Jaką rolę spełnia mikroflora bakteryjna?

Wiedza na temat korzystnego wpływu bakterii fermentacji mlekowej, znana jest ludzkości od czasów starożytnych. Nawet w Biblii odnajdziemy cytaty dotyczące potraw zawierających fermentowane mleko. Natomiast dopiero w XX wieku świat medycyny doczekał się podstaw naukowych potwierdzających wpływ mikroflory bakteryjnej na nasz organizm.

(fot. shutterstock)

Za swoje badania rosyjski naukowiec Ilia Miecznikow otrzymał nagrodę Nobla. Zauważył on, że spożywanie dużej ilości jogurtów i kefirów wpływa korzystnie na stan zdrowia, dzięki zawartości bakterii kwasu mlekowego.

Najpewniej jako pierwszy, bo w roku 1954 terminu „probiotyk” użył Ferdinand Vergin, w swoim artykule „Anti- und Probiotkia”. Tłumaczenie tego słowa ewoluowało, a w 1989 r. za sprawą Roy’a Fullera ustalono, że probiotyk musi być żywym mikroorganizmem. Definicja z 2004 r. brzmi: „Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które konsumowane przez ludzi i zwierzęta wywierają korzystny efekt na zdrowie poprzez ilościowy i jakościowy wpływ na mikroflorę jelitową i/lub modyfikację układu immunologicznego”.

Czym są probiotyki?

Słowo to pochodzi z greki – „pro bios” i oznacza „dla życia”. Szczep, który spełnia wymagania, musi wykazać szereg potwierdzonych klinicznie korzyści zdrowotnych. Właściwości, które powinny charakteryzować konkretne szczepy mikroorganizmów to m.in.:

  • Żywotność i aktywność w przewodzie pokarmowym
  • Brak cech patogennych i toksynotwórczych
  • Ustalona przynależność taksonomiczna
  • Korzystny wpływ na zdrowie człowieka
  • Stabilność i możliwość produkcji na dużą skalę [1].

 

Mikroflora przewodu pokarmowego

Układ pokarmowy płodu cechuje jałowość, proces zasiedlania przez mikroorganizmy rozpoczyna się dopiero po urodzeniu. Jest to zjawisko stopniowe, uzależnione od wielu czynników w tym od rodzaju porodu. W przypadku naturalnego poczęcia pierwsze mikroorganizmy zasiedlające przewód pokarmowy to bakterie beztlenowe, które pochodzą z dróg rodnych matki.

W przewodzie pokarmowym dorosłego człowieka żyje około 1014 komórek bakterii. Szacuje się, że na tę liczbę przypada około 500 różnych szczepów, z których wielu z nich nie da się wyhodować w warunkach laboratoryjnych. Między innymi z tego względu badacze zwykli nazywać florę jelitową „mikrobiologicznym organem”. Ukształtowana w ten sposób uczestniczy w procesach, takich jak odnowa nabłonka jelitowego, metabolizm składników pokarmu oraz modulowanie układu odpornościowego.

 

Rola błony śluzowej w mechanizmach odpornościowych organizmu

Błony śluzowe pokrywające powierzchnię układów: pokarmowego, moczowo płciowego i oddechowego stanowią linie obrony przed patogenami ze środowiska zewnętrznego. Błony śluzówki są związane ze złożonym systemem tkanki limfatycznej, tworząc MALT (mucosal-associated lymphoid tissues). Jednym z rodzajów tej struktury jest GALT (gut-associated lymphoid tissue), która znajduje się w obrębie jelita. W jej skład wchodzi ponad 75% komórek limfatycznych, 80% immunoglobulin jest tam wytwarzanych, a co najmniej 50% limfocytów znajduje się w obszarze GALT.

Prezentacja antygenów komórkom układu odpornościowego zachodzi głównie w limfatycznych grudkach chłonnych śluzówki. Jest to właśnie miejsce odpowiedzi układu immunologicznego. Układ GALT składa się ze struktur limfatycznych, agregatów związanych ze śluzówką, migdałków, kępek Peyera, grudek chłonnych oraz z krezkowych węzłów chłonnych [2].

Funkcje mikroflory

Metaboliczna

Zadaniem bakterii jest rozkład resztek pokarmowych w wyniku fermentacji oraz udział w syntezie witamin z grupy B, oraz witaminy K. Powstałe na skutek reakcji kwasy tłuszczowe są źródłem energii dla komórek jelita grubego. Obecność flory poprawia wchłanianie wielu istotnych związków, w tym: sodu, magnezu wapnia czy potasu. Bakterie, które wytwarzają hydrolazy, wpływają na metabolizm tłuszczów w wątrobie i pośrednio na przemiany cholesterolu.

(fot. shutterstock)

Troficzna

Jest ona związana z działaniem ochronnym na nabłonek jelitowy i zapewnieniem jego ciągłości. Umożliwiają to substancje odżywcze syntetyzowane dla kolonocytów. Mikroflora stymuluje syntezę mucyny, która współtworzy warstwę chroniącą nabłonek jelitowy przed toksynami i bakteriami chorobotwórczymi. Drobnoustroje zapobiegają kolonizacji organizmów chorobotwórczych na zasadzie inhibicji kompetycyjnej łącząc się z receptorami obecnymi na powierzchni nabłonka.

Immunologiczna

Mikroflora bakteryjna współuczestniczy w mechanizmach, które odpowiadają za eliminację obcych drobnoustrojów i antygenów. Reakcja immunologiczna jest aktywowana w wyniku połączenia receptorów TLR (ang. Tool-like receptors) oraz domen NOD (ang. Nucleotide oligomerisation domain) ze strukturami bakterii. Prowadzi to do aktywacji komórek zapalnych i  rozwoju reakcji zapalnej [3].

(fot. shutterstock)

Obecnie stosowanie probiotyków zaleca się w leczeniu bądź wspomaganiu leczenia wielu chorób przewodu pokarmowego, takich jak:

  • Alergia pokarmowa
  • Zakażenie Helicobacter pylori
  • Zakażenia rotawirusami
  • Biegunki występujące po terapii antybiotykiem
  • Nieswoiste zapalenie jelit
  • Profilaktyka nowotworu jelita

Jak widać probiotyki, które uzupełniają naturalną mikroflorę, są ważnym narzędziem w rękach farmaceuty i lekarza w terapii wielu chorób. Kolejne doniesienia naukowe zaskakują coraz bardziej, wykazując rolę mikroflory bakteryjnej w naszych jelitach. Jest to tym niemniej istotne, aby pamiętać zarówno o zasadach racjonalnej antybiotykoterapii jak, i prawidłowym uzupełnieniu flory bakteryjnej.

Bibliografia:

  1. Nowak, A., Slizewska, K., & Libudzisz, Z. (2010). Probiotyki-historia i mechanizmy dzialania. Żywność Nauka Technologia Jakość17(4), 5-19.

 

  1. Górska, S., Jarząb, A., & Gamian, A. (2009). Bakterie probiotyczne w przewodzie pokarmowym człowieka jako czynnik stymulujący układ odpornościowy* Probiotic bacteria in the human gastrointestinal tract as a factor stimulating the immune system. Postepy Hig Med Dosw.(online)63, 653-667.

 

  1. Krakowiak, O., & Nowak, R. (2015). Mikroflora przewodu pokarmowego człowieka–znaczenie, rozwój, modyfikacje. Post Fitoter3, 193-200.

 

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy