Glikozydy nasercowe – działanie, zastosowanie w terapii, interakcje

Glikozydy nasercowe- występowanie w przyrodzie

Glikozydy są organicznymi związkami chemicznymi składającymi się z dwóch części – aglikonowej i sacharydowej. Wśród ogromnej liczby glikozydów na szczególną uwagę zasługują kardenolidy – glikozydy nasercowe – o wyjątkowych właściwościach terapeutycznych. Kardenolidy znalazły zastosowanie w fito- i farmakoterapii, a ich źródłem są niektóre zioła i rośliny:

• cebula morska (proscylarydyna A),
• ciemiernik — kłącze (hellebrygenina, helleboreina),
• konwalia majowa — ziele (konwalatoksyna),
• miłek wiosenny — ziele (adonitoksyna, cymaryna),
• naparstnica purpurowa — liść (digitoksyna),
• naparstnica wełnista — liść (digoksyna),
• oleander pospolity — liść (oleandryna),
• strofant wdzięczny — nasiona (strofantyna).

Czytaj również: Surowce roślinne

Glikozydy nasercowe- farmakokinetyka

Wszystkie kardenolidy charakteryzują się podobnymi właściwościami, co związane jest z łączeniem z białkami współtworzącymi kardiomiocyty. Poprzez ograniczenie działania pompy sodowo-potasowej komórek mięśnia sercowego wywierają dodatni efekt inotropowy – wzrost siły skurczów mięśnia sercowego następuje wskutek zwiększenia wewnątrzkomórkowego stężenia sodu i potasu. Oprócz tego kardenolidom przypisuje się wyzwolenie dodatniego efektu batmotropowego, co zwiększa próg pobudliwości kardiomiocytów.

Z drugiej strony glikozydy nasercowe aktywują przywspółczulny układ nerwowy. Oddziaływanie kardenolidów na wzrost napięcia nerwu błędnego przyczynia się do zahamowania węzłów: zatokowo-przedsionkowego i przedsionkowo-komorowego. Ujemne działanie chronotropowe i dromotropowe powoduje spadek częstotliwości skurczów serca i zmniejszenie w nim szybkości przewodnictwa impulsu nerwowego.

Zapoznaj się z artykułem: Przegląd lekowy 21 – nadciśnienie, migotanie przedsionków

Choć glikozydy nasercowe wykazują podobne właściwości farmakologiczne, to różnią się między sobą w zakresie farmakokinetyki:

• Adonitoksyna nie kumuluje się w ustroju i wykazuje słabe wchłanianie.
• Digoksyna odznacza się dobrym i szybkim wchłanianiem oraz niewielką skłonnością do kumulacji – jest najczęściej stosowana w leczeniu.
• Digitoksyna dobrze się wchłania, ale ulega kumulacji w organizmie a jej działanie jest powolne i długotrwałe.
• Hellebrygenina ma bardzo silne działanie, ale kumuluje się w organizmie i przez to bardzo łatwo może wyzwolić skutki uboczne.
• Konwalatoksyna ma silne i szybkie działanie oraz słabe zdolności do kumulacji.
• Oleandryna nie ulega zbyt dużej kumulacji, ma dobre wchłanianie i silniejsze działanie od digitoksyny.
• Proscylarydyna A przejawia dobre wchłanianie i słabą kumulację.
• Strofantyna charakteryzuje się natychmiastowym i mocnym działaniem, które jest krótkotrwałe.

Ponadto glikozydy należy różnicować pod kątem rozpuszczalności w wodzie i tłuszczach.

Sprawdź również: Przykłady leków zaburzających widzenie

Glizkoydy nasercowe- zastosowanie w lecznictwie

Głównym wskazaniem do użycia preparatów z kardenolidami jest migotanie przedsionków. Oprócz tego glikozydy mogą być wykorzystywane jako forma uzupełnienia farmakoterapii niewydolności krążenia pochodzenia sercowego, częstoskurczu nadkomorowego, napadowej tachykardii nadkomorowej czy bloku przedsionkowo-komorowego. W przypadku ostrej niewydolności serca, która wymaga błyskawicznego pobudzenia pracy mięśnia sercowego, stosowano leki ze strofantyną-wycofano ją w Polsce w 2012.

Zobacz także: Nowy Lek- amlodypina

Glikzoydy nasercowe- przeciwskazania do terapii

Przeciwwskazaniami do terapii glikozydami nasercowymi są: arytmia, hipokaliemia, kardiomiopatia częściowy blok serca, ciężka niewydolność nerek, wczesne stadium zawału mięśnia sercowego, częściowy blok serca, ciężka niewydolność nerek, problemy z aortą np. tętniaki, zmiany miażdżycowe i kiłowe.

Zobacz także: Leki recepturowe stosowane w chorobach serca

Glikozydy nasercowe: interakcje z innymi lekami – na co należy uważać?

Stosowanie kardenolidów wymaga sporej ostrożności. Na przykładzie digoksyny można zaprezentować niebezpieczeństwo interakcji glikozydów nasercowych z innymi środkami farmakologicznymi, suplementami diety czy produktami spożywczymi.

• Lukrecja i zawarta w niej glicyryzyna potęgują wydalanie potasu, co może powodować nasilone oddziaływanie digoksyny na mięsień sercowy m.in. powodując śmiertelne zwolnienie akcji serca.
• Ziele dziurawca, znane z herbat i naparów na uspokojenie, obniża skuteczność terapeutyczną kardenolidu.
• Preparaty zawierające wapń sprawiają, że digoksyna może spowodować arytmię.
• Sympatykomimetyki (np. salbutamol) mogą wyzwalać zaburzenia rytmu serca wskutek stymulacji węzła przedsionkowo-komorowego
• Niektóre antybiotyki (erytromycyna i tetracykliny), inhibitory ACE, leki arytmiczne (np. flekanid, propafenon) czy NLPZ (np. indometacyna) prowadzą do wzrostu poziomu glikozydu we krwi.
• Błonnik znajdujący się m.in. w produktach pełnoziarnistych ogranicza wchłanianie digoksyny, co obniża jego skuteczność terapeutyczną
• Leki na zgagę (np. inhibitory pompy protonowej jak pantoprazol) hamują działanie glikozydu

Czytaj także: Dziurawiec zwyczajny – właściwości i zastosowanie

Bibliografia:

1. Grynkiewicz G., Szeja W. „Glikozydy nasercowe – nowe trendy w chemii medycznej saponin i sapogenin.” Wiadomości chemiczne 2015, 69(11-12): 1047-1065.
2. Nowa G. „Surowce roślinne stosowane w chorobach układu krążenia i serca.” Herba polonica 2009, 55(2): 100-120.
3. Gheorghiade M., et al. „Contemporary Use of Digoxin in the Management of Cardiovascular Disorders.” Circulation 2006, 113(21): 2556-2564.
4. Gheorghiade M., et al. „Digoxin in the Management of Cardiovascular Disorders.” Circulation 2004, 109(24): 2959-2964.
5. Eichhorn EJ., Gheorghiade M. „Digoxin.” Progress in cardiovascular diseases 2002, 44(4): 251-266.
6. Lutomski J. „Ziołolecznictwo chorób wieku podeszłego.” Postępy Fitoterapii 2000, 3: 24-32.