REKLAMA

Interakcje leków przeciwcukrzycowych

Pacjenci chorujący na cukrzycę w zdecydowanej większości są zmuszeni przyjmować doustne leki obniżające stężenie glukozy we krwi przez długi okres swojego życia. Często podczas choroby czy przed jej ujawnieniem się pacjenci mają inne schorzenia: nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, otyłość, niewydolność nerek czy wątroby.

(fot. shutterstock)

REKLAMA
REKLAMA

Według Raportu Instytutu Ochrony Zdrowia (2018 r.) na rok 2015 zanotowano 415 milionów przypadków zachorowań na cukrzycę wśród osób dorosłych (od 20 do 79 roku życia), a przewiduje się, że do roku 2044 liczba ta zwiększy się do 642 milionów. Schorzenie to jest coraz częściej obserwowane we współczesnym społeczeństwie, dlatego tak ważne jest regularne i prawidłowe oznaczenie stężenia glukozy we krwi, kontrolowanie terapii oraz zadbanie o odpowiednią dietę i farmakoterapię pacjenta. W tym artykule postaram się odpowiedzieć na jakie leki i suplementy diety należy uważać u cukrzyków.

Interakcje z lekami przeciwcukrzycowymi

 

  • Nadciśnienie a cukrzyca

Występowanie cukrzycy u chorych z nadciśnieniem tętniczym istotnie zmienia przebieg choroby. Przyspiesza pojawienie się powikłań narządowych, przede wszystkim w obrębie serca oraz nerek. Z nadciśnieniem tętniczym może współistnieć zarówno cukrzyca typu I, jak i cukrzyca typu II. Powszechnie uważa się, że lekami pierwszego rzutu są inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (inhibitory ACE) oraz sartany wyróżniające się swoim działaniem nefroprotekcyjnym, zapobiegając tym samym nefropatii cukrzycowej. Pogląd ten ugruntowały duże próby kliniczne, takie jak CAPP (z użyciem kaptoprilu), ABCD (z użyciem enalaprilu), HOPE (z użyciem ramiprilu). Niekorzystny wpływ na metabolizm glukozy związany jest z diuretykami tiazydowanymi oraz nieselektywnymi beta-blokerami. Diuretyki tiazydowe mogą zwiększać oporność komórek wątroby na insulinę, a tym samym stymulować glukoneogenezę niezależnie od poziomu insuliny. Beta-blokery maskują typowe objawy ostrzegawcze hipoglikemii (dreszcze, kołatanie serca) oraz opóźniają zwiększenie stężenia cukru we krwi. Selektywne beta-blokery będą zdecydowanie lepsze dla diabetyków, gdyż w małych dawkach nie mają wpływu na syntezę i wydzielanie glukozy z wątroby (w zwiększonych dawkach selektywność zanika!). Interkację tę obserwuje się nawet po stosowaniu kropli do oczu z beta-blokerami. Należy pamiętać, że jeśli pacjenci cierpią również na inne choroby towarzyszące, jak niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca czy choroba wieńcowa korzyści ze stosowania diuretyków tiazydowych wraz z beta-blokerami przewyższają ryzyko.

  • Cukrzyca a niesteroidowe leki przeciwzapalne

Niesteroidowe leki przeciwzapalne są powszechnie stosowanymi lekami w stanach zapalnych, bólach różnego pochodzenia, w gorączce oraz w celu zmniejszania agregacji płytek krwi. NLPZ charakteryzują się wysokim procentem (powyżej 98%) wiązania z białkami krwi. Należy zatem zachować szczególną ostrożność podczas stosowania tych środków leczniczych równocześnie z innymi lekami, które ze względu na mniejsze powinowactwo do wiązania z białkami krwi, może prowadzić do ich wyparcia przez NLPZ, zwiększenia ich frakcji wolnej oraz pojawienia się działań niepożądanych. Leki przeciwcukrzycowe (szczególnie pochodne sulfonylomocznika) należą do grupy łatwo wypieranych z połączeń z białkami przez NLPZ.

Jednym z częstych działań niepożądanych obserwowanych przy przewlekłym lub niekontrolowanym stosowaniu NLPZ są zaburzenia czynności nerek, ze względu na ich właściwości farmakodynamiczne (hamowanie aktywności izoform enzymu cyklooksygenazy, uniemożliwiając syntezę prostaglandyn odpowiadających za prawidłowy nerkowy przepływ krwi oraz przesączanie kłębuszkowe). Z drugiej strony cukrzyca często prowadzi do powikłań w obrębie nerek, prowadząc do nefropatii cukrzycowej. Stąd należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania leków z grupy NLPZ wśród pacjentów chorych na cukrzycę.

Przykłady innych interakcji

  • Chinolony (fluorochinolony)

Chinolony, znane jako fluorochinolony to powszechnie stosowane antybiotyki o szerokim zakresie działania zarówno w zakażeniach pozaszpitalnych, jak i wewnątrzszpitalnych. W przypadku wszystkich chinolonów, obserwowano zaburzenia stężenia glukozy we krwi, w tym hipoglikemię i hiperglikemię, które występują zwykle u pacjentów z cukrzycą otrzymujących jednocześnie doustne produkty lecznicze o działaniu hipoglikemizującym – głównie pochodne sulfonylomocznika (np. glibenklamid) lub insulinę. U pacjentów z cukrzycą przyjmujących antybiotyki z danej grupy zaleca się dokładne kontrolowanie stężenia glukozy we krwi.

  • Leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji

Leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji (atypowe leki przeciwpsychotyczne), mogą zwiększać ryzyko hiperglikemii lub rozwoju cukrzycy typu 2. Największe ryzyko występuje wśród pacjentów cierpiących na schizofrenię i stosujących klozapinę oraz olanzapinę. Jednym z najczęstszych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem wielu leków przeciwpsychotycznych  jest przyrost masy ciała (otyłość trzewna występuję u 58-73% pacjentów). Zwiększenie masy ciała przy terapii danymi lekami opiera się na złożonym mechanizmie. Po pierwsze należy wskazać istotny, antagonistyczny wpływ leków na receptory serotowninowe (5-HT), przede wszystkim receptory 5-HT2C związane z regulacją spożywania pokarmów, antagonistyczny wpływ na receptory H1 zlokalizowane w ośrodkowym układzie nerwowym, rozwój insulinooporności przez wpływ na komórkowe transportery glukozy, upośledzenie wydzielania insuliny i zaburzenia stężeń leptyny (tzw. „hormon sytości” odgrywający rolę w regulacji pobierania pokarmu i balansie energetycznym organizmu). Na skutek tycia obserwuje się upośledzenie metabolizmu glukozy oraz spadek insulinowrażliwości, co przejawia się zaostrzeniem cukrzycy u chorych, u których istniała ona przed leczeniem, oraz może prowadzić do wystąpienia hiperglikemii i cukrzycy u osób, u których wcześniej nie zdiagnozowano podobnych anomalii w gospodarce węglowodanowej.

  • Kortykosteroidy

Hormony steroidowe (glikokortykosteroidy) wykazują różnorodne działanie: przeciwzapalne (w tym wskazaniu najczęściej wprowadza się terapię kortykosteroidami w leczeniu miejscowym bądź ogólnoustrojowym), przeciwobrzękowe, przeciwalergiczne czy immunosupresyjne. Trzeba pamiętać, że mają one również znaczący wpływ na gospodarkę białkową, lipidową, wodno-elektrolitową, ale też węglowodanową organizmu. Wiele badań i doniesień naukowych utwierdziło środowisko medyczne w przekonaniu, że glikokortykosteroidy zarówno u chorych na cukrzycę, jak i wśród pacjentów bez cukrzycy wywołują hiperglikemię. Upośledzają one działanie insuliny i sprzyjają glukoneogenezie przebiegającej w wątrobie. Powodują zwiększenie poposiłkowych stężeń glukozy, podczas gdy stężenia na czczo pozostają bez zmian lub są tylko nieco zwiększone. Podczas terapii steroidami diabetycy mogą znaleźć się w grupie zwiększonego ryzyka rozwoju kwasicy ketonowej (ketokwasica cukrzycowa).

Leki hipoglikemiczne a suplementy diety

Produkty zawierające różne roślinne źródła błonnika pokarmowego, np. guma guar, glukomannan osłabiają wchłanianie leków przeciwcukrzycowych w jelitach i obniżają ich stężenie o 30-50%. Gin H. i wsp przeprowadzili badanie, które wykazało, że pojedyncza dawka gumy guar wynosząca 10g spowalniała wchłanianie metforminy oraz obniżała AUC o 39%.

Udowodnione działanie hipoglikemiczne posiadają składniki suplementów diety takie jak:

  • kora cynamonowca (Cinnamomum cassia),
  • ekstrakt z korzenia żeń-szenia (Pnax ginseng),
  • owoce morwy białej (Morbus alba),
  • nasiona kozieradki (Trigonella foenum graecum).

Związki biologicznie aktywne: flawonoidy, alkaloidy, terpeny, glikozydy, katechiny, saponiny, antrachinony zawarte w różnych surowcach zielarskich wchodzących w skład suplementów diety mogą mieć znaczny wpływ na działanie leków hipoglikemicznych. Dlatego należy zachować ostrożność przy polecaniu diabetykom poszczególnych surowców zielarskich.

Cukrzyca pod kontrolą

Wiele interakcji jednak wciąż nie zostało poznanych, szczególnie te dotyczące połączeń leku ze składnikami pożywienia. Warto jednak pamiętać o najważniejszych i dotąd udowodnionych interakcjach by przestrzec pacjenta oraz poinformować go o właściwym przyjmowaniu leków w celu zmniejszenia ryzyka ich wystąpienia, tj. popijanie leków tylko wodą, unikanie spożywania alkoholu, zachowanie co najmniej półgodzinnego odstępu przy przyjmowaniu leków hipoglikemizujących i innych suplementów, preparatów witaminowych, stała kontrola poziomu glukozy we krwi.

Bibliografia

  1. https://www.rpp.gov.pl/raport_cukrzyca_18.pdf
  2. Bednorz Włodzimierz, Biernat Jadwiga, Biernat Paweł, Bronkowska Monika, Wyka Joanna. Co warto wiedzieć o leczeniu cukrzycy. Wrocław, MedPharm Polska, 2018, ISBN 978-83-7846-095-4.
  3. Knypl Krystyna. Nadciśnienie tętnicze u chorych na cukrzycę. Medycyna Rodzinna. 2001. 3(4), 126-128.
  4. Korzeniowska K., Wietlicka I. Hipoglikemia – wynik interakcji doustnych leków przeciwcukrzycowych z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi – opis przypadku. Farmacja Współczesna. 3, 44-49.
  5. Szymański M., Korzeniowska K., Jabłecka A. Nerkowe działania niepożądane związane ze stosowaniem NLPZ. 2014. 8, 1-9.
  6. Mays H. V., Stephen M. S. Zaburzenia stężenia glukozy związane ze stosowaniem leków. Część 1: hipoglikemia związana ze stosowaniem leków. Diabetologia po Dyplomie. 8(4), 10-16.
  7. Rehman A., Setter S.M., Mays H. V. Zaburzenia stężenia glukozy związane ze stosowaniem leków. Część 2: hiperglikemia związana ze stosowaniem leków. Diabetologia po Dyplomie. 9(1), 39-42.
  8. Charakterystyka produktu leczniczego – Levoxa.
  9. Rzewuska M. Zaburzenia metaboliczne związane ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych u chorych na schizofrenię. Psychiatria Polska. XLI (4), 457-472.
  10. Gin H., Orgerie M.B., Aubertin J. The influence of guar gum on absorption of metformin from the gut in healthy volunteers. Metab. Res. 1989. 21, 81-83.
  11. Charakterystyka produktu leczniczego – Metfogamma 500
REKLAMA

Karina Kordalewska

Studentka na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Odkrywa farmację w różnych zakątkach świata by zdefiniować swoją własną, zawodową drogę. Planuje sprawdzić się również w innych dziedzinach, skupiając się głównie wokół tematyki rejestracji leków i farmacji klinicznej. W wolnym czasie stara się spełniać kolejne podróżnicze marzenia, uwielbia aktywnie spędzać czas zdobywając szczyty podczas górskich trekkingów czy relaksować się na kolejnych sesjach jogi.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]