REKLAMA

Jak pomóc pacjentowi uzależnionemu od nikotyny?

Nikotyna zabija przedwcześnie, rocznie około sześciu milionów ludzi na świecie. Poza aktywnymi palaczami w skład tej grupy wchodzi w przybliżeniu sześćset tysięcy biernych, narażonych na dym tytoniowy w swoim środowisku.

(fot. shutterstock)

Dane dotyczące szkodliwości palenia są zastraszające, na skutek wypalenia nawet jednego papierosa organizm narażony jest na około siedem tysięcy szkodliwych substancji, w tym siedemdziesiąt rakotwórczych.

REKLAMA
REKLAMA

 

Uzależnienie od tytoniu

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oficjalnie uznała uzależnienie od tytoniu za jednostkę chorobową. Nałogowi palacze mają silną potrzebę palenia papierosów i kontynuują tę czynność mimo widocznych szkodliwych efektów używania nikotyny. Odczuwają problemy w kontrolowaniu tego zachowania i mogą preferować przyjmowanie nikotyny ponad inne, nawet bardzo ważne zajęcia. Po pewnym czasie zwiększa się u nich tolerancja, co niesie za sobą konieczność użycia większej ilości papierosów, aby osiągnąć ten sam efekt. Objawem uzależnienia, z którym najczęściej nie radzą sobie osoby chcące rzucić palenie, jest zespół odstawienny.

 

Rzucanie palenia

Uzależnienie od nikotyny według specjalistów rozumiane jest na poziomie psychicznym, fizycznym i społecznym, dlatego rzucanie palenia powinno przebiegać kilku etapowo.

Dobrą praktyką, od której warto rozpocząć walkę z nałogiem, jest prowadzenie dzienniczka palacza, w którym zapisywane będą wszystkie nawyki i przyzwyczajenia osoby palącej. Taka autoobserwacja może pomóc osobie pragnącej porzucić nałóg w zorientowaniu się w, jakich sytuacjach najczęściej sięga po papierosa i jakie okoliczności temu towarzyszą. Pozna także rzeczywistą ilość wypalanych papierosów i będzie mogła ocenić skalę problemu.

Kolejnym krokiem do osiągnięcia celu będzie ustalenie tzw. zerowego dnia, w którym palacz sięgnie po ostatniego papierosa. Warto dobrze się do niego przygotować, wzrastają wtedy szanse na całkowite porzucenie nałogu.

W przypadku osób, które palą kilkanaście lat, jedną do nawet dwóch paczek dziennie, na początku należy stopniowo ograniczyć ilość wypalanych papierosów. Pomoc i wsparcie ze strony najbliższych mogą być dużym wsparciem, dlatego korzystne będzie poinformowanie ich o zamiarze rzucenia palenia.

Dzień przed rozpoczęciem dnia zerowego należy usunąć z najbliższego otoczenia wszystkie przedmioty związane z paleniem, np. zapalniczki, popielniczki. Odpowiednia motywacja przyspiesza walkę z nałogiem, ale należy zachować przy tym cierpliwość, bo najczęściej jest to proces długotrwały. W rzucaniu palenia pomocne może być także wdrożenie środków farmakologicznych.

Wpływ papierosów na nasze życie

Farmakologiczne metody rzucania palenia

Należy zaznaczyć, że nie istnieje żaden magiczny lek, po którym pacjent całkowicie rzuci palenie. Zadaniem leku jest łagodzenie objawów odstawienia, w tym przede wszystkim głodu nikotynowego.

Przy wyborze odpowiedniego preparatu należy uwzględnić poziom uzależnienia oraz skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu, specjalistą z Poradni Pomocy Palącym (np. w Centrum Onkologii ­­- Instytucie im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie) lub z Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym (TPPP); (tel. 801 108 108) . Nieodzowną pomocą i często pierwszą osobą, z którą będzie konsultował się pacjent, jest farmaceuta. Palacz chcący zerwać z nałogiem, kieruje swoje pierwsze kroki do apteki w celu zakupu środków farmakologicznych.

Przykład pacjenta z bólem gardła, który pali papierosy

Kategorie dostępnych środków farmakologicznych

  • bez recepty lekarskiej:
  • Nikotynowa terapia zastępcza
  • Cytyzyna
  • na receptę lekarską:
  • Bupropion
  • Wareniklina

 

Nikotynowa terapia zastępcza

Przyjmowanie czystej nikotyny pozwala tłumić objawy zespołu abstynencyjnego, nie powodując przy tym niekorzystnych zmian, jakie wywołuje palenie papierosów. W aptekach dostępna jest w formie: plastrów, gum do żucia, tabletek do ssania, aerozoli do jamy ustnej czy systemów transdermalnych. Stosowana jest w przypadku fizjologicznego uzależnienia od nikotyny, do oceny, którego można wykorzystać tzw. test uzależnienia.

Leczenie nikotynową terapią zastępczą powinno składać się z dwóch etapów. Pierwszy następuje w momencie całkowitego zaprzestania palenia i ma na celu minimalizację głodu nikotynowego. Natomiast drugi jest wtedy, gdy pacjent krok po kroku zaczyna panować nad uzależnieniem, co wiąże się ze zmniejszeniem dawki nikotyny aż do jej całkowitego odstawienia.

Zalecana jest terapia łączona, w której stosuje się długodziałające preparaty np. systemy transdermalne oraz krótkodziałające np. gumy do żucia.

 

Cytyzyna

Jest to alkaloid roślinny, pochodzący m.in. z nasion złotokapu (Laburnum anarygoides). Stanowi substancję czynną dwóch obecnie dostępnych na rynku preparatów. W jednym z nich zawarta jest w postaci kapsułek, w drugim w tabletkach.

Pod względem budowy chemicznej przypomina, nikotynę dzięki czemu również oddziałuje na receptory nikotynowe. Pobudza je w słabszy sposób, natomiast jest silniej wiązana od nikotyny.

Stosowanie cytyzyny skutkuje umiarkowanym zwiększeniem stężenia dopaminy w mózgu i łagodzeniem ośrodkowych objawów abstynencyjnych. Działa także obwodowo: powoduje odruchową stymulację oddychania, pobudza rdzeń nadnerczy do wydzielania katecholamin oraz podnosi ciśnienie krwi. Wszystko to umożliwia uzyskanie stopniowego zmniejszenia zależności organizmu, a w dalszej kolejności odzwyczajenie od palenia tytoniu.

Przeciwwskazaniem do stosowania leków zawierających w składzie ten alkaloid są: schorzenia układu krążenia, w tym nadciśnienie tętnicze i choroby rdzenia nadnerczy. Należy zachować ostrożność u pacjentów cierpiących na schizofrenię i chorobę wrzodową żołądka lub XII-cy.

W trakcie stosowania cytyzyny możliwe jest także wystąpienie działań niepożądanych takich jak: nudności, wymioty, zawroty głowy, częstoskurcz, wzrost ciśnienia krwi i osłabienie mięśni.

 

Bupropion

Należy do grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego katecholamin: noradrenaliny i dopaminy. Poza zastosowaniem w terapii uzależnienia od palenia tytoniu wykorzystywany jest także w leczeniu depresji. Są to dwa różne preparaty, w tym ten stosowany w kuracji antynikotynowej dostępny jest w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu.

W dwóch wymienionych wyżej wskazaniach mechanizm działania leków nadal pozostaje niewyjaśniony. Przypuszczalnie mogą wykazywać skuteczność poprzez zwiększenie stężenia katecholamin w mózgu. Bupropion naśladuje tym samym nikotynę, która stymuluje syntezę i uwalnianie dopaminy. Bupropion w stosunku do leku stosowanego w terapii abstynencyjnej — warenikliny powoduje, co potwierdzają badania kliniczne, mniejszy przyrost wagi. Do jego najczęstszych działań niepożądanych należą: bezsenność i suchość w ustach.

 

Wareniklina

Częściowy, selektywny agonista receptorów nikotynowych. Poza pobudzaniem receptorów cholinergicznych wykazuje także (w obecności nikotyny) działanie antagonistyczne. Prawdopodobnie to właśnie ten mechanizm działania odpowiada za skuteczność preparatu w terapii uzależnienia od palenia tytoniu. Zablokowanie receptora przez lek uniemożliwia połączenie się z nim nikotyny.

Po związaniu się z receptorem wareniklina zmniejsza „efekt nagrody” i „efekt wzmocnienia”, równocześnie łagodząc objawy głodu nikotynowego.

Obecnie na rynku dostępny jest jeden preparat zawierający wareniklinę w postaci tabletek powlekanych. Jego producent zaleca całkowite zaprzestanie palenia na jeden do dwóch tygodni przed rozpoczęciem kuracji lekiem.

Możliwe działania niepożądane, jakie mogą wystąpić w trakcie stosowania to: nudności, zmiany treści snów, bezsenność, bóle głowy, zaparcia, gazy, wymioty, zmęczenie.

 

Bibliografia:

  1. https://www.who.int/tobacco/quitting/en/;
  2. http://jakrzucicpalenie.pl/metody-rzucania-palenia/;
  3. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=1426;
  4. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=2655;
  5. https://www.mp.pl/pacjent/leki/leki/subst.html?id=4555;
  6. Yang, M., Chen, H., Johnson, M. L., Essien, E. J., Peters, R. J., Wang, X., & Abughosh, S. (2016). Comparative Effectiveness of Smoking Cessation Medications to Attenuate Weight Gain Following Cessation. Substance Use & Misuse, 51(5), 586–597.
REKLAMA

Dominika Polakowska

Jestem studentką IV roku farmacji na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. W wolnym czasie lubię czytać nowinki ze świata zdrowia i nauk medycznych. Poza tym z przyjemnością poznaję nowych ludzi, spędzam czas z przyjaciółmi oraz podróżuję. Propaguję zdrowy styl życia i odżywiania. Spacery na świeżym powietrzu pozwalają mi na chwilę refleksji w codziennym biegu.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]