Depresja – jak farmaceuta może pomóc?

shutterstock_286372787_1.jpg

Depresja to jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. Według statystyk WHO na depresję choruje 350 milionów ludzi na świecie [1]. Obniżony nastrój i spadek energii w depresji nie jest tylko gorszym samopoczuciem, lecz poważnym zaburzeniem. Tak jak od pacjenta z 40 stopniową gorączką nie wymaga się, żeby normalnie funkcjonował, tak od chorego na depresją nie można oczekiwać, żeby “wziął się w garść”.

fot. shutterstock

Na co zwrócić uwagę w rozmowie z pacjentem

Zadanie dwóch prostych pytań może pomóc we wstępnym rozpoznaniu depresji:

1) Czy w ciągu ostatniego miesiąca często dokuczało Pani/Panu przygnębienie lub poczucie beznadziejności?

2) Czy w ciągu ostatniego miesiąca często dokuczała Pani/Panu utrata zainteresowań wykonywaniem różnych czynności lub utrata odczuwania przyjemności z ich wykonywania?

Odpowiedź twierdząca na jedno z tych pytań ma czułość 97% i swoistość 67% w wykrywaniu epizodu depresji.

Objawami, na które pacjenci mogą narzekać bardziej niż na obniżony nastrój, może być utrata zainteresowania rzeczami i czynnościami, które do tej pory sprawiały przyjemność np. wypoczynek, hobby, seks. Pacjent może mieć problem z podjęciem działań, które choć na kilka godzin pomogłyby złagodzić objawy depresji.

Warto też zapytać o zaangażowanie społeczne, gdyż osoby chore często wycofują się ze społeczeństwa. Z powodu apatii i zmniejszonej motywacji mogą zamykać się w domu i cały wieczór spędzać przed telewizorem, komputerem. Taka osoba przez dłuższy czas może odmawiać kontaktów towarzyskich. Pacjenci doświadczający ciężkiej depresji, mogą większość czasu spędzać w łóżku, nie mając sił i motywacji, żeby zająć się podstawowymi sprawami ich dotyczącymi jak np. higiena osobista [3].

Oprócz obniżonego nastroju pacjenci często cierpią na ogólne zobojętnienie emocjonalne. Nie tylko nie umieją odczuwać przyjemności, ale też nie mogą wyrazić swojego smutku, choćby poprzez płacz.

Innym objawem jest też zmiana sposobu myślenia. Jest ono spowolnione, czasem utrudniające kontakt z chorym. Poza tym pacjent generuje depresyjny obraz siebie i świata, niesłusznie obwiniając się za różne działania, które skrzywdziły innych [4].

Ważne jest także, aby zwrócić uwagę na ryzyko samobójstwa. Nawet, jeżeli pacjent jest objęty leczeniem, to jego stan może się pogorszyć, a wraz z tym mogą się pojawić myśli i tendencje samobójcze. Dlatego ważne jest nie tylko pytanie o nastrój, ale też właśnie o wyżej wymienione kwestie [2,3].

Diagnostyka depresji

Najbardziej rozpowszechnionymi kryteriami rozpoznawania depresji, są te zaproponowane przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne jako DSM – Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

Jeżeli przez okres co najmniej dwóch tygodni występowało co najmniej 5 z poniższych objawów, przy czym co najmniej 1 z pierwszych dwóch, to możemy mówić o depresji. Jednocześnie objawy muszą występować niemal codziennie, przez większą część dnia.

1) depresyjny nastrój

2) wyraźne zmniejszenie zainteresowania niemal wszystkimi czynnościami i/lub związanego z nimi uczucia przyjemności

3) wzmożone lub osłabione łaknienie, bądź znaczny spadek (niezwiązany ze stosowaniem diety) lub przyrost masy ciała (np. 5% w ciągu miesiąca)

4) bezsenność lub nadmierna senność

5) podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe

6) uczucie zmęczenia lub utraty energii

7) poczucie własnej bezwartościowości lub nieuzasadnione poczucie winy

8) zmniejszenie sprawności myślenia, trudności w skupieniu uwagi lub podjęciu decyzji

9) nawracające myśli o śmierci (nie tylko obawy przed śmiercią)

10) nawracające myśli samobójcze bez określonego planu, podejmowanie prób samobójczych lub posiadanie planu popełnienia samobójstwa[2].

Przebieg choroby

Średnia długość epizodu depresji trwa 6 miesięcy. U niektórych może się pojawić tylko jeden epizod w ciągu całego życia. Zdarza się też, że odstępy między epizodami trwają 20-30 lat. Jednak u większość chorych epizody depresji występują kilka razy w życiu, a każdy następny zwiększa ryzyko wystąpienia kolejnych epizodów. U części pacjentów epizody pojawiają się częściej, są dłuższe, a czasem wykazują oporność na leczenie farmakologiczne. O depresji przewlekłej mówi się, jeżeli długość epizodu trwa co najmniej 2 lata.

Pomimo tego, że u części osób występuje w życiu tylko jeden epizod, nie można mówić o całkowitym wykluczeniu pojawienia się następnego, nawet za wiele lat [4].

Leczenie

W zależności od nasilenia depresji stosuje się leczenie farmakologiczne połączone z psychoterapią lub samą psychoterapię [1].

Kluczowe dla właściwego leczenia jest właściwa farmakoterapia. Ważne jest, aby pacjent wiedział o tym, że efekty leczenia występują zwykle po 2 tygodniach od rozpoczęcia terapii. Decyzję o nieskuteczności leku można podjąć, po co najmniej 6 tygodniach leczenia. Kolejną informację, jaką powinien otrzymać pacjent, jest to iż po ustąpieniu objawów, leczenie powinno być kontynuowane przez 6 miesięcy [2].

W przypadkach o średnim i lekkim nasileniu, w pierwszej kolejności stosuje się inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI). W Polsce zarejestrowane są: Citalopram, Escitalopram, Fluoksetyna, Fluwoksamina, Paroksetyna, Sertralina.

Lekami o dobrym profilu bezpieczeństwa i skuteczności są escitalopram i sertralina [5].

Co możemy?

Z jednej strony farmaceuta nie zdiagnozuje depresji w aptece, ale też nie taka jest jego rola. Z drugiej strony to właśnie często apteka jest pierwszym miejscem, w którym pacjenci proszą o pomoc w trudnych dla nich sytuacjach. Zadanie dwóch prostych pytań może być wskazaniem do skierowania pacjenta do lekarza, co jak najbardziej leży w kompetencjach farmaceuty.

Bibliografia

  1. M. Marcus; ‚Depression A Global Public Health Concern’; WHO Department of Mental Health and Substance Abuse

  2. Gajewski P. „Interna Szczeklika. Zaburzenia depresyjne” http://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.21.3

  3. A.Kołakowski “Depresja w gabinecie lekarza rodzinnego. Rozpoznanie, psychoedukacja i przydatne techniki behawioralne”  31.01.2013 http://www.mp.pl/poz/psychiatria/depresja/show.html?id=92287

  4. M. Jarema “Psychiatria” ; PZWL 2011 s. 174-184

  5. Koenig A. Thase M. „Leki pierwszego wyboru w terapii depresji – który jest najlepszy?” http://www.mp.pl/poz/psychiatria/depresja/show.html?id=45535

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

2
Dodaj komentarz

avatar
1 Comment threads
1 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
2 Comment authors
MrówkaKamanTZ Recent comment authors
  Subscribe  
najnowszy najstarszy oceniany
Powiadom o
KamanTZ
Gość
KamanTZ

Rozpoznanie depresji wydaje mi się okrutnie trudne. Głównie ze względu na cienką granicę depresji a zwykłego obniżenia nastroju.
Czy depresja jest w stanie sama przejść? Bez podjętego leczenia farmakologicznego, czy psychologicznego?

Mrówka
Gość
Mrówka

Myślę, że zależy w jakim występuje ona stopniu zaawansowania. Jeśli to początek może mogłaby pomóc jakaś terapia u psychologa na przykład?