REKLAMA

Gluten – kto powinien z niego zrezygnować?

Moda na dietę bezglutenową już od dawna promowana jest w środkach masowego przekazu. Czy jest to dieta odpowiednia dla każdego? Warto zapoznać się z najnowszymi naukowymi doniesieniami, które wyraźnie wskazują, u kogo dieta ta powinna lub nie powinna być stosowana.

(fot. shutterstock)

REKLAMA
REKLAMA

Gluten w definicji

Na świecie nadal można spotkać się z wieloma definicjami glutenu. Światowa Organizacja Zdrowia gluten określa jako nierozpuszczalną w wodzie i 0,5 M NaCl frakcję białka występującą w różnych rodzajach zbóż. Inne źródła określają gluten jako kompleks białek, na który w dużej mierze składają się gluteniny i gliadyny, a także albuminy i globuliny zawarte w ziarnach zbóż w mniejszej ilości. W innych zbożach kompleks ten może występować pod postacią awenin w owsie, sekalin w życie, a także hordein w jęczmieniu. Gluten dzięki swoim właściwościom zapewnia ciastu odpowiednią lepkość i elastyczność, przez co znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle wyrobów piekarskich i cukierniczych.

 
Różne postacie wrażliwości na gluten

Nieprawidłowe reakcje na gluten, mogą mieć różne podłoża i występować w różniących się od siebie jednostkach chorobowych:

  • Celiakia

Stanowi chorobę o podłożu autoimmunologicznym, występującą u osób predysponowanych. Jednostka ta prowadzi do zaniku kosmków jelitowych. Dzieje się tak w wyniku zetknięcia konkretnych białek z błoną śluzową jelita u osób wrażliwych. Transglutaminaza tkankowa prowadzi do deamidacji konkretnych białek, a tym samym pobudzenia odpowiedzi immunologicznej. W jej wyniku dochodzi do uszkodzenia kosmków i ograniczenia powierzchni chłonnej. Tym samym choroba objawia się zaburzeniami trawienia i wchłaniania jelitowego. Często towarzyszy cukrzycy typu I lub schorzeniom tarczycy. Może ona ujawnić się w każdym wieku.

Notuje się, że częściej chorują na nią kobiety. Według literatury, w Polsce na celiakię cierpi 0,8% społeczeństwa. Publikacje naukowe donoszą, że występowanie celiakii może być znacznie częstsze u osób cierpiących na choroby takie jak: cukrzycę typu I, choroby tarczycy, padaczkę, toczeń rumieniowaty czy opryszczkowe zapalenie skóry. Częstsze występowanie tej jednostki notuje się również u chorych na zespół Downa, Turnera czy Williamsa.

  • Alergia na pszenicę

Inną jednostką chorobową, w której występują nieprawidłowe reakcje na gluten, jest alergia na pszenicę, klasyfikowana jako zwykła alergia pokarmowa. Zawarte w glutenie gliadyny mogą być powodem pokrzywki, kataru czy astmy. Alergia ta wywołuje podwyższenie frakcji przeciwciał IgE, dzięki czemu może być odróżniana od celiakii i nadwrażliwości na gluten. Co ciekawe, pacjenci chorujący na tę jednostkę, w przeciwieństwie do chorych na celiakię, mogą spożywać gluten w małych ilościach, bez późniejszych niepożądanych objawów.

  • Nadwrażliwość na gluten

Literatura medyczna podaje jeszcze jeden, nowy, oddzielny rodzaj nadwrażliwości pokarmowej na gluten. Jednostka ta według badaczy charakteryzuje się wystąpieniem nagłych, nieprzyjemnych objawów ze strony układu pokarmowego wraz z towarzyszącym uczuciem splątania, bólami stawów, mięśni, a nawet tendencji do niepokoju i depresji. W przebiegu tej choroby nie obserwuje się podwyższenia poziomu przeciwciał, a także zaniku kosmków jelitowych. Nadwrażliwość pokarmowa na gluten była diagnozowana u 30% badanych chorych na zespół jelita drażliwego. Według źródeł jednostka ta częściej dotyka osoby dorosłe w 4 lub 5 dekadzie życia, w szczególności płci żeńskiej.

Dieta bezglutenowa

Ulgę pacjentom borykającym się z nadwrażliwością na gluten może przynieść stosowanie przez nich diety pozbawionej tego składnika. Tym samym, chorzy muszą zrezygnować z wszelkich produktów zawierających pszenicę, orkisz, jęczmień, żyto czy owies. Uważa się, że produktami naturalnie bezglutenowymi są m.in.: soja, proso, gryka, ziemniaki, kukurydza, orzechy, fasola, soczewica, mięso, owoce czy warzywa. Za produkty pozbawione glutenu uważa się również jedzenie przetworzone, w których zawartość glutenu według Światowej Organizacji Zdrowia nie przekracza 20 mg na kilogram. Takie produkty na etykietach oznacza się międzynarodowym znakiem przekreślonego kłosa.

Kto jeszcze powinien unikać glutenu?

Dietę pozbawioną glutenu zaleca się u osób cierpiących na choroby autoimmunologiczne takie jak łuszczyca czy stwardnienie rozsiane. Według badaczy chorzy na pierwszą z nich mają nawet 2 do 3 razy większą szansę na zachorowanie na celiakię. Z kolei u osób chorych na celiakię częściej niż u zdrowych diagnozuje się schorzenia tarczycy takie jak chorobę Gravesa-Basedowa czy chorobę Hashimoto. Działa to również w drugą stronę, w kolejnej publikacji, możemy przeczytać, że u 2-5% chorych borykających się z autoimmunologiczną chorobą tarczycy zostanie zdiagnozowana celiakia. Według obecnego stanu wiedzy nie istnieją jednak wskazania do stosowania diety bezglutenowej u osób ze schorzeniami tarczycy.

W przypadku diabetyków chorujących na cukrzycę typu I istnieje słuszność wprowadzenia diety bezglutenowej. Według literatury pozwala ona nie tylko na lepszą kontrolę glikemii, ale również zwiększenie masy ciała. Co ciekawe, w jednym z badań, po wprowadzeniu diety bezglutenowej, wartość hemoglobiny glikowanej u pacjenta niechorującego na celiakię z 7,8% zmniejszył się do 6%. Naukowcy wysnuli wniosek, że stosowanie diety bezglutenowej może prowadzić do wydłużenia okresu remisji tej choroby.

Gluten w autyzmie

Kontrowersyjnym tematem wśród badaczy jest wpływ glutenu na osoby ze zdiagnozowanym spektrum autystycznym.  Istnieją przypuszczenia, że ograniczenie spożywania glutenu, może przynieść korzyści w postaci poprawy stanu zdrowia u osób cierpiących na autyzm. Nie potwierdzono jednak dotychczas niekorzystnego wpływu glutenu na nasilenie negatywnych objawów ze strony chorób centralnego układu nerwowego. Dlatego też, badacze w najnowszych publikacjach naukowych wskazują na potrzebę rozszerzenia i powtórzenia badań w tym kierunku.

Reasumując powyższe informacje, nie istnieją obecnie wskazania do profilaktycznego stosowania diety bezglutenowej u osób zdrowych. Wprowadzenie diety bezglutenowej zawsze powinno być poprzedzone odpowiednią diagnozą i fachową konsultacją lekarską.

 

 

Bibliografia:

  1. Nadwrażliwość na gluten – fakty i kontrowersje, Maria Stępień, Paweł Bogdański, Forum Zaburzeń Metabolicznych, tom 4, nr 4 (2013), strony 183-191
  2. Kontrowersje wokół glutenu, Joanna Michałowska, Katarzyna Pastusiak, Paweł Bogdański, Varia Medica tom 2, nr 1 (2018), strony 13-19
  3. Problemy Nauk Biologicznych, Ewa Bubis, Izabela Przetaczek-Różnowska, tom 65, nr 2 (2016), strony 293-302
  4. https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/lista/65955,czy-celiakia-jest-choroba-genetyczna
  5. https://celiakia.pl/produkty-dozwolone/
REKLAMA

Patrycja Ciabach

Jestem studentką IV roku farmacji na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Interesują mnie tematy związane z farmacją kliniczną i recepturą. W wolnym czasie jeżdżę na rolkach lub rysuję. Kocham zwierzęta i podróżowanie.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]