REKLAMA
REKLAMA

Farmaceuto, pamiętasz czym jest tachyfilaksja?

Po podaniu kilku dawek efedryny lub nitrogliceryny zwłaszcza dożylnie obserwuje się zmniejszenie działania tych substancji. W literaturze opisane zjawisko nazywane jest tachyfilaksja. Czym zatem różni się od dobrze znanej tolerancji i jakie ma znaczenia dla prowadzonych terapii? Po przeczytaniu tego artykułu bez problemu powinni Państwo odpowiedzieć na powyższe pytania…

(fot. shutterstock)

REKLAMA
REKLAMA

Tachyfilaksja, a tolerancja – to nie to samo?

Tolerancja według definicji, to stan przyzwyczajenia się organizmu do danej dawki leku. W celu uzyskania tego samego efektu terapeutycznego należy zwiększyć przyjmowaną dawkę preparatu. Wyróżnia się tolerancję:

  • farmakokinetyczną, w której dochodzi do przyspieszenia metabolizmu leku. Przykładem może być fenobarbital stosowany w leczeniu padaczki. W miarę podawania nasila się jego działanie na skutek tego, iż jest on induktorem enzymów odpowiedzialnych za metabolizm.
  • farmakodynamiczna farmakodynamiczną zwaną funkcjonalną.  Rozwija się na poziomie receptorowym, na skutek zmian adaptacyjnych receptorów lub poprzez wzrost bądź spadek ich liczby. Taka sytuacja pojawia się przy długotrwałym przyjmowaniu na przykład morfiny [1].

Tachyfilaksja przypomina tolerancję, jednak tutaj szybkie „wygasanie” działania leku jest skutkiem wyczerpania mediatorów w błonie presynaptycznej zakończeń nerwowych. Główną przyczyną powstania tego zjawiska jest podaż kilku dawek leku w krótkim odstępie czasu.  Następuje wyrzut do szczeliny synaptycznej neuroprzekaźników odpowiedzialnych za mechanizm działania leku, a tym samym dochodzi do wyczerpania ich zapasów w błonie neuronu. Należy podkreślić, że zwiększenie dawki nie spowoduje cofnięcia tego zjawiska. Ponowny efekt terapeutyczny zostaje osiągnięty po zachowaniu odpowiedniego odstępu pomiędzy przyjmowanymi dawkami preparatu. Czas ten potrzebny jest do zsyntetyzowania nowych mediatorów odpowiedzialnych za działanie leków [1, 3, 5].

Najbardziej znany przykład – efedryna.

Do tachyfilaksji dochodzi na skutek wyrzutu z pęcherzyków presynaptycznych neuroprzekaźnika, którym jest noradrenalina. Kolejne podanie tej samej lub zwiększonej dawki leku nie będzie skuteczne, ponieważ noradrenalina została w całości wyczerpana. Przywrócenie efektu terapeutycznego uzależnione jest od szybkości zsyntetyzowania neuroprzekaźnika lub jego wchłaniania zwrotnego ze szczeliny synaptycznej [3].

Pochodna amfetaminy:

Metylofenidat podawany u dzieci z ADHD. Tachyfilaksja obserwowana jest przez 3-4 godziny po podaniu, również na skutek wyczerpania neuroprzekaźników [5].

Azotany – nitrogliceryna:

Tachyfilaksja rozwija się podczas wielogodzinnej infuzji z powodu różnych mechanizmów. Wyróżnia się udział kombinacji „pseudotolerancji” wynikającej z przebudowy naczyń i rozwoju tolerancji fizjologicznej z powodu przeciwdziałających endogennych wazopresorów, a także występowanie „prawdziwej” tachyfilaksji. Żeby utrzymać skuteczność leczenia należy zachować odstęp czasowy pomiędzy kolejnymi dawkami zwłaszcza przy podaniu dożylnym [2].

Farmaceuto, czy pamiętasz jak działają benzodiazepiny?

Agoniści β-2, np. Salbutamol.

Opisano „szybki początek tolerancji”, w szczególności na działanie rozszerzające oskrzela, które rozwija się już po pierwszej dawce.  Zauważono polimorfizmy receptora beta-2, które odgrywają tutaj znaczącą rolę. Ekspresja allelu Gly-16 (glicyna w pozycji 16) powoduje większą regulację receptora przez endogenne katecholaminy na linii podstawowej w porównaniu z Arg-16. Powoduje to większą jednorazową odpowiedź rozszerzającą oskrzela u osób homozygotycznych pod względem Arg-16 w porównaniu z homozygotami Gly-16.  Przy regularnym stosowaniu agonistów beta-2, astmatyczni osobnicy Arg-16 doświadczają znacznego spadku odpowiedzi rozszerzającej oskrzela. Spadek ten nie występuje u osób Gly-16. Zaproponowano, że tachyfilaktyczny wpływ regularnej ekspozycji na egzogenne agonistów beta-2 jest bardziej widoczny u osobników Arg-16.[4]

Charakterystyczne działania niepożądane jakie warto znać!

Tachyfilaksja – Inne przykłady leków:

Nikotyna: tachyfilaksja  rozwija się po pojedynczej dawce, mechanizmy nie są w pełni poznane [6].

Nieazotanowe środki rozszerzające naczynia, np. prazosyna  podlega efektom tachyfilaksji, jednak tutaj  nie z powodu działania receptora i obecności neuroprzekaźnika, ale głównie z powodu rozwoju regulacyjnej odpowiedzi współczulnej na rozszerzenie naczyń [5].

Hydralazyna wykazuje tachyfilaksję, jeśli jest podawana w monoterapii w leczeniu przeciwnadciśnieniowym [5].

Ranitydyna, stosowana w leczeniu refluksu żołądkowego, może wykazywać szybką tachyfilaksję w ciągu sześciu tygodni od rozpoczęcia leczenia, ograniczając jej długoterminowy potencjał stosowania [5].

 

Bibliografia:

  1. Katzung B.G, Farmakologia ogólna i kliniczna tom I, (2012), CZELEJ,
  2. Agvald, Per, et al. „Nitric oxide generation, tachyphylaxis and cross-tachyphylaxis from nitrovasodilators in vivo.” European journal of pharmacology2-3 (1999): 137-145.
  3. De Moraes, S., and Varela De Carvalho. „On the mechanism of action of tachyphylaxis by ephedrine.”Pharmacology1 (1968): 53-59.
  4. Martinez FD, Graves PE, Baldini M, Solomon S, Erickson R (December 1997). „Association between genetic polymorphisms of the beta2-adrenoceptor and response to albuterol in children with and without a history of wheezing”. The Journal of Clinical Investigation. 100(12): 3184–8.
  5. Webb, Nadia. „Tachyphylaxis.” Encyclopedia of Clinical Neuropsychology. Springer New York, 2011. 2463-2463.
  6. Zuo, Yantao, et al. „Acute nicotine-induced tachyphylaxis is differentially manifest in the limbic system.”Neuropsychopharmacology12 (2011): 2498.
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij „Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu aptekarz.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz
logo