Skurczowe bóle brzucha i IBS

Case study

25-LETNIA KOBIETA Z SILNYMI BÓLAMI MENSTRUACYJNYMI

Do apteki zgłasza się kobieta w wieku ok. 25 lat. Pacjentka skarży się na uciążliwe bóle menstruacyjne, które towarzyszą jej praktycznie w każdym cyklu, już od wielu lat. W wywiadzie przeprowadzonym przez farmaceutę, podkreśla, że dolegliwości mają charakter bolesnych skurczów zlokalizowanych w podbrzuszu. Czasem występują dodatkowe objawy, takie jak bóle głowy i uczucie ogólnego rozbicia. Pojawiają się zazwyczaj dzień przed wystąpieniem miesiączki i trwają nawet przez kilka dni. W poprzednim miesiącu, kiepskie samopoczucie zmusiło ją do wzięcia dnia wolnego od pracy i pozostania w domu.

Zapytana o dotychczasowe postępowanie przeciwbólowe odpowiada, że stosowała już wiele różnych leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Pacjentka przyznaje też, że zażywane preparaty nie zawsze łagodziły bolesne skurcze podbrzusza, przez co zdarzało jej się ostatnio zwiększać dawki leku lub zażywać go częściej niż było to zalecone w ulotce.

Dodatkowo w ostatnim czasie kobietę zaniepokoiły symptomy ze strony przewodu pokarmowego – m.in.  uczucie pełności i zgaga. Kobieta prosi farmaceutę o poradę jakie leki powinna w takim przypadku zastosować.

ROZWIĄZANIE PROBLEMU

Bóle menstruacyjne to główny objaw tzw. zespołu bolesnego miesiączkowania (ZBM). Jest jedną z najczęstszych dolegliwości u kobiet w wieku rozrodczym. Szacuje się, że symptomy związane z ZBM mogą pojawiać się nawet u połowy młodych kobiet. Warto podkreślić, że problem ten może występować w dwóch postaciach klinicznych: pierwotnej i wtórnej. Zdecydowanie najczęściej spotykana jest pierwotna postać ZBM, która pojawia się zazwyczaj w ciągu 1- 2 lat od pierwszej miesiączki. Głównym objawem bólu menstruacyjnego są uciążliwe skurcze, zlokalizowane w dole brzucha, często promieniujące do części krzyżowej kręgosłupa lub ud. Ponadto, mogą pojawić się także dolegliwości ze strony układu pokarmowego (nudności, wymioty), bóle głowy, bóle spastyczne, zaburzenia nastroju, pogorszenie jakości snu. W niektórych przypadkach objawy ZBM mogą przyczyniać się nawet do ograniczenia codziennych aktywności.  Najcięższy przebieg obserwuje się u kobiet w wieku 20-25 lat, przy czym objawy ustępują lub zmniejszają swoje nasilenie zazwyczaj po pierwszej ciąży.

Za główny czynnik etiologiczny pierwotnego ZBM uznaje się nadmierną, patologiczną czynność skurczową macicy. Istotną rolę przypisuje się również prostaglandynom, które są syntetyzowane w endometrium i wzmagają skurcze błony mięśniowej macicy (myometrium). Najprawdopodobniej, to estrogeny mają wpływ na zwiększoną syntezę prostaglandyn [1, 2]. Udowodniono, że innymi czynnikami nasilającymi bóle miesiączkowe jest palenie tytoniu, otyłość, spożywanie alkoholu, ale także czynniki psychologiczne (stres, stany depresyjne zaburzenia lękowe) [3].

Z kolei wtórne bolesne miesiączkowanie występuje znacznie rzadziej, najczęściej pojawia się dopiero po kilku latach bezbolesnych krwawień miesiączkowych. Pojawienie się dolegliwości wiąże się z innym nieprawidłowym stanem ginekologicznym (m.in. endometriozą, mięśniakami macicy), co wymaga konsultacji z lekarzem i dalszej diagnostyki. Dlatego konieczne jest, aby zwrócić uwagę na czas trwania dolegliwości podczas przeprowadzania wywiadu farmaceutycznego z pacjentem [1,2].

W omawianej sytuacji, u pacjentki bóle menstruacyjne występują już dłuższy czas o podobnym natężeniu, dlatego można przypuszczać, że jest to pierwotna ZBM. Farmaceuta powinien jednak pamiętać, aby poinformować pacjentkę, że w przypadku, gdyby dolegliwości uległy nagłemu nasileniu (w porównaniu do poprzednich cykli), były oporne na zastosowane leczenie, niezbędna będzie pilna konsultacja z lekarzem.

ZALECENIA

Pacjentkę ze względu na zgłaszane przez nią objawy dyspeptyczne, najprawdopodobniej związane z nadmiernym spożywaniem leków z grupy NLPZ, należy ostrzec przed stosowaniem tych leków w dawkach wyższych niż terapeutyczne. Warto przypomnieć kobiecie, że powinna je przyjmować po posiłku, co pozwoli ograniczyć niekorzystny wpływ na błonę śluzową żołądka.

Dobrym rozwiązaniem dla pacjentki będzie dołączenie do terapii leku o działaniu rozkurczającym na mięśnie gładkie w obrębie jamy brzusznej, np. butylobromku hioscyny. Jest to związek o działaniu antycholinergicznym, wykazujący wysokie powinowactwo do receptorów muskarynowych i nikotynowych zlokalizowanych w komórkach mięśni gładkich jamy brzusznej.

Ze względu na duże powinowactwo do wspomnianych receptorów, butylobromek hioscyny jest dystrybuowany głównie do komórek mięśniowychokolic brzucha i miednicy, jak również śródściennych zwojów narządów jamy brzusznej, co zapewnia działanie u źródła bólu. Lek ten nie powoduje podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego, dlatego bez obaw może być stosowany łącznie z lekami NLPZ.

Dodatkowo, leki zawierające w swym składzie butylobromek hioscyny w niewielkim stopniu wchłaniają się z przewodu pokarmowego po podaniudoustnym i nie przenikają przez barierę krew-mózg. Dzięki temu lek nie wywołuje ogólnoustrojowych działań niepożądanych wynikających z jego właściwości cholinolitycznych (np. suchość w jamie ustnej, zaparcia, rozszerzenie źrenic). Poza tym, butylobromek hioscyny nie ulega metabolizmowi z udziałem izoenzymów wątrobowych CYP450, przez co nie stwarza ryzyka interakcji z wieloma lekami.

Podsumowując, pacjentce w omawianym przypadku możemy zalecić produkty Buscopan lub Buscopan forte, zawierające w swym składzie odpowiednio 10 mg lub 20 mg substancji czynnej butylobromku hioscyny. Ze względu na silne działanie spazmolityczne, ograniczone do mięśni gładkich narządów jamy brzusznej, produkty te pomogą złagodzić uciążliwe dolegliwości o charakterze skurczowym, stanowiąc cenne uzupełnienieterapii NLPZ [5,6].

Dodatkowo, poza leczeniem farmakologicznym, pacjentce możemy zalecić terapię uzupełniającą która pomoże złagodzić bolesne dolegliwości m.in. stosowanie ciepłych okładów na podbrzusze, ciepłe kąpiele, napary z rumianku lub liści malin, techniki relaksacyjne. Pomocne może się również okazać wykonywanie łagodnych ćwiczeń fizycznych (spacer, joga) oraz przestrzeganie odpowiedniej diety (unikanie soli i ostrych przypraw) [2].

Opracowała mgr farm. Karolina Pawlik

NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO: Buscopan Forte, 20 mg, tabletki powlekane SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY: Jedna tabletka powlekana zawiera 20 mg hioscyny butylobromku (Hyoscini butylbromidum). Substancja pomocnicza: jedna tabletka powlekana zawiera 138,5 mg laktozy jednowodnej. POSTAĆ FARMACEUTYCZNA: Tabletki powlekane WSKAZANIA DO STOSOWANIA: Stany skurczowe mięśni gładkich przewodu pokarmowego (zaburzenia czynnościowe w obrębie przewodu pokarmowego, bolesne skurcze żołądka, kolka jelitowa, zespół jelita drażliwego), stany skurczowe i dyskinezja dróg żółciowych (zaburzenia czynnościowe w obrębie dróg żółciowych, ostry ból w drogach żółciowych, kolka żółciowa), stany skurczowe w obrębie układu moczowo-płciowego (bolesne miesiączkowanie, kolka nerkowa, stany skurczowe związane z kamicą moczowodową). DAWKOWANIE I SPOSÓB PODAWANIA: O ile lekarz nie zaleci inaczej: dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 1 do 5 razy na dobę po 1 tabletce powlekanej. Tabletki należy połykać w całości, popijając płynem. Buscopan Forte nie powinien być podawany bez przerwy lub przez dłuższy czas bez zbadania przyczyny dolegliwości. PRZECIWWSKAZANIA: Nadwrażliwość na butylobromek hioscyny lub na którąkolwiek substancję pomocniczą, Nużliwość mięśni (myasthenia gravis), Patologiczne poszerzenie jelita grubego (megacolon). Stosowanie produktu jest przeciwwskazane w przypadku rzadkich zaburzeń dziedzicznych, które mogą uniemożliwiać przyjmowanie zawartej w nim substancji pomocniczej  SPECJALNE OSTRZEŻENIA I ŚRODKI OSTROŻNOŚCI DOTYCZĄCE STOSOWANIA: Gdy ostry, niewyjaśniony, ból brzucha utrzymuje się lub nasila, czy też występuje razem z innymi objawami takimi jak gorączka, nudności, wymioty, zmiany rytmu wypróżnień, tkliwość brzucha, zmniejszenie ciśnienia krwi, omdlenia lub obecność krwi w stolcu, niezbędne jest przeprowadzenie odpowiednich badań diagnostycznych w celu ustalenia etiologii objawów. Ze względu na potencjalne ryzyko związane z działaniem antycholinergicznym należy zachować ostrożność u pacjentów z jaskrą z wąskim kątem przesączania, u pacjentów ze zwężeniem w obrębie jelit lub dróg moczowych, jak również u pacjentów ze skłonnością do tachykardii (np. w przebiegu nadczynności tarczycy, niewydolności serca, zabiegu kardiochirurgicznego). Jedna tabletka powlekana zawiera 138,5 mg laktozy jednowodnej, co w przypadku maksymalnej zalecanej dawki dobowej odpowiada 692,5 mg laktozy jednowodnej. Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, np. galaktozemią, niedoborem laktazy (typu Lapp) lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni stosować tego produktu leczniczego. DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE: Częstość występowania określono następująco: Bardzo często (≥ 1/10), Często (≥ 1/100 do < 1/10), Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), Bardzo rzadko (< 1/10 000), Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych). Wiele z wymienionych poniżej działań niepożądanych wynika z działania antycholinergicznego produktu leczniczego. Są one zwykle łagodne i przemijające. Niezbyt często: Tachykardia, suchość w jamie ustnej, zmniejszenie wydzielania potu, reakcje skórne (np. pokrzywka, świąd). Rzadko: Zatrzymanie moczu. Częstość nieznana: Reakcje anafilaktyczne z epizodami zaburzeń oddychania i wstrząsem anafilaktycznym, wysypka, rumień, nadwrażliwość. PODMIOT ODPOWIEDZIALNY: Ipsen Pharma, 65 Quai Georges Gorse, 92100 Boulogne-Billancourt, Francja INFORMACJI O LEKU UDZIELA: Ipsen Poland Sp. z o.o., Al. Jana Pawła II 29, 00-867 Warszawa, tel.: (22) 653 68 00, fax: (22) 653 68 22. NUMER POZWOLENIA NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU: 18710 KATEGORIA DOSTĘPNOŚCI: Produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza – OTC. Data ostatniej aktualizacji ChPL: 29.06.2017

NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO: Buscopan, 10 mg, tabletki powlekane SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY: Jedna tabletka powlekana zawiera 10 mg hioscyny butylobromku (Hyoscini butylbromidum) Substancja pomocnicza o znanym działaniu: 1 tabletka powlekana zawiera 41,2 mg sacharozy POSTAĆ FARMACEUTYCZNA: Tabletki powlekane WSKAZANIA DO STOSOWANIA: Stany skurczowe mięśni gładkich przewodu pokarmowego (zaburzenia czynnościowe w obrębie przewodu pokarmowego, bolesne skurcze żołądka, kolka jelitowa, zespół jelita drażliwego), stany skurczowe i dyskinezja dróg żółciowych (zaburzenia czynnościowe w obrębie dróg żółciowych, ostry ból w drogach żółciowych, kolka żółciowa), stany skurczowe w obrębie układu moczowo-płciowego (bolesne miesiączkowanie, kolka nerkowa, stany skurczowe związane z kamicą moczowodową). DAWKOWANIE I SPOSÓB PODAWANIA: O ile lekarz nie zaleci inaczej: dzieci od 6 do 12 lat: 3 razy na dobę po1 tabletce powlekanej, dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 3 do 5 razy na dobę po1 lub 2 tabletki powlekane. Tabletki należy połykać w całości, popijając płynem. Buscopan nie powinien być podawany bez przerwy lub przez dłuższy czas bez zbadania przyczyny dolegliwości. PRZECIWWSKAZANIA: Nadwrażliwość na hioscyny butylobromek lub na którąkolwiek substancję pomocniczą, Nużliwość mięśni (myasthenia gravis), Patologiczne poszerzenie jelita grubego (megacolon). Stosowanie produktu jest przeciwwskazane w przypadku rzadkich zaburzeń dziedzicznych, które mogą uniemożliwiać przyjmowanie zawartej w nim substancji pomocniczej  SPECJALNE OSTRZEŻENIA I ŚRODKI OSTROŻNOŚCI DOTYCZĄCE STOSOWANIA: Gdy ostry, niewyjaśniony ból brzucha utrzymuje się lub nasila, czy też występuje razem z innymi objawami takimi jak gorączka, nudności, wymioty, zmiany rytmu wypróżnień, tkliwość brzucha, zmniejszenie ciśnienia krwi, omdlenia lub obecność krwi w stolcu, niezbędne jest przeprowadzenie odpowiednich badań diagnostycznych w celu ustalenia etiologii objawów. Ze względu na potencjalne ryzyko związane z działaniem antycholinergicznym należy zachować ostrożność u pacjentów z jaskrą z wąskim kątem przesączania, u pacjentów ze zwężeniem w obrębie jelit lub dróg moczowych, jak również u pacjentów ze skłonnością do tachykardii (np. w przebiegu nadczynności tarczycy, niewydolności serca, zabiegu kardiochirurgicznego). Jedna tabletka powlekana zawiera ok. 41,2 mg sacharozy, co odpowiada 411,8 mg sacharozy w przypadku maksymalnej zalecanej dawki dobowej. Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazyizomaltazy, nie powinni przyjmować tego produktu leczniczego. DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE: Częstość występowania określono następująco: Bardzo często (≥ 1/10), Często (≥ 1/100 do < 1/10), Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), Bardzo rzadko (< 1/10 000), Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych). Wiele z wymienionych poniżej działań niepożądanych wynika z działania antycholinergicznego produktu leczniczego. Są one zwykle łagodne i przemijające. Niezbyt często: Tachykardia, suchość w jamie ustnej, zmniejszenie wydzielania potu, reakcje skórne (np. pokrzywka, świąd). Rzadko: Zatrzymanie moczu. Częstość nieznana: Reakcje anafilaktyczne z epizodami zaburzeń oddychania i wstrząsem anafilaktycznym, wysypka, rumień, nadwrażliwość. PODMIOT ODPOWIEDZIALNY: Ipsen Pharma, 65 Quai Georges Gorse, 92100 Boulogne-Billancourt, Francja INFORMACJI O LEKU UDZIELA: Ipsen Poland Sp. z o.o., Al. Jana Pawła II 29, 00-867 Warszawa, tel.: (22) 653 68 00, fax: (22) 653 68 22. NUMER POZWOLENIA NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU: R/3618 KATEGORIA DOSTĘPNOŚCI: Produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza – OTC. Data ostatniej aktualizacji ChPL: 29.06.2017

PIŚMIENNICTWO

1. Mrugacz G, Grygoruk C, Sieczyński P, Grusza M, Bołkun I, Pietrewicz P, Etiopatogeneza zespołu bolesnego miesiączkowania. Dev Period Med, 2013, XVII8, 15.

2. Sękowska A. Bolesne miesiączkowanie. Medycyna praktyczna. https://www.mp.pl/medycynarodzinna/leczenie-bolu/185677,bolesne-miesiaczkowanie

3. Proctor M, Farquhar C. Diagnosis and management of dysmenorrhoea. BMJ 2006 May 13; 332(7550): 1134–1138.

4. Ong C.K.S. et al. An Evidence-Based Update on Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs. Clin Med Res.2007; 5(1): 19–34.

5. Tytgat GN. Hyoscine butylbromide: a review of its use in the treatment of abdominal cramping and pain. Drugs 2007; 67(9):1343-57.

6. Charakterystyka produktu leczniczego Buscopan 05/2014.

14 thoughts to “Skurczowe bóle brzucha i IBS”

  1. no właśnie, pacjenci czesto łączą Buscopan tylko i wyłącznie z preparatem dla kobiet w trakcie miesiączki, a on ma przecież i inne wskazania – dobrze o tym sobie przypomnieć

  2. Niestety buscopan często leżakuje w szufladzie i jest zapomniany. Niesłusznie, bo nie słodząc – to znakomity preparat rozkurczowy.

  3. Trochę chyba zabraklo w ostatnim czasie wsparcia dla produktu i chcąc nie chcąc rzadziej się o nim pamiętalo. Ale już się przypomniał;)

  4. Warto sobie zapamiętać ,że butylobromek hioscyny to nie to samo co hioscyna . nie ma on wpływu na OUN

  5. U mnie z polecenia gdyż pacjentki niestety produktu nie znają. Nie oglądam tv więc może przyczyna leży na zbyt małym rozpowszechnieniu w postaci reklam ? Jakie wasze są spostrzeżenia ?

  6. Ja przyznam szczerze, że zanim dowiedziałem się o tym jak szerokie ma spectrum działania i jak dobrze się sprawdza to też leżakował. Po szkoleniach na farmacja.net zacząłem polecać, pacjenci sami wracają i sam nawet miałem okazję go przetestowac.

  7. Nadużywanie NLPZ faktycznie jest chyba widoczne. Warto czasem poszukać czegoś z innej grupy lekowej niż stosować coraz większe dawki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *