Kilka słów o racjonalnej antybiotykoterapii

Zbliża się czas w roku kalendarzowym, który charakteryzuje się wzrostem zachorowalności wśród pacjentów. Apteki uzbrajają swoje półki w preparaty stosowane podczas przeziębienia, grypy czy w przebiegu infekcji bakteryjnej dróg oddechowych. A zatem w świetle tych okoliczności, może warto przypomnieć zasady prawidłowej antybiotykoterapii?

(fot. shutterstock)

 

 

Co kryje się za słowem „Antybiotyk”?

Lek przeciwbakteryjny to każdy związek naturalny, syntetyczny lub półsyntetyczny, który jest stosowany w walce z zakażeniami bakteryjnymi. Z kolei, antybiotykiem nazywamy substancję wytwarzaną przez mikroorganizmy, która może hamować rozwój innych drobnoustrojów. A więc należy pamiętać, że słowo „Antybiotyk” (z greki anti – przeciw, bios – życie) nie oznacza wszystkich substancji używanych do walki z bakteriami, mimo że potocznie przyjęło się określać leki przeciwbakteryjne „Antybiotykami”.

Racjonalną antybiotykoterapią nazywamy prawidłowe stosowanie odpowiednich leków w uzasadnionych przypadkach. Celem jest zmniejszanie zjawiska oporności drobnoustrojów i poprawa stanu zdrowia publicznego. Kluczowe są trzy parametry, czyli znajomość czynnika etiologicznego choroby, stopień jego uwrażliwienia na antybiotyk oraz spektrum działania przeciwbakteryjnego określonego antybiotyku [1].

 

Warunki zastosowania właściwej antybiotykoterapii

  • Najważniejszym warunkiem zastosowania antybiotyku jest podanie go w przypadku udowodnionej infekcji bakteryjnej. Być może brzmi to banalnie, jednak czasem etiologia choroby nie jest wcale prosta do poznania. Pomocne w celu określenia przyczyny są wyniki badań dodatkowych np. morfologia, OB, analiza moczu, RTG klatki piersiowej czy testy mikrobiologiczne (posiewy).

 

  • Coraz częściej zaleca się wykonanie antybiogramu, czyli testu mikrobiologicznego określającego wrażliwość bakterii na dany antybiotyk. W dobie rosnącej oporności bakterii powstają coraz szybsze i sprawniejsze techniki oceny wrażliwości.

 

  • Nie należy kojarzyć antybiotyków z opornością krzyżową oraz tych, które powodują podobne działanie toksyczne oraz bakteriostatycznych z bakteriobójczymi.

 

  • Nie wolno przerywać stosowania antybiotyku, niedokończenie terapii prowadzi do powstania szczepów opornych.

 

  • Antybiotyki należy przyjmować w równych odstępach czasu.

 

Antybiotyków nie stosuje się profilaktycznie, natomiast są pewne odstępstwa od tej reguły, do których należy zapobieganie:

  • Płonicy u dzieci,
  • gruźlicy, po udowodnionym kontakcie z chorym,
  • malarii, po przebywaniu na terenach endemicznych,
  • zapalenia opon mózgowych u dzieci, po kontakcie z osobą chorą.

 

Posiewy bakteryjne

 

(fot. shutterstock)

Wspomniane wcześniej posiewy bakteryjne dostarczają wielu informacji, przydatnych w wyborze prawidłowego antybiotyku w skutecznej terapii zakażeń dróg oddechowych. Warto więc znać zasady i wskazania do ich wykonania. Skupmy się na dwóch przykładach — wymazie z gardła i migdałków oraz z nosa i zatok pacjenta.

 

Wymaz z gardła i migdałków

Pobiera się go w przypadku podejrzenia zapalenia gardła i migdałków o etiologii bakteryjnej. Do czynników pomocnych w ocenie wystąpienia tej choroby należy:

  1. Wiek chorego
  2. Pora roku
  3. Niedawny bliski kontakt pacjenta z chorym na anginę paciorkowcową
  4. Dane o częstości zachorowań wywołanych przez S. pyogenes w danym regionie
  5. Występowanie większości objawów wskazujących na anginę paciorkowcową

 

Wskazaniem do wykonania wymazu jest także podejrzenie: błonicy, płonicy, kiły, ostrego zapalenia nagłośni, nosicielstwo N. meningitidis, C diphteriae i S. pyogenes.

 

Najczęstszymi czynnikami zakaźnymi są paciorkowce β-hemolizujące z grupy A (mniej więcej do 30%). Mimo braku objawów badanie może wykazać patogeny takie jak: S. aureus, H. influenzae, S. pneumoniae, P. aeruginosa, Enterobacteriaceae i drożdże [3].  Warto jednak pamiętać, że większość stanów zapalnych gardła jest wywołana przez wirusy.

 

Wymaz z nosa oraz wydzielina z zatok przynosowych i ucha środkowego

Wskazaniem do pobrania materiału jest zapalenie zatok, ucha zewnętrznego i środkowego oraz trąbki Eustachiusza. Wydzielinę z zatok przynosowych pobiera się poprzez punkcję, z przewodu słuchowego i błony bębenkowej — za pomocą wymazu lub badania śródoperacyjnego.

Do najczęściej wykrywanych czynników zakaźnych należy: S. pneumoniae, H. influenzae, S. pyogenes, M. catarrhalis.

Przed wykonaniem wymazu osoba powinna upewnić się, czy przed pobraniem materiału pacjent nie wydmuchiwał nosa. Materiał jest zbierany z obu nozdrzy — lekarz, pobierając próbkę, odchyla głowę pacjenta do tyłu i podtrzymuje za podbródek [3].

Problem narastającej oporności bakterii

(fot. shutterstock)

W ostatnich latach wciąż powszechne jest zjawisko nadużywania antybiotyków. Grupa tych leków urosła do rangi „panaceum”, czyli środka dobrego w leczeniu schorzeń górnych dróg oddechowych. Pacjenci często niemalże błagają o uzyskanie recepty od lekarza, a medycy niestety często ulegają.

Światowe i europejskie instytucje zdrowotne walczą z tym zjawiskiem. Wdrażają programy o charakterze informacyjno-edukującym, do których zalicza się na przykład Narodowy Program Ochrony Antybiotyków. Jak niski jest poziom wiedzy społeczeństwa w tym obszarze wiedzy, świadczą kolejne publikacje naukowe. W jednej z nich na pytanie, jakimi lekami są antybiotyki, jedynie 15% udzieliło prawidłowej odpowiedzi, a 79% udzieliło błędnej [4].

Niepokojącym faktem jest to, że wśród Europejczyków poziom wiedzy na temat antybiotyków wciąż jest niezadowalający. Rolą farmaceuty jest edukacja i obalenie mitu, w którym ta grupa leków utożsamiana jest z „panaceum”. Warto zatroszczyć się o przyszłe pokolenia, aby nie musiały zmagać się z siejącymi śmierć epidemiami chorób, których dzięki antybiotykom nie doświadczamy w czasach teraźniejszych.

Piśmiennictwo:

 

  1. klastes.waw.pl/6rok/medycyna_rodzinna/antybiotykoterapia.ppt
  2. https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/05/Prezentacja-prof.-dr-hab.-Andrzej-Horban.pdf
  3. Neumeister, Birgid. Diagnostyka laboratoryjna. Elsevier Health Sciences, 2013.
  4. Senderowska J, and Agnieszka M. „Racjonalna antybiotykoterapia w podstawowej opiece zdrowotnej.” Family Medicine & Primary Care Review3 (2013): 389-390.

 

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
19 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!
Iwona Napierała 2018-10-16 16:42:50
Niestety niekończący się problem;/// Recepty na klarytromycynę już zaczynają się pojawiać w sporych ilościach, a przede mną pacjent raczej mocno przeziębiony i tyle....
Agata Godos 2018-10-16 17:25:37
Też się czasem zastanawiam nad celem takiego leczenia- bo sensu nie widzę.
Kamil Lewandowski 2018-10-16 20:29:32
Offtopic: No i nie mówcie że takie podlinkowane artykuły nie wyglądają lepiej w nowej odsłonie portalu farmacja.net.
Piotr Miszczuk 2018-10-22 10:33:12
Wygląda lepiej. Pytanie czy kiedy liczba postów wróci do lepszej formy to czy nie zakopiemy się wśród rysunków i nie zaczniemy przegapiać wartościowych treści. Jednak taki post zajmuje prawie całą wysokość ekranu ;)
Katarzyna Porczyk 2018-10-23 10:55:37
Wygląda lepiej, to akurat zmiana na plus:)
Tobiasz Sebastyan 2018-10-17 16:40:08
Pacjent bez antybiotyku żałuje że poszedł do lekarza ;p
Aleksandra Rutkowska 2018-10-18 17:52:31
Dokładnie tak jest. Czasami pacjent przychodzi i pyta \"czy na tej recepcie jest antybiotyk\" jeśli nie ma, jest bardzo niepocieszony
Iwona Napierała 2018-10-22 11:02:47
Na szczęście są wyjątki jeszcze od tej reguły
Katarzyna Porczyk 2018-10-23 10:57:36
Jeśli pacjentem jest osoba dorosła, to brak antybiotyku na recepcie jest dramatem, „pani Mgr, nie da się tak bez recepty?”. Odwrotna sytuacja jest jeśli chore jest dziecko: „no co ta lekarka, tylko antybiotyki wciska, dramat nie lekarz!”
Adrian 2018-10-22 19:05:15
Jak to się stało że post jest sprzed kilku dni, a teraz wskoczył jako opublikowany 9 godz. temu i jest prawie na szczycie listy głównej?
Karolina Przybyszewska 2018-10-22 19:09:49
Po jakim czasie otrzymuje się wynik wymazu z gardła?
Katarzyna Porczyk 2018-10-23 10:58:32
Wydaje mi się, że po 2-3dniach - musi coś wyrosnąć na płytce z posiewu.
Mateusz Jabłoński 2018-10-23 05:29:51
ale rzadkie niestety. Ostatnio pacjent - kawał chłopa - z lekkim katarem chwalił się nam przy okienku, że udało mu się dostać antybiotyk i zwolnienie na 7 dni, bo w sumie chętnie poleży w domu, bo z kataru to i co gorszego może się rozwinąć.. a antybiotyk zawsze pomoże...
Iwona Napierała 2018-10-23 11:58:26
taaa nie ma to jak odpowiednia \"profilaktyka\";///
AniaL 2018-10-23 13:28:53
Najgorsze, że ludzie nie chcą słuchać, że nie tędy droga, wiedzą swoje i nie przyjmują żadnych argumentów.
Jolanta Rembiejewska 2018-10-23 21:26:46
od lat juz tak sie utarlo ze jesli juz pacjent przeziebiony wybierze sie do lekarza to oczekuje wowczas solidnej diagnozy koniecznie zwienczonej antybiotykiem