Aptekarz.pl > Farmakoterapia > Leki i grupy leków > Które leki na receptę mogą powodować depresję oraz obniżenie nastroju?

Które leki na receptę mogą powodować depresję oraz obniżenie nastroju?

17-01-2022 11:08:18

Obniżenie nastroju, stany depresyjne oraz depresja to nie tylko problem psychiatryczny. Dolegliwości te bywają także skutkiem stosowania niektórych leków — nawet tych zupełnie niezwiązanych z działką psychiatrii — i stanowią rodzaj działań niepożądanych. Jakie leki mogą wywołać taki efekt? Kiedy przestrzec pacjenta?

W trakcie wydawania leków w aptece farmaceuta powinien powiadomić pacjenta o potencjalnym ryzyku obniżenia nastroju (fot. Shutterstock).

Zmiany psychiczne, począwszy od obniżonego nastroju, skończywszy na depresji, są wynikiem zmian poziomu amin katecholowych, z serotoniną i noradrenaliną na czele. Istnieją substancje aktywne stosowane w terapii różnych schorzeń (np. trądziku lub nadciśnieniu tętniczym), które mogą istotnie zaburzać przemiany tych związków, prowadząc w efekcie do zmniejszenia ich puli w OUN i indukowania m.in. stanów depresyjnych [1]. Historycznym przykładem może być rezerpina — stosowana niegdyś jako lek obniżający ciśnienie krwi. Choć skutecznie leczyła nadciśnienie tętnicze, jednocześnie zmniejszała magazynowanie amin katecholowych w części presynaptycznej neuronów, co często prowadziło do rozwoju depresji [2].

Sprawdź także: Depresja – jak farmaceuta może pomóc?

Które leki mogą obniżać nastrój?

Obecnie na rynku farmaceutycznym istnieje wiele szeroko stosowanych leków o udowodnionym działaniu obniżającym nastrój, pretendującym do rozwoju pełnoobjawowej depresji. Taka forma działań niepożądanych występuje zwłaszcza u tych pacjentów, którzy posiadają dodatkowe czynniki ryzyka. Przykładowymi lekami, które mogą wywoływać powyższe objawy są:

  • leki hipotensyjne, w tym głównie beta-blokery;
  • preparaty glikozydów naparstnicy;
  • lewodopa;
  • indometacyna;
  • izotretynoina [1].

Hipotensyjne beta-blokery

Beta-blokery stosuje się przede wszystkim w terapii nadciśnienia tętniczego, ale także w leczeniu dławicy piersiowej, zaburzeń rytmu serca, jak również w profilaktyce migreny. W lecznictwie używa się m.in. metoprololu (Metocard, Betaloc), propranololu (Propranolol WZF, Propranolol Accord), celiprololu (Celipres), atenololu (Atenolol Sanofi), nebiwololu (Daneb, Ebivol, Nebilet, NebivoLek), karwedilolu (Atram, Avedol, Carvedilol, Vivacor).

Choć beta-blokery w powyższych wskazaniach zazwyczaj przynoszą oczekiwany rezultat zdrowotny, mogą jednocześnie wpływać na OUN, powodując depresję, zaburzenia nastroju, bezsenność i koszmarne sny u 1-10 pacjentów na 1000 [3,4].

Preparaty glikozydów naparstnicy

Glikozydy naparstnicy, których przedstawicielem jest digoksyna (Digoxin) i metylodigoksyna (Bemecor), to związki pochodzenia naturalnego, powszechnie stosowane w schorzeniach serca. Ich wskazaniem do stosowania jest leczenie migotania przedsionków oraz zaawansowanej niewydolności serca. Niestety leki te mogą powodować niezbyt często (u 1-10 pacjentów na 1000) zaburzenia psychiczne, w tym depresję oraz bezsenność [5,6].

Lewodopa

Związek ten od dziesięcioleci ma ugruntowaną pozycję w terapii choroby Parkinsona. Nie bez przyczyny — zazwyczaj jest ona bardzo skuteczna w niwelowaniu objawów tego schorzenia. Występuje w następujących lekach złożonych: Sinemet CR, Dopamar, Madopar. Jednocześnie lewodopa może często (od 1 do 10 pacjentów na 100) powodować depresję (bardzo rzadko z próbami samobójczymi), a także omamy, koszmary senne, bezsenność i otępienie [7,8].

Czytaj również: Przegląd lekowy 11 – nadciśnienie, choroba Parkinsona – rozwiązanie

Indometacyna

Indometacyna to substancja aktywna należąca do niesteroidowych leków przeciwzapalnych i przeciwreumatycznych. Wywiera silne działanie przeciwbólowe i słabe przeciwgorączkowe. Wskazaniem do jej stosowania jest m.in. ostre reumatoidalne zapalenie stawów, choroba zwyrodnieniowa stawów, stany zapalne tkanek okołostawowych czy bolesne miesiączkowanie pierwotne.

Występuje w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Metindol Retard), kropli do oczu (Indocollyre) i aerozolu na skórę (Elmetacin). Stosowanie indometacyny obarczone jest ryzykiem wystąpienia zaburzeń psychicznych, w tym depresji, depersonalizacji i uczucia niepokoju [9].

Izotretynoina

Izotretynoina zrewolucjonizowała leczenie trądziku, jednak jej stosowanie bardzo często obarczone jest ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Należy do grupy retinoidów, a jej mechanizm działania dotychczas nie został w pełni poznany. Występuje pod następującymi nazwami handlowymi: Izotek, Aknenormin, Axotret, Curacne.

Izotretynoina może rzadko (u 1-10 pacjentów na 10 000) powodować zaburzenia psychiczne, w tym depresję, skłonność do agresji, lęk i zmiany nastroju [10].

Zobacz też: Trądzik – dlaczego nasila się jesienią i jak sobie z nim radzić?

Jaką rolę w zapobieganiu zaburzeniom nastroju i depresji polekowej odgrywa farmaceuta?

W trakcie wydawania leków w aptece farmaceuta powinien powiadomić pacjenta o potencjalnym ryzyku obniżenia nastroju lub depresji w trakcie terapii. Powinien zwrócić szczególną uwagę na grupy ryzyka, czyli osoby starsze lub z przebytą depresją.

Co więcej, w każdym podejrzanym przypadku, sugerującym epizod depresji polekowej, należy uważnie przeanalizować stosowane przez pacjenta leki i w razie konieczności skierować go do lekarza, który zaordynował tego rodzaju leki.

Czytaj także: Leki opioidowe- ulotka dla pacjenta

Bibliografia:

  1. Stahl S.M.: Podstawy psychofarmakologii depresji i choroby afektywnej dwubiegunowej. Wyd.1. Bielsko-Biała, Ośrodek Wydawniczy “Augustana”. 2003, 10–80.
  2. J. Sapa, Wybrane choroby i zaburzenia polekowe — możliwości profilaktyki i leczenia. Część I, Farm Pol, 2009, 65(10): 733-742.
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Metocard.
  4. A. Barchnicka, Rola beta-blokerów w leczeniu nadciśnienia tętniczego z uwzględnieniem celiprololu, Świat medycyny i farmacji 2011:12-19.
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Digoxin Teva.
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Bemecor.
  7. J. Sławek, Lewodopa w leczeniu choroby Parkinsona – wczoraj i dziś, Neurologia i Neurochirurgia Polska, 2021, 46(1):63-75.
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Madopar.
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Metindol Retard.
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Izotek.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Wynalazca plastrów nikotynowych: Całe życie zastanawiałem się, dlaczego ludzie palą!

[Artykuł sponsorowany]

Murray Jarvik urodził się 1 czerwca 1923 r. w Nowym Jorku. Ukończył m.in. Uniwersytet Kalifornijski w San Francisco. Przez całe życie cierpiał na problemy z sercem. Jego kłopoty zdrowotne rozpoczęły się od ciężkiego przypadku gorączki reumatycznej, gdy miał 12 lat. Później w wieku 28 lat zachorował na polio, a w 1992 r. zdiagnozowano u niego raka płuc. Nowotwór udało się wyleczyć.1,2

W całej tej historii warto wspomnieć, że naukowiec nigdy nie palił papierosów. W trakcie licznych pobytów w szpitalach obserwował jednak pacjentów, którzy zmagali się z nałogiem i objawami odstawienia papierosów. To wtedy w jego głowie zrodził się pomysł na inny, bezpieczniejszy sposób dostarczania nikotyny do organizmu, który zniweluje chęć sięgania po papierosa u osób, które powinny natychmiast wyjść z nałogu.1,2 Motywacji do działania dostarczała mu również żona, nałogowa palaczka.1

Nikotyna w terapii leczenia uzależnienia

Murray Jarvik rozpoczął badania nad wchłanianiem nikotyny przez skórę i jej wpływem na organizm ludzki od obserwowania rolników zajmujących się zbieraniem tytoniu. Nie mógł jednak uzyskać zgody na prowadzenie badań na pacjentach. W końcu wraz ze swoim kolegą z Uniwersytetu Kalifornijskiego, Jedem Rosem, zaczęli prowizoryczne plastry testować na sobie. Po latach, w jednym z wywiadów Javik wspominał: „Nałożyliśmy tytoń na skórę i czekaliśmy, co się stanie. Nasze tętno wzrosło, zaczęła skakać adrenalina, to wszystko przytrafia się palaczom”. 4

Badania Jarvika i Rose doprowadziły do wynalezienia plastra nikotynowego na początku lat 90. Sześć lat później Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła ich sprzedaż jako leku bez recepty. Murray Jarvik dożył później starości. Zmarł 8 maja 2008 roku w wieku 84 lat.2

Plaster nikotynowy dzisiaj

Plaster nikotynowy dziś jest szeroko stosowany jako podstawowy element Nikotynowej Terapii Zastępczej. Dostarcza on nikotynę bezpośrednio przez skórę do organizmu, aby złagodzić potrzebę zapalenia papierosa i stopniowo rzucić palenie. Działa do 16 godzin i – w przeciwieństwie do papierosów czy e-papierosów – nie zawiera tysięcy substancji kancerogennych.5

Co warto zapamiętać na temat Nikotynowej Terapii Zastępczej?

• Nikotynowa Terapia Zastępcza to najlepiej przebadana farmakologiczna forma wsparcia rzucania palenia: ponad 150 badań klinicznych 6, w trakcie których przebadano około 65 tysięcy pacjentów 7, badania dostępne w Cochrane Library.

• NTZ to jedyna, dostępna bez recepty, terapia rekomendowana przez WHO (Essential Medicines List). Na liście znajdują się zarówno plastry, gumy, tabletki, jak i spray.3

• NTZ zwiększa szansę na rzucanie palenia o 50% do 60%.8

• Jednoczesne stosowanie plastra nikotynowego i innego rodzaju NTZ (szybko działającego, np. guma do żucia, tabletka do ssania, spray) zwiększa o 15% do 36% prawdopodobieństwo, że dana osoba rzuci palenie, niż gdyby użyła tylko jednego rodzaju produktu NTZ.7

• NTZ może być używana w grupach pacjentów ze szczególnymi potrzebami (kobiety w ciąży i karmiące piersią pod nadzorem lekarza10, pacjenci z chorobami serca i po przebytym zawale11, pacjenci z chorobami układu oddechowego, w tym POChP12, pacjenci z innymi uzależnieniami np. od alkoholu13.

Dowiedz się więcej na temat produktów Nikotynowej Terapii Zastępczej.

Literatura

  1. Weber, Bruce (2008-05-13). „Murray Jarvik, 84, Whose Research Helped Lead to Nicotine Patch, Dies”New York Times. Retrieved 2008-05-26.
  2. Wikipedia. Dostep 21.05.2024 r. https://en.wikipedia.org/wiki/Murray_Jarvik
  3. WHO model list of essential medicines – 22nd list, 2021, 30 September 2021, WHO/MHP/HPS/EML/2021.02, dostęp https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02, 21.05.2024 r.
  4. Obituary: Murray E. Jarvik, 84, UCLA pharmacologist, nicotine patch inventor, dostęp: https://www.uclahealth.org/news/release/obituary-murray-e-jarvik-84-ucla-pharmacologist-nicotine-patch-inventor
  5. Edyta Budzyńska, Stefanie Sielemann, Jarosław Puton, Alexander L.R.M. Surminski, Analysis of e-liquids for electronic cigarettes using GC-IMS/MS with headspace sampling, Talanta, Volume 209, 2020, 120594, ISSN 0039-9140, https://doi.org/10.1016/j.talanta.2019.120594.
  6. SteadL.F., PereraR., BullenC. et al. Nicotinereplacementtherapyfor smoking cessation// CochraneDatabase Syst. Rev. 2012. Issue11.
  7. Hartmann‐BoyceJ, ChepkinSC, YeW, BullenC, Lancaster T. Nicotinereplacementtherapyversus controlfor smoking cessation. CochraneDatabase of SystematicReviews2018, Issue5.
  8. W porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo lub bez leczenia za Hartmann‐Boyce J, Chepkin SC, Ye W, Bullen C, Lancaster T. Nicotine replacement therapy versus control for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, Issue 5. Art. No.: CD000146. DOI: 10.1002/14651858.CD000146.pub5.
  9. Lindson N, et al. Different doses, durations and modes of delivery of nicotine replacement therapy for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2019 Apr 18;4(4):CD013308.
  10. Bała,Cedzyńska i in. Wytyczne leczenia uzależnienia od nikotyny. Rekomendacje, 2022. https://nil.org.pl/uploaded_files/art_1653901298_wytyczne-zun.pdf
  11. McRobbie H, Hajek P. Nicotine replacement therapy in patients with cardiovascular disease: guidelines for health professionals. Addiction. 2001 Nov;96(11):1547-51.
  12. Ellerbeck EF, Nollen N, Hutcheson TD, Phadnis M, Fitzgerald SA, Vacek J, Sharpe MR, Salzman GA, Richter KP. Effect of Long-term Nicotine Replacement Therapy vs Standard Smoking Cessation for Smokers With Chronic Lung Disease: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2018 Sep 7;1(5):e181843. 
  13. Pharmacological Options for Smoking Cessation in Heavy-Drinking Smokers – PubMed (nih.gov).