Jakie leki stosować w kaszlu produktywnym (mokrym)? – preparaty naturalne

shutterstock_519269083.jpg

Preparaty pochodzenia naturalnego podawane są między innymi w leczeniu kaszlu produktywnego. Ich stosowanie poparte jest wieloletnim doświadczeniem i tradycją. Jakie leki do nich należą? Czy są skuteczne i bezpieczne?

Fot. Shutterstock 

Leki te wykorzystywane są w typowym postępowaniu objawowym (wykrztuśnym) mającym na celu upłynnienie i ułatwienie ewakuacji wydzieliny zapalnej z dróg oddechowych. Szczególnie wskazane jest ono w drugim etapie infekcji, kiedy to pojawia się gęsta, trudna do wykrztuszenia wydzielina. Wykazano dodatkowo, że działanie takie zmniejsza również ryzyko powikłań bakteryjnych i rozwoju zapalenia w obrębie niższych partii dróg oddechowych.

Wszystkie preparaty zawierające w swoim składzie zarówno substancje pochodzenia roślinnego, jak i związki solne działają poprzez klasyczny mechanizm wykrztuśny o działaniu odruchowym i/lub bezpośrednim na gruczoły oskrzelowe. Ich aktywność związana jest z drażnieniem odpowiednich receptorów w żołądku, a tym samym pobudzeniem nerwu błędnego, a także na powierzchni błony śluzowej oskrzeli. Dzięki temu inicjują wydzielanie uwodnionego śluzu oraz wzmagają odruch kaszlu.

Całą grupę możemy podzielić na kilka podgrup ze względu na zawartość związków czynnych, które stanowią o ich działaniu. W podziale tym wyróżniamy leki zawierające w swoim składzie olejki eteryczne, saponiny, alkaloidy i związki krezotu. Osobną grupę stanowią również solne preparaty wykrztuśne oraz wodorowęglan sodu i chlorek amonowy.

Olejki eteryczne –  są produktami wydzielniczymi roślin. Stanowią mieszaninę lotnych związków chemicznych, w tym przede wszystkim terpenów. Otrzymuje się je w procesie destylacji. Po podaniu doustnym wchłaniają się w przewodzie pokarmowym i są wydzielane w oskrzelach, gdzie drażnią receptory pobudzając wydzielanie wodnistego śluzu i odruch kaszlowy. Dodatkowo olejki wykazują również aktywność spazmolityczną oraz antyspetyczną. Podawanie olejków eterycznych jest niewskazane u niemowląt i małych dzieci ze względu ryzyko skurczu krtani oraz pobudzenia ze strony OUN. Do preparatów roślinnych działających wykrztuśnie dzięki zawartości olejków eterycznych zaliczamy wyciągi z:

  • ziela tymianku
  • ziela mięty pieprzowej
  • ziela macierzanki
  • ziela hyzopu
  • owoców biedrzeńca anyżu
  • owoców kopru włoskiego

Alkaloidy – to związki warunkujące działanie między innymi wyciągu z korzenia wymiotnicy. W tej grupie substancji wyróżniamy przede wszystkim emetynę i cefalinę. Obie drażnią aferentne włókna przywspółczulne w żołądku, a także w płucach. W większej dawce wywołują odruch wymiotny i z tym wiąże się ryzyko ich przedawkowania. Poza tym duże dawki kumulują się w organizmie, mogą powodować uszkodzenia wątroby, alergie, a nawet zapaść.

Saponiny – występują w wielu roślinach, to glikozydy zbudowane z cukrów i aglikonów. Po podaniu doustnym drażnią nerw błędny i w ten sposób wpływają na wzrost produkcji płynnej wydzieliny oraz powstanie odruchu kaszlowego. Działaniem wykrztuśnym zależnym od obecności saponin charakteryzują się wyciągi z:

  • korzenia lukrecji
  • korzenia pierwiosnka
  • korzenia mydlnicy
  • kwiatu dziewanny
  • liścia bluszczu

Związki krezotu (guajakol i jego półsyntetyczna pochodna gwajafenazyna) to organiczne związki chemiczne, pochodne kwasów sulfonowych, składniki tak zwanej smoły drzewnej. Zwiększają wydzielanie gruczołów śluzowych w oskrzelach, zmniejszają gęstość i lepkość wydzieliny. Pobudzają również gruczoły śluzowe znajdujące się w nosie.

Związki solnejodek potasu i benzoesan sodu, pierwsza z tych substancji działa bezpośrednio na gruczoły oskrzelowe, natomiast benzoesan sodu ma działanie odruchowe.

Wodorowęglan sodu i chlorek amonowy – po podaniu doustnym przenikają do gruczołów znajdujących się w oskrzelach i zmieniają odczyn wydzieliny na zasadowy, a to prowadzi do zwiększonej jej produkcji i ułatwionej ewakuacji. Podawane zwykle w mieszkankach z innymi lekami, ich skuteczność ocenia się jako niewielką.

 

Substancje o aktywności wykrztuśnej

Mechanizm działania wykrztuśnego

Zasady stosowania

Dodatkowe informacje

Olejki eteryczne

bezpośrednio na gruczoły oskrzeli

Zwykle mogą być stosowane od 3. roku życia, czasem również od 6. ze względu na zawartość alkoholu

– można je stosować w inhalacjach, nakrapiać na chusteczkę

– dostępne są również w firmie syropów, często jako produkty złożone

– kobiet w ciąży i karmiących mogą być stosowane po konsultacji z lekarzem

– dodatkowo wykazują właściwości antyseptyczne i spazmolityczne

– niewskazane u niemowląt i małych dzieci ze względu na ryzyko skurczu oskrzeli

Saponiny

Odruchowy

Dla osób powyżej 6. lub 12. roku życia w zależności od zawartości alkoholu

 

UWAGA – preparaty zwierające wyciąg z bluszczu mogą być podawany dzieciom poniżej 1. roku życia

– mogą być stosowane u kobiet w ciąży

– cechuje je duża zawartość cukru, dlatego powinny być ostrożnie stosowane u diabetyków

– często występują w preparatach złożonych

Związki krezotu

Odruchowy i bezpośrednio na gruczoły oskrzeli

Dla osób powyżej 6. roku życia

– niewskazane dla kobiet w ciąży i matek karmiących

– po zastosowaniu dużych dawek mogą powodować wymioty

– dodatkowe posiadają słabe działanie odkażające

– rozrzedzają również wydzielinę w nosie

Wodorowęglan sodu, chlorek amonowy

Zmieniają pH wydzieliny oskrzelowej

Dla osób powyżej 12. roku życia

– mogą silnie podrażniać żołądek

– wodorowęglan występuje naturalnie w wodach mineralnych

– chlorek amonowy jest moczopędny

– nie powinny być stosowane u kobiet w ciąży i matek karmiących

Jeśli chcesz wiedzieć więcej o innych lekach wykrztuśnych zajrzyj tu:

Jakie leki stosować w kaszlu produktywnym (mokrym)?

 

Piśmiennictwo:

  1. Kostowski W. Farmakologia. Podstawy farmakoterapii tom I. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2003: 694-706
  2. Mutschler E i in. Farmakologia i toksykologia. Wydanie IV, Medpharm 2016: 578
  3. Warowny-Krawczykowska M. Lek w Polsce 2015; 2: 6-12
  4. Danysz A, Kwieciński A. Kaszel – klasyfikacja i leczenie. Farmaceutyczny Przegląd Naukowy 2007; 1: 21-23
  5. Rumpel L. Jesienne oddychanie. Panacea 2011; 4(37): 16-17
  6. Rubinsztajn R, Chazan R. Leki mukolityczne i leki wykrztuśne, kiedy je stosować? Terapia 2010; 9: 44-49
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Prospan 04/2016
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy