Fakty i mity na temat witaminy C

W ostatnim czasie suplementacja witaminą C, a w szczególności dużymi dawkami zyskała ogromną popularność. Na temat jej cudownych właściwości narosło wiele mitów. Czy rzeczywiście wszystkie te informacje są nieprawdziwe?

Witamina C – definicja i funkcje fizjologiczne

(fot. shutterstock)

Witamina C, należąca do grupy witamin rozpuszczalnych w wodzie, pod względem chemicznym jest mieszaniną kwasów L – askorbinowego i L-hydroaskorbinowego. Do tej grupy należy również kwas D- askorbinowy, który nie ma pozytywnych właściwości witaminy C. Po raz pierwszy witamina C została wyizolowana w 1928 roku przez węgierskiego biochemika Alberta Szenta-Gyorgyia, który za odkrycie i ustalenie budowy chemicznej kwasu askorbinowego otrzymał Nagrodę Nobla.

Ze względu na brak enzymu oksydazy L-gulonolaktonowej witamina C nie jest syntetyzowana w organizmie ludzkim i musi być dostarczona wraz z pożywieniem.

Witamina C pełni wiele funkcji korzystnych fizjologicznie. Jest antyoksydantem, kofaktorem enzymów, neutralizuje reaktywne formy tlenu i wolne rodniki. Uczestniczy w syntezie wielu aktywnych biologicznie związków m.in. kolagenu, hormonów steroidowych i adrenaliny. Ponadto hamuje powstawanie nitrozoamin w soku żołądkowym.

Fakt: Wysoka temperatura powoduje rozkład witaminy C

Kwas askorbinowy w stanie stałym jest stosunkowo trwały, natomiast ulega rozkładowi w roztworach wodnych. W obecności tlenu stopień rozkładu witaminy C wzrasta wraz ze wzrostem temperatury.

Jej termolabilność w środowisku tlenowym spowodowana jest utlenianiem kwasu  askorbinowego do dehydroaskorbinowego, który w kolejnych etapach ulega przemianie do związku nieposiadającego aktywności witaminowej.

 

Mit: Witamina C leczy przeziębienie

Po zidentyfikowaniu witaminy C w licznych badaniach oceniano wpływ witaminy C na infekcje. W doświadczeniach prowadzonych na zwierzętach wykazano, że witamina ta może łagodzić lub zapobiegać infekcjom wywołanym przez bakterie, wirusy i pierwotniaki.

U ludzi najczęściej badanym schorzeniem było przeziębienie. Ustalono, że kwas askorbinowy nie zmniejsza średniej częstości występowania tej infekcji w populacji ogólnej, natomiast u osób aktywnych fizycznie zmniejsza tę częstość o połowę. Dodatkowo regularnie podawana witamina C skraca czas trwania przeziębienia, co wskazuje na jej aktywność biologiczną. Natomiast dokładna rola witaminy C w leczeniu przeziębienia pozostaje nadal niejasna.

 

Fakt: Niedobór witaminy C wywołuje szkorbut

Szkorbut, inaczej gnilec to stan głębokiej hipowitaminozy witaminy C. Choroba opisana po raz pierwszy przez Hipokratesa, była znana już od czasów prehistorycznych. Jednak w przeciągu ostatnich pięciuset lat była przyczyną śmierci dużej liczby mieszkańców Europy Północnej. Nazywana chorobą żeglarzy, marynarzy i żołnierzy, czyli osób o utrudnionym dostępie do świeżych warzyw i owoców na statkach i polu walki. Obecnie w krajach wysoko rozwiniętych praktycznie nie występuje. Chociaż na jej niedobór narażone są dzieci i osoby starsze.

Głównym objawem choroby są samoistne krwawienia wynikające z upośledzenia syntezy kolagenu. Witamina C jest koenzymem hydroksylazy prolinowej i lizynowej, dostarcza elektrony enzymom uczestniczącym w hydroksylacji, co skutkuje przekształceniem prokolagenu w kolagen właściwy. Niedobór kwasu askorbinowego powoduje nieprawidłową biosyntezę kolagenu, czyli głównego białka tkanki łącznej.

 

Mit: Najlepszym źródłem witaminy C jest cytryna

Głównym źródłem tej witaminy są rzeczywiście warzywa i owoce, ale nie tylko cytrusowe. Na pierwszym miejscu pod względem zawartości są owoce dzikiej róży, dalej czarne porzeczki i kiwi.

Wśród warzyw dużą zawartością witaminy C charakteryzują się czerwona papryka, natka pietruszki i brokuły. Sama cytryna zawiera od 40-60 mg witaminy C/100g świeżej masy produktu, co w porównaniu do 339,7-712,3 mg/100g w owocu dzikiej róży nie ustawia jej na pierwszym miejscu pod względem ilości tej witaminy.

 

Fakt: Nadmiar witaminy C może być szkodliwy

Przyjęto, że bezpieczna dawka witaminy C nie przekracza 1000 mg. Jej zwiększenie powyżej tego poziomu jest szczególnie niebezpieczne dla osób z anemią sierpowatą i schorzeniami nerek. Suplementacja dużymi dawkami może spowodować powstanie kamieni nerkowych oraz objawiać się zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi.

 

Mit: Najlepiej biodostępną formą jest naturalna witamina C

Na biodostępność witaminy C nie ma wpływu jej pochodzenie. Zarówno pozyskiwana ze źródeł naturalnych, jak i syntetyzowana chemicznie wykazuje taką samą aktywność biologiczną. Różnice mogą jednak wynikać z drogi podania.

W przebiegu badań ustalono, że doustna droga podania kwasu askorbinowego charakteryzuje się najmniejszą biodostępnością. Szansą na zwiększenie stężenia witaminy  C  po podaniu drogą przewodu pokarmowego może być zamknięcie witaminy  C  w  liposomach. Najnowsze doniesienia dowodzą, że w wyniku tego osiągnięto większe stężenie witaminy C w krążeniu niż te wywołane przez doustne dostarczanie niezakapsułowanej witaminy C. Dodatkowo ustalono, że sam liposom niezależnie od zawartości może mieć pewne korzyści zdrowotne, m.in. hamuje progresję demencji i odgrywa ochronną rolę podczas rozwoju choroby mięśnia sercowego.

 

Fakt: Witamina C zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego 

Kwas askorbinowy jest aktywną biologicznie cząsteczką ulegającą utlenieniu do kwasu monodehydroaskorbinowego. Podczas tej reakcji zachodzi redukcja żelaza (III) do żelaza (II), czyli jego lepiej przyswajalnej formy.

W produktach pochodzenia roślinnego występuje żelazo niehemowe, które jest słabiej wchłaniane niż żelazo hemowe występujące m.in. w mięsie. Obecność w posiłku składników z dużą zawartością witaminy C ma korzystny wpływ na przyswajanie tego składnika mineralnego.

 

Mit: Duże dożylne dawki witaminy C leczą raka

Witamina C ma silne zdolności antyoksydacyjne, dzięki którym może usuwać wolne rodniki, wywierające negatywny wpływ na komórki i powodujące ich uszkodzenia. Przeciwnowotworowe działanie witaminy C obejmuje reakcję powstawania nadtlenku wodoru mogącego niszczyć komórki nowotworowe, w szczególności raka żołądka i przełyku.

Na podstawie licznych badań dowiedziono, że pacjenci onkologiczni mają obniżony poziom witaminy C we krwi. Dodatkowo w przypadku niektórych nowotworów łączne stosowanie witaminy C i chemioterapii może być bardziej skuteczne niż wyłączne leczenie chemioterapeutykami.

Historia stosowania dożylnie dużych dawek witaminy C sięga lat 70. XX wieku, kiedy to amerykański chemik Linus Pauling testował korzyści wynikające z leczenia chorych na nowotwory dużymi dawkami witaminy C. Pewne jest, że dożylna droga podania kwasu askorbinowego pozwala na osiągnięcie wyższego stężenia tej witaminy we krwi w porównaniu do doustnej drogi podania. Natomiast skuteczność witaminy C w leczeniu raka nie została do końca potwierdzona. Może być stosowana wspomagająco, a nie jako jedyne remedium. Co więcej, stosowanie dużych dawek witaminy C u osób z niektórymi schorzeniami, jak np. choroby nerek może być niebezpieczne i doprowadzić do ich niewydolności.

 

Fakt: Palacze mają zwiększone zapotrzebowanie na witaminę C

Kwas askorbinowy u osób niepalących wchłania się w dwunastnicy i jelicie cienkim na poziomie 70-80%. Zapotrzebowanie na tę witaminę wzrasta u palących tytoń. Jest to spowodowane tym, że częściej bywają zmęczeni i mają zwyczaj stosowania produktów pobudzających takich jak kawa. Badania wykazały, że osoby palące tytoń miały zmniejszoną zawartość witaminy C w surowicy krwi.

Zgodnie z badaniami przyjmuje się, że palacze, aby osiągnąć porównywalny poziom kwasu askorbinowego w osoczu, powinny spożywać go nawet 40% więcej niż osoby niepalące.

Autor: Dominika Polakowska

Korekta: Dr Mariola Drozd

 

Źródła:

  1. Normy żywienia dla populacji Polski; pod redakcją M. Jarosza; Instytut Żwyności i Żywienia; 2017;
  2. Janda, K., Kasprzak, M., Wolska, J., & Stachowska, K. : E. (2015). Witamina C-budowa, właściwości, funkcje i występowanie Vitamin C-structure, properties, occurrence and functions. Pom J Life Sci (Vol. 61);
  3. Hemilä, H., Hemilä, & Harri. (2017). Vitamin C and Infections. Nutrients, 9(4), 339;
  4. Carr, A. C., & Cook, J. (2018). Intravenous Vitamin C for Cancer Therapy – Identifying the Current Gaps in Our Knowledge. Frontiers in Physiology, 9, 1182;
  5. Davis, J. L., Paris, H. L., Beals, J. W., Binns, S. E., Giordano, G. R., Scalzo, R. L., Bell, C. (2016). Liposomal-encapsulated Ascorbic Acid: Influence on Vitamin C Bioavailability and Capacity to Protect Against Ischemia-Reperfusion Injury. Nutrition and Metabolic Insights, 9, 25–30;
  6. Padayatty, S. J., & Levine, M. (2016). Vitamin C: the known and the unknown and Goldilocks. Oral Diseases, 22(6);
  7. http://szkorbut.pl/
  8. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/skrecalnosc-optyczna;3976148.html
  9. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/ascorbic_acid#section=Spectral-Properties
  10. https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1937/szent-gyorgyi/biographical/
  11. http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/lind_james.shtml
  12. Kuzmicka, P., Karakiewicz, B., & Rotter, I. (2012). Wpływ palenia tytoniu na wybrane składniki mineralne: wapń, magnez, żelazo, cynk i selen-przegląd badań. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu18(4).
  13. Skręty, J., Gramza-Michałowska, A., Sidor, A., & Korczak, J. (2013). Wpływ wybranych warunków przechowywania na zawartość witaminy C w owocach róży pomarszczonej Rosa rugosa. Problemy Higieny i Epidemiologii94(4), 869-872.

 

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Email this to someone
email

Dominika Polakowska

Jestem studentką IV roku farmacji na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. W wolnym czasie lubię czytać nowinki ze świata zdrowia i nauk medycznych. Poza tym z przyjemnością poznaję nowych ludzi, spędzam czas z przyjaciółmi oraz podróżuję. Propaguję zdrowy styl życia i odżywiania. Spacery na świeżym powietrzu pozwalają mi na chwilę refleksji w codziennym biegu.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]