Aptekarz.pl > Choroby i dolegliwości > Depresja > Depresja – jak farmaceuta może pomóc?

Depresja – jak farmaceuta może pomóc?

23-02-2022 08:00:10

Depresja to jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. Według statystyk WHO na depresję choruje 350 milionów ludzi na świecie [1]. Obniżony nastrój i spadek energii w depresji nie jest tylko gorszym samopoczuciem, lecz poważnym zaburzeniem. Tak jak od pacjenta z 40 stopniową gorączką nie wymaga się, żeby normalnie funkcjonował, tak od chorego na depresją nie można oczekiwać, żeby “wziął się w garść”.

Warto też zapytać o zaangażowanie społeczne, gdyż osoby, które dotyka depresja często wycofują się ze społeczeństwa (fot. Shutterstock).

Depresja – na co zwrócić uwagę w rozmowie z pacjentem

Zadanie dwóch prostych pytań może pomóc we wstępnym rozpoznaniu depresji:

1) Czy w ciągu ostatniego miesiąca często dokuczało Pani/Panu przygnębienie lub poczucie beznadziejności?

2) Czy w ciągu ostatniego miesiąca często dokuczała Pani/Panu utrata zainteresowań wykonywaniem różnych czynności lub utrata odczuwania przyjemności z ich wykonywania?

Odpowiedź twierdząca na jedno z tych pytań ma czułość 97% i swoistość 67% w wykrywaniu epizodu depresji.

Objawami, na które pacjenci mogą narzekać bardziej niż na obniżony nastrój, może być utrata zainteresowania rzeczami i czynnościami, które do tej pory sprawiały przyjemność np. wypoczynek, hobby, seks. Pacjent może mieć problem z podjęciem działań, które choć na kilka godzin pomogłyby złagodzić objawy depresji.

Warto też zapytać o zaangażowanie społeczne, gdyż osoby, które dotyka depresja często wycofują się ze społeczeństwa. Z powodu apatii i zmniejszonej motywacji mogą zamykać się w domu i cały wieczór spędzać przed telewizorem, komputerem. Taka osoba przez dłuższy czas może odmawiać kontaktów towarzyskich. Pacjenci doświadczający ciężkiej depresji, mogą większość czasu spędzać w łóżku, nie mając sił i motywacji, żeby zająć się podstawowymi sprawami ich dotyczącymi jak np. higiena osobista [3].

Oprócz obniżonego nastroju pacjenci często cierpią na ogólne zobojętnienie emocjonalne. Nie tylko nie umieją odczuwać przyjemności, ale też nie mogą wyrazić swojego smutku, choćby poprzez płacz.

Innym objawem jest też zmiana sposobu myślenia. Jest ono spowolnione, czasem utrudniające kontakt z chorym. Poza tym pacjent generuje depresyjny obraz siebie i świata, niesłusznie obwiniając się za różne działania, które skrzywdziły innych [4].

Ważne jest także, aby zwrócić uwagę na ryzyko samobójstwa. Nawet, jeżeli pacjent jest objęty leczeniem, to jego stan może się pogorszyć, a wraz z tym mogą się pojawić myśli i tendencje samobójcze. Dlatego ważne jest nie tylko pytanie o nastrój, ale też właśnie o wyżej wymienione kwestie [2,3].

Czytaj również: Depresja – jak farmaceuta może pomóc?

Diagnostyka depresji

Najbardziej rozpowszechnionymi kryteriami rozpoznawania depresji, są te zaproponowane przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne jako DSM – Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

Jeżeli przez okres co najmniej dwóch tygodni występowało co najmniej 5 z poniższych objawów, przy czym co najmniej 1 z pierwszych dwóch, to możemy mówić o depresji. Jednocześnie objawy muszą występować niemal codziennie, przez większą część dnia.

  1. depresyjny nastrój
  2. wyraźne zmniejszenie zainteresowania niemal wszystkimi czynnościami i/lub związanego z nimi uczucia przyjemności
  3. wzmożone lub osłabione łaknienie, bądź znaczny spadek (niezwiązany ze stosowaniem diety) lub przyrost masy ciała (np. 5% w ciągu miesiąca)
  4. bezsenność lub nadmierna senność
  5. podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe
  6. uczucie zmęczenia lub utraty energii
  7. poczucie własnej bezwartościowości lub nieuzasadnione poczucie winy
  8. zmniejszenie sprawności myślenia, trudności w skupieniu uwagi lub podjęciu decyzji
  9. nawracające myśli o śmierci (nie tylko obawy przed śmiercią)
  10. nawracające myśli samobójcze bez określonego planu, podejmowanie prób samobójczych lub posiadanie planu popełnienia samobójstwa[2].

Sprawdź także: Depresja podczas karmienia piersią – sam zdecyduj co doradzić 3!

Przebieg choroby

Średnia długość epizodu depresji trwa 6 miesięcy. U niektórych może się pojawić tylko jeden epizod w ciągu całego życia. Zdarza się też, że odstępy między epizodami trwają 20-30 lat. Jednak u większość chorych epizody depresji występują kilka razy w życiu, a każdy następny zwiększa ryzyko wystąpienia kolejnych epizodów. U części pacjentów epizody pojawiają się częściej, są dłuższe, a czasem wykazują oporność na leczenie farmakologiczne. O depresji przewlekłej mówi się, jeżeli długość epizodu trwa co najmniej 2 lata.

Pomimo tego, że u części osób występuje w życiu tylko jeden epizod, nie można mówić o całkowitym wykluczeniu pojawienia się następnego, nawet za wiele lat [4].

Depresja – leczenie

W zależności od nasilenia depresji stosuje się leczenie farmakologiczne połączone z psychoterapią lub samą psychoterapię [1]. Kluczowe dla właściwego leczenia jest właściwa farmakoterapia. Ważne jest, aby pacjent wiedział o tym, że efekty leczenia występują zwykle po 2 tygodniach od rozpoczęcia terapii. Decyzję o nieskuteczności leku można podjąć, po co najmniej 6 tygodniach leczenia. Kolejną informację, jaką powinien otrzymać pacjent, jest to iż po ustąpieniu objawów, leczenie powinno być kontynuowane przez 6 miesięcy [2].

W przypadku o średnim i lekkim nasileniu, w pierwszej kolejności stosuje się inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI). W Polsce zarejestrowane są: Citalopram, Escitalopram, Fluoksetyna, Fluwoksamina, Paroksetyna, Sertralina. Lekami o dobrym profilu bezpieczeństwa i skuteczności są escitalopram i sertralina [5].

Zobacz też: Kobieta z podejrzeniem depresji – case study

Depresja – co możemy?

Z jednej strony farmaceuta nie zdiagnozuje depresji w aptece, ale też nie taka jest jego rola. Z drugiej strony to właśnie często apteka jest pierwszym miejscem, w którym pacjenci proszą o pomoc w trudnych dla nich sytuacjach. Zadanie dwóch prostych pytań może być wskazaniem do skierowania pacjenta do lekarza, co jak najbardziej leży w kompetencjach farmaceuty.

Bibliografia:

  1. M. Marcus; 'Depression A Global Public Health Concern’; WHO Department of Mental Health and Substance Abuse.

  2. Gajewski P. „Interna Szczeklika. Zaburzenia depresyjne” http://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.21.3.

  3. A.Kołakowski “Depresja w gabinecie lekarza rodzinnego. Rozpoznanie, psychoedukacja i przydatne techniki behawioralne”  31.01.2013 http://www.mp.pl/poz/psychiatria/depresja/show.html?id=92287.

  4. M. Jarema “Psychiatria” ; PZWL 2011 s. 174-184.

  5. Koenig A. Thase M. „Leki pierwszego wyboru w terapii depresji – który jest najlepszy?” http://www.mp.pl/poz/psychiatria/depresja/show.html?id=45535.

Wynalazca plastrów nikotynowych: Całe życie zastanawiałem się, dlaczego ludzie palą!

[Artykuł sponsorowany]

Murray Jarvik urodził się 1 czerwca 1923 r. w Nowym Jorku. Ukończył m.in. Uniwersytet Kalifornijski w San Francisco. Przez całe życie cierpiał na problemy z sercem. Jego kłopoty zdrowotne rozpoczęły się od ciężkiego przypadku gorączki reumatycznej, gdy miał 12 lat. Później w wieku 28 lat zachorował na polio, a w 1992 r. zdiagnozowano u niego raka płuc. Nowotwór udało się wyleczyć.1,2

W całej tej historii warto wspomnieć, że naukowiec nigdy nie palił papierosów. W trakcie licznych pobytów w szpitalach obserwował jednak pacjentów, którzy zmagali się z nałogiem i objawami odstawienia papierosów. To wtedy w jego głowie zrodził się pomysł na inny, bezpieczniejszy sposób dostarczania nikotyny do organizmu, który zniweluje chęć sięgania po papierosa u osób, które powinny natychmiast wyjść z nałogu.1,2 Motywacji do działania dostarczała mu również żona, nałogowa palaczka.1

Nikotyna w terapii leczenia uzależnienia

Murray Jarvik rozpoczął badania nad wchłanianiem nikotyny przez skórę i jej wpływem na organizm ludzki od obserwowania rolników zajmujących się zbieraniem tytoniu. Nie mógł jednak uzyskać zgody na prowadzenie badań na pacjentach. W końcu wraz ze swoim kolegą z Uniwersytetu Kalifornijskiego, Jedem Rosem, zaczęli prowizoryczne plastry testować na sobie. Po latach, w jednym z wywiadów Javik wspominał: „Nałożyliśmy tytoń na skórę i czekaliśmy, co się stanie. Nasze tętno wzrosło, zaczęła skakać adrenalina, to wszystko przytrafia się palaczom”. 4

Badania Jarvika i Rose doprowadziły do wynalezienia plastra nikotynowego na początku lat 90. Sześć lat później Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła ich sprzedaż jako leku bez recepty. Murray Jarvik dożył później starości. Zmarł 8 maja 2008 roku w wieku 84 lat.2

Plaster nikotynowy dzisiaj

Plaster nikotynowy dziś jest szeroko stosowany jako podstawowy element Nikotynowej Terapii Zastępczej. Dostarcza on nikotynę bezpośrednio przez skórę do organizmu, aby złagodzić potrzebę zapalenia papierosa i stopniowo rzucić palenie. Działa do 16 godzin i – w przeciwieństwie do papierosów czy e-papierosów – nie zawiera tysięcy substancji kancerogennych.5

Co warto zapamiętać na temat Nikotynowej Terapii Zastępczej?

• Nikotynowa Terapia Zastępcza to najlepiej przebadana farmakologiczna forma wsparcia rzucania palenia: ponad 150 badań klinicznych 6, w trakcie których przebadano około 65 tysięcy pacjentów 7, badania dostępne w Cochrane Library.

• NTZ to jedyna, dostępna bez recepty, terapia rekomendowana przez WHO (Essential Medicines List). Na liście znajdują się zarówno plastry, gumy, tabletki, jak i spray.3

• NTZ zwiększa szansę na rzucanie palenia o 50% do 60%.8

• Jednoczesne stosowanie plastra nikotynowego i innego rodzaju NTZ (szybko działającego, np. guma do żucia, tabletka do ssania, spray) zwiększa o 15% do 36% prawdopodobieństwo, że dana osoba rzuci palenie, niż gdyby użyła tylko jednego rodzaju produktu NTZ.7

• NTZ może być używana w grupach pacjentów ze szczególnymi potrzebami (kobiety w ciąży i karmiące piersią pod nadzorem lekarza10, pacjenci z chorobami serca i po przebytym zawale11, pacjenci z chorobami układu oddechowego, w tym POChP12, pacjenci z innymi uzależnieniami np. od alkoholu13.

Dowiedz się więcej na temat produktów Nikotynowej Terapii Zastępczej.

Literatura

  1. Weber, Bruce (2008-05-13). „Murray Jarvik, 84, Whose Research Helped Lead to Nicotine Patch, Dies”New York Times. Retrieved 2008-05-26.
  2. Wikipedia. Dostep 21.05.2024 r. https://en.wikipedia.org/wiki/Murray_Jarvik
  3. WHO model list of essential medicines – 22nd list, 2021, 30 September 2021, WHO/MHP/HPS/EML/2021.02, dostęp https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02, 21.05.2024 r.
  4. Obituary: Murray E. Jarvik, 84, UCLA pharmacologist, nicotine patch inventor, dostęp: https://www.uclahealth.org/news/release/obituary-murray-e-jarvik-84-ucla-pharmacologist-nicotine-patch-inventor
  5. Edyta Budzyńska, Stefanie Sielemann, Jarosław Puton, Alexander L.R.M. Surminski, Analysis of e-liquids for electronic cigarettes using GC-IMS/MS with headspace sampling, Talanta, Volume 209, 2020, 120594, ISSN 0039-9140, https://doi.org/10.1016/j.talanta.2019.120594.
  6. SteadL.F., PereraR., BullenC. et al. Nicotinereplacementtherapyfor smoking cessation// CochraneDatabase Syst. Rev. 2012. Issue11.
  7. Hartmann‐BoyceJ, ChepkinSC, YeW, BullenC, Lancaster T. Nicotinereplacementtherapyversus controlfor smoking cessation. CochraneDatabase of SystematicReviews2018, Issue5.
  8. W porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo lub bez leczenia za Hartmann‐Boyce J, Chepkin SC, Ye W, Bullen C, Lancaster T. Nicotine replacement therapy versus control for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, Issue 5. Art. No.: CD000146. DOI: 10.1002/14651858.CD000146.pub5.
  9. Lindson N, et al. Different doses, durations and modes of delivery of nicotine replacement therapy for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2019 Apr 18;4(4):CD013308.
  10. Bała,Cedzyńska i in. Wytyczne leczenia uzależnienia od nikotyny. Rekomendacje, 2022. https://nil.org.pl/uploaded_files/art_1653901298_wytyczne-zun.pdf
  11. McRobbie H, Hajek P. Nicotine replacement therapy in patients with cardiovascular disease: guidelines for health professionals. Addiction. 2001 Nov;96(11):1547-51.
  12. Ellerbeck EF, Nollen N, Hutcheson TD, Phadnis M, Fitzgerald SA, Vacek J, Sharpe MR, Salzman GA, Richter KP. Effect of Long-term Nicotine Replacement Therapy vs Standard Smoking Cessation for Smokers With Chronic Lung Disease: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2018 Sep 7;1(5):e181843. 
  13. Pharmacological Options for Smoking Cessation in Heavy-Drinking Smokers – PubMed (nih.gov).