Emolienty cz. 1

W przebiegu AZS w okresie zarówno zaostrzeń jak i remisji choroby, niezbędne jest stosowanie preparatów nawilżających i natłuszczających. Powinny być to produkty pozbawione substancji alergizujących i drażniących, o naturalnym dla skóry pH 5,5.


fot. Shutterstock

Atopowe zapalenie skory (AZS) to przewlekła, nawrotowa, zapalna dermatoza, u podłoża której leżą czynniki genetyczne, środowiskowe i immunologiczne. Dolegliwości najczęściej rozpoczynają się we wczesnym dzieciństwie. 60% wszystkich przypadków ma początek w pierwszym roku życia, a 90% przed ukończeniem 5. roku życia [1].

 

Podstawowym objawem AZS jest silny i uporczywy świąd skóry. Zróżnicowanie w obrazie klinicznym choroby pozwala wyróżnić jej postać niemowlęcą, dziecięcą, młodzieńczą i dorosłą [2].

 

Niemowlęta Dzieci między 1. a 5. rokiem życia Młodzież i osoby dorosłe
Zmiany skórne na twarzy, nadgarstkach, bocznych powierzchniach kończyn dolnych i z tyłu głowy Zmiany skórne w zgięciach łokciowych i okolicach podkolanowych Zmiany skórne na twarzy oraz grzbietowej powierzchni rąk i stóp
Zaczerwienienia i pęknięcia skory, rumień z drobnymi pęcherzykami oraz sączące się nadżerki Grudki, zgrubienia naskórka, nadżerki, strupy Grudki na zlichenifikowanej powierzchni skóry, wykwity krostkowe, nadżerki pokryte suchymi lub wilgotnymi strupami

 

Zgodnie z rekomendacjami EADV (European Academy of Dermatology and Venereology) podstawowym zaleceniem w leczeniu AZS jest postępowanie profilaktyczno-terapeutyczne. Ma ono na celu zwalczenie defektu bariery naskórkowej poprzez jej naprawę i ochronę. Niektórzy autorzy badań sugerują, że prawidłowa pielęgnacja skóry może wręcz zapobiegać rozwojowi zarówno samego AZS, jaki i postępowi marszu alergicznego tj. rozwojowi kolejnych dolegliwości o podłożu alergicznym [2]. Prawidłowa pielęgnacja skóry atopowej jest więc niezwykle istotnym elementem terapii.

 

Z tego powodu w przebiegu AZS w okresie zarówno zaostrzeń, jak i remisji choroby niezbędne jest stosowanie preparatów nawilżających i natłuszczających. Powinny być to produkty pozbawione substancji alergizujących i drażniących, o naturalnym dla skóry pH 5,5. Celem ich stosowania jest odbudowa kwaśnego płaszcza lipidowego skóry i poprawa jego funkcjonowania. Tego typu preparaty należy stosować co najmniej 2 razy dziennie, bowiem czas ich działania nie przekracza 6 godzin [3, 4].

 

Spośród szerokiej gamy preparatów nawilżających w przebiegu AZS najczęściej rekomendowane są emolienty. Są to obojętne biologicznie środki przeznaczone do stosowania zewnętrznego, które po aplikacji na skórze tworzą ochronną warstwę zabezpieczającą przed nadmierną utratą wody. Ich podstawowym zadaniem jest utrzymanie prawidłowego nawilżenia i nawodnienia skóry oraz przywrócenie funkcji bariery naskórkowej  [4]. Mogą występować w różnych formułach – kremów, maści, balsamów, emulsji, płynów i olejków do kąpieli, żeli czy płynów myjących [2].

 

Jedną z najważniejszych funkcji preparatów emoliacyjnych jest tzw. okluzja, czyli tworzenie na powierzchni skóry warstwy ochronnej zabezpieczającej ją przed nadmierną utratą wody. Dzięki temu woda zatrzymana w naskórku przenika do zlokalizowanych w warstwie rogowej naskórka korneocytów, zwiększa ich napięcie i objętość, dzięki czemu przestrzenie międzykomórkowe ulegają uszczelnieniu, a bariera naskórkowa zwiększa integralność [5].

 

Najważniejsze składniki okluzyjne to oleje wodorowęglowe (wazelina, parafina, oleje mineralne), alkohole wielowodorowe (glikol propylenowy), alkohole tłuszczowe (cetylowy, stearylowy, lanolinowy), kwasy tłuszczowe (stearynowy, lanolinowy), fosfolipidy (lecytyna), estry woskowe (lanolina), sterole i woski.

Ważnymi składnikami emolientów są również humektanty odpowiedzialne za przyciąganie cząsteczek wody z głębszych warstw naskórka, wiązanie ich i utrzymanie w obrębie warstwy rogowej. Warto zwrócić uwagę na fakt, że mogą one zarówno pomóc, jak i przyczynić się do zwiększenia utraty wody przez wzmożenie przeznaskórkowej utraty wody (TEWL, transepidermal water loss). Z tego powodu w preparacie emolientowym powinny występować razem ze składnikami o własnościach okluzyjnych. Najczęściej stosowanymi humektantami są: gliceryna (2–10%), mocznik (2–5%), sorbitol,  kwas mlekowy, glikol propylenowy, mleczany, hydroksykwasy i kwas hialuronowy.

W przebiegu większości dermatoz mamy do czynienia z zaburzeniem  budowy bariery naskórkowej, dlatego w składzie emolientów powinniśmy szukać także  fizjologicznych lipidów naskórka, które regulują prawidłowe różnicowanie komórek skóry. Są to m.in. nienasycone kwasy tłuszczowe, cholesterol, skwaleny, fosfolipidy czy sterole.

Ponadto, w zależności od stanu skóry chorego, jego wieku i indywidualnych potrzeb w emolientach możemy znaleźć również substancje o działaniu przeciwświądowym (mentol, kamfora, polidokanol, lidokaina) czy pielęgnacyjnym (retinol, kolagen, hydroksykwasy, witaminy, kwas hialuronowy) [5].

Terapię emolientową uważa się za jeden z czterech podstawowych filarów leczenia AZS. Poza edukacją pacjenta, zachowaniem zasad higieny i profilaktyką, jest ona zasadniczym elementem zarówno łagodzenia objawów choroby, jak i jej profilaktyki [1]. Aby stosowanie emolientów było efektywne, warto zwrócić uwagę na kilka podstawowych zaleceń:

  1. Emolienty należy stosować kilkukrotnie w ciągu dnia – najlepiej 2-3 razy dziennie, tak aby zachować ciągłość ich działania i zapobiec wysuszeniu skóry
  2. Emolienty aplikujmy kilka minut bezpośrednio po kąpieli, a sama kąpiel nie powinna trwać zbyt długo i odbywać się w zbyt cieplej wodzie (zalecana temperatura to 27-37 st.) [2]

3.Należy zwrócić uwagę na skład emolientu – unikajmy tych spośród nich, w składzie których znajdują się substancje zapachowe, konserwanty, alergeny czy  substancje drażniące

  1. Emolientów nie należy stosować bezpośrednio na stan zapalny – w pierwszej kolejności aplikujemy preparaty lecznicze, najczęściej zawierające glikokortykosteroidy, dopiero potem – emolienty [1].

 

Najważniejszą korzyścią płynącą ze stosowania emolientów jest oczywiście skuteczne natłuszczenie skóry i łagodzenie stanów zapalnych. Emoliacja niesie jednak ze sobą dodatkową korzyść, jaką jest możliwość zmniejszenia aplikowanych dawek miejscowych glikokortykoteroidów [1]. Miejscowa terapia glikokortykosteroidowa wiąże się z ryzykiem wielu działań niepożądanych, w tym nadmiernego owłosienia, teleangiektazji, atrofii skóry i rozstępów. Wyniki wielu badań wskazują, że jednoczesne stosowanie emolientów w połączeniu z miejscowymi glikokortykosteroidami nasila działanie leków. W trwającym 3 tygodnie badaniu przeprowadzonym w grupie dzieci z AZS wykazano, że stosowanie raz dziennie 2,5% hydrokortyzonu w kremie w połączeniu z emolientem było równie skuteczne co sam steryd aplikowany dwa razy dziennie. W obu grupach w ciągu 7 dni doszło do wyraźnego zmniejszenia zmian skórnych. Wyniki te wskazują, że emolienty pozwalają ograniczyć ekspozycję na glikokortykosteroidy, zapewniając taką samą skuteczność [6].

 

Piśmiennictwo:

  1. Nowicki N, Trzeciak M, Wilkowska A, Sokołowska-Wojdyło M, Ługowska-Umer H, Barańska-Rybak W, Kaczmarski M, Kowalewski C, Kruszewski J, Maj J, Silny W, Śpiewak R, Petranyuk A., Atopowe zapalenie skóry – aktualne wytyczne terapeutyczne. Stanowisko ekspertów Sekcji Dermatologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego i Sekcji Alergologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Lekarz POZ 1/2015; 39-50
  2. Batycka-Baran A, Baran, W., Atopowe zapalenie skóry (AZS), Lek w Polsce 2011;21(240):42-54
  3. Krajewska J., Pielęgnacja skóry atopowej, Lek w Polsce 2015;25(285):44-48
  4. Trzeciak M, Nowicki R., Terapia podstawowa atopowego zapalenia skóry, Terapia 2013;9(294): 49-52, https://alergologia.esculap.com/publication/133030/terapia-podstawowa-atopowego-zapalenia-skry
  5. Welz-Kubiak K, Reich A.,Znaczenie emolientów w codziennej pielęgnacji skóry, Forum Dermatologicum 2016;2(1):20-23
  6. Mack Correa C, Nebus J., Leczenie chorych na atopowe zapalenie skóry: rola emolientów, Dermatologia po dyplomie 2016;4(4):42-68

 

 

 

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o