W Polsce wciąż nie leczymy bólu skutecznie. Tylko uczmy się na błędach innych (USA). Tam narracja była “nie bójmy się opioidów, są bezpieczne i nie uzależniają”.

Tejo
Gość
Tejo

Amerykanie chyba w ogóle nie boją się niczego, tylko potem są zdziwieni, jaki problem sami sobie stworzyli..
a w Polsce, no cóż – daleko nam do efektywnego leczenia bólu, bo przepisywane często na potęgę te same słabe leki na pacjentów nie działają, a mocniejszych lekarze boją się używać