Jak opioidy zawojowały Amerykę?

Opioidy nie potrafią mówić. W ich imieniu jednak występowały przez ostatnie dziesięciolecia całe rzesze ekspertów, autorytetów medycznych, ale i marketingowców, których głównym celem było podwyższenie słupków sprzedaży. Ich działania – mniej lub bardziej legalne okazały się na tyle skuteczne, że opioidy w Stanach Zjednoczonych leczą obecnie niemal każdy ból- począwszy od ostrych bólów pooperacyjnych na chorobie zwyrodnieniowej stawów kolanowych kończąc. Jakie były początki tej niezwykłej popularności i czy Vicodin rzeczywiście jest tak skuteczny, jak twierdził doktor House?


 Jak opioidy zawojowały Amerykę? fot. Shutterstock

Choć nikt nie chce się do tego przyznać- lubimy wszystko, co dobrze znamy.  Piosenki, które już słyszeliśmy, dobre filmy, które możemy cytować z pamięci i znane miejsca na wakacje. Przyzwyczajamy się do tego, co słyszymy często i zaczynamy ufać. W USA zaś o opioidach mówiło się wiele i niemal zawsze w pozytywnym sensie.  Odpowiadają za to setki przedstawicieli medycznych, którzy w pocie czoła, przemierzając kolejne kilometry autostrad docierali do kolejnych gabinetów lekarskich, opowiadając o nowych lekach opioidowych, jak Vicodin czy Oxycontin  oraz hojnie rozdając próbki. Wszystko jednak zaczęło się na wyższych szczeblach koncernów farmaceutycznych.

 

Jeden z większych skandali farmaceutycznych ostatnich lat w Stanach Zjednoczonych dotyczy firmy Purdue Pharma- producenta Oxycontinu. Substancją czynną leku jest oksykodon- od początku reklamowany jako opioid o niezwykle niskim potencjale uzależniającym, głównie z uwagi na stopniowe uwalnianie leku i jego przedłużone działanie.

 

Purdue Pharma jest koncernem należącym w większości do rodziny Sackler- jednej z najbogatszych familii współczesnej Ameryki. Ich przodkowie – Isaac Sackler oraz Sophie Greenberg to żydowscy imigranci, którzy przybyli do Nowego Jorku jeszcze przed pierwszą wojną światową. Mieli trzech synów: Arthura, Mortimera i Raymonda. Pierwszy z nich zmarł zanim firma rozpoczęła masową produkcję oksykodonu, pozostali zaś stali się współzałożycielami niezwykle intratnego rodzinnego biznesu, który rozwinął się z niepozornej firmy produkującej środki przeczyszczające.  Cała rodzina od początku niezwykle aktywnie kreowała swój wizerunek filantropów oraz mecenasów sztuki i nauki. Przez lata wiele amerykańskich uniwersytetów medycznych bez mrugnięcia okiem akceptowało hojne datki na rozwój swojej działalności, pochodzące właśnie od braci Sacklerów.  Dziś każda z nich próbuje z całych sił unikać tematu kontrowersyjnej rodziny.  Nie jest to jednak możliwe- wiele z ich jednostek wciąż nosi nazwę związaną z Sacklerami (na przykład  Sackler School of Graduate Biomedical Sciences w Tufts University czy Sackler Institute for Developmental Psychobiology w Columbia University).

 

Dlaczego dawni dobroczyńcy są dziś w takiej niełasce? W 2006 roku sąd federalny uznał Purdue Pharma winną niezgodnej z prawdą i celowo wprowadzającej w błąd reklamy Oxycontinu.

 

W latach 1996-2001 Purdue Pharma przeprowadziła ponad 40 krajowych konferencji o ogromnym zasięgu- głównie w hotelach na Florydzie, w Kalifornii i Arizonie. Wzięło w nich udział ponad 5000 lekarzy, farmaceutów oraz pielęgniarek, którzy chcieli dowiedzieć się jak najwięcej o leczeniu bólu. W późniejszych latach dobrze udokumentowano fakt, że sympozja te znacząco wpłynęły na wzrost wypisywania recept na Oxycontin, nawet jeśli uczestniczący w nich lekarze deklarowali, że pozostają obiektywni i nie zaczęli częściej stosować oksykodonu po wysłuchaniu serii wykładów. Ludzki mózg potrafi w niezwykły sposób oszukiwać sam siebie.

 

Dział marketingu Purdue Pharma szczególny nacisk kładł na odczarowanie opioidów jako leków stosowanych tylko w bólach nowotworowych. Pacjenci i lekarze słysząc często formułę „substancja podobna do morfiny” mieli przed oczami hospicja i oddziały opieki paliatywnej. Promując oksykodon w bólach niemal każdego pochodzenia- nawet dolegliwościach związanych z późnym wyrzynaniem się zębów mądrości (sic!)- koncern zdołał skutecznie obalić mit. W roku 1999 86% sprzedanych opakowań Oxycontinu przyjmowali pacjenci nie- onkologiczni.  Aby jeszcze lepiej posłużyć się liczbami warto dodać, że użycie oksykodonu w bólach nienowotworowych wzrosło z 670 000 opakowań w 1997 roku do 6,2 miliona w roku 2002[1]. Opioidy tymczasem bez wątpienia są lekami niezastąpionymi w bólach nowotworowych, służą również w łagodzeniu ostrych dolegliwości bólowych.  Ich skuteczność w bólach przewlekłych – jak chociażby choroba zwyrodnieniowa stawów- pozostaje kwestią sporną. Na pierwszy plan bowiem wysuwają się wówczas uciążliwe działania niepożądane, jak trudne do zwalczenia zaparcia, a także duże ryzyko uzależnienia.

 

Najpoważniejszym zarzutem kierowanym przeciwko Purdue Pharma była jednak wielokrotnie forsowana przed firmę informacja, jakoby ryzyko uzależnienia od oksykodonu w czasie długotrwałego stosowania było niższe niż 1%. Podając te dane bazowano jednak na badaniu Portera i Jicka, którzy opisywali ryzyko uzależnienia u chorych leczonych z powodu ostrego bólu( uzależniło się 4 pacjentów z grupy liczącej 11 882 osób)[2]. Ekstrapolowanie tych danych na populację chorych stosujących oksykodon długoterminowo było rażącym nadużyciem (według wielu przeprowadzonych badań ryzyko to waha się wówczas od 3 do aż 43%!)[3].

 

Czy Purdue Pharma to główny winowajca w budowaniu uzależnienia Amerykanów? Wcale nie innymi metodami posługiwały się również pozostałe firmy farmaceutyczne, a ich przypadki nie stały się głośne tylko przez mniejszy zasięg działań i mniejszą medialność właścicieli oraz udziałowców. Same koncerny nie miałyby również mocy sprawczej bez całej rzeszy lekarzy, którzy uwierzyli w opioidy, pacjentów, którzy je pokochali oraz rządu, który przez lata przymykał oko na rosnący problem…

 

Bibliografia

  1. Prescription Drugs: OxyContin Abuse and Diversion and Efforts to Address the Problem. Washington, DC: General Accounting Office; December 2003. Publication GAO-04-110
  2. Porter J, Jick H. Addiction rare in patients treated with narcotics. N Engl J Med 1980;302:123.
  3. Hojsted J, Sjogren P. Addiction to opioids in chronic pain patients: a literature review. Eur J Pain2007;11:490–518

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy