Degeneracja plamki żółtej – jak z nią walczyć?

shutterstock_555769726.jpg

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (age-related macular degeneration – AMD) jest jedną z nieodwracalnych przyczyn poważnej utraty widzenia centralnego w populacji pacjentów powyżej 60 roku życia. Może prowadzić do całkowitej ślepoty, dlatego jego odpowiednio szybkie wykrycie oraz podjęcie leczenia zarówno objawowego, jak i przyczynowego jest podstawą farmakoterapii tej [1].

fot. shutterstock

Pomimo wieloletnich badań patogeneza AMD pozostaje nadal niewystarczająco poznana.  Poza zaawansowanym wiekiem pacjenta, jako potencjalne przyczyny dolegliwości wymienia się wpływ czynników metabolicznych, genetycznych i środowiskowych [1]. Pierwsze oznaki choroby są nieswoiste i często trudne do uchwycenia. Z czasem pacjenci zaczynają odczuwać dyskomfort przy wykonywaniu codziennych czynności takich jak czytanie czy pisanie. Litery stają się niewyraźne i zamazane, a widziane przedmioty są zniekształcone (tzw. metamorfopsje). Charakterystyczne jest również subiektywne wrażenie krzywienia się linii prostych w miejscu, na które wzrok jest skierowany. Ostatni objaw choroby to tzw. mroczek centralny, czyli zaciemnienie środka oglądanego obrazu [1].

Czy można wyleczyć?

Leczenie AMD rozpoczyna się często dopiero wówczas, gdy choroba znajduje się w stadium zaawansowanym, a całkowite wyeliminowanie dolegliwości jest już niemożliwe. W związku z tym podkreśla się przede wszystkim rolę profilaktyki. Głównym wskazaniem jest zmiana nawyków żywieniowych – dieta niskotłuszczowa i niskocholesterolowa zawierająca naturalne antyoksydanty: karotenoidy i flawonoidy chroniące siatkówkę przed działaniem wolnych rodników tlenowych. Dlaczego antyoksydanty są tak istotne? Nasz organizm uzyskuje energię z  procesach utleniania, których ubocznymi produktami są wolne rodniki biorące udział w patogenezie wielu chorób, m.in. AMD [2].

Antyoksydanty – najważniejsze

W warunkach fizjologicznych skutki stresu oksydacyjnego skutecznie neutralizowane są przez systemy obronne siatkówki – enzymatyczny i nieenzymatyczny. W obrębie systemu nieenzymatycznego szczególną rolę odgrywają karotenoidy (luteina, zeaksantyna), flawoinody, witaminy (C i E) oraz glutation [3]. Karotenoidy to grupa związków o charakterze barwników roślinnych – żółtych, pomarańczowych, rzadziej fioletowych. Flawonoidy są natomiast antyoksydantami produkowanymi przez rośliny w odpowiedzi na wysokie nasłonecznienie, a ich ilość jest proporcjonalna do ilości dochodzącego światła. Większość spotykanych w literaturze badań dotyczących flawonoidów i zwyrodnienia plamki jest związanych z zastosowaniem wyciągu z borówki czernicy, zawierającej dużą ilość antocyjanów. W medycynie są one od dawna wykorzystywane ze względu na swoje korzystne działania – są antyoksydantami, poprawiają mikrokrążenie, zmniejszają przepuszczalność i łamliwość naczyń krwionośnych, stabilizują włókna kolagenowe, hamują agregację płytek i reakcje zapalne, działają rozkurczowo na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych. W przeprowadzonych badaniach stwierdzono zmniejszenie zapadalności na zwyrodnienie plamki związane z wiekiem u pacjentów pijących umiarkowane ilości czerwonego wina oraz poprawę ostrości wzroku u pacjentów przyjmujących wyciąg z borówki czernicy [2].  

Luteina i zeaksantyna

Elementem strategii profilaktyczno-terapeutycznej w AMD jest przede wszystkim stosowanie związków o charakterze przeciwutleniającym [3]. Antyoksydanty mogą bowiem zapobiegać rozwojowi lub spowalniać patofizjologiczne procesy oksydacyjne. Badania kliniczne sugerują, że wysokie stężenie antyoksydantów w surowicy zmniejsza ryzyko degeneracji plamki żółtej [2]. Z tego powodu pacjentom z rozwijającym się AMD sugeruje się wzbogacanie diety w antyoksydanty i minerały takie jak: witaminy A, C i E, cynk, glutation, a w szczególności karotenoidy naturalnie występujące w plamce, takie jak zeaksantyna i luteina [4]. Ochronna rola luteiny i zeaksantyny wynika z faktu, że barwniki te gromadzą się wybiórczo w siatkówce oka, a w szczególności w plamce żółtej, gdzie są odpowiedzialne za nadawanie jej charakterystycznego żółtego zabarwienia [2].  Uważa się, że poprawiają one jakość widzenia, a także chronią plamkę przed szkodliwym wpływem stresu oksydacyjnego. W badaniach dowiedziono, że u pacjentów z wysokim poziomem karotenoidów we krwi ryzyko postępu choroby jest statystycznie mniejsze w porównaniu z pacjentami, u których stężenia karotenoidów w surowicy krwi były niskie [4].  Nasz organizm nie wytwarza ich samodzielnie, dlatego muszą one zostać dostarczane w diecie [1].

Omega 3

W prewencji rozwoju AMD zwraca się również uwagę na rolę n-3 wielonienasyconych kwasów tłuszczowych – EPA i DHA [4].  Zauważono, że receptory dla kwasów tłuszczowych z grupy n-3 wykazują różne powinowactwo do danego kwasu n-3 w zależności od rodzaju tkanki. Receptory zlokalizowane w leukocytach, komórkach śródbłonka naczyń i w komórkach nerwowych wykazują szczególne powinowactwo do EPA, natomiast receptory zlokalizowane w siatkówce, jądrach, sercu i płucach mają większe powinowactwo do DHA.  Kwasy n-3 wyróżniają się nie tylko silnym działaniem antyoksydacyjnym, ale także działają przeciwzapalnie, przeciwzakrzepowo, antyarytmicznie, przeciwmiażdżycowo oraz wazodylatacyjnie [5]. Korzyści wynikające ze stosowania kwasów n-3 w profilaktyce AMD będą możliwe jedynie wówczas, gdy zachowane zostaną prawidłowe proporcje między kwasami n-3 a n-6.  Współczynnik spożycia kwasów n-3 w stosunku do n-6 powinien wynosić 4–5:1 [5].

O tym czy jak najwieksze dawki luteiny i zeaksantyny są zawsze dobre, dowiecie się z nastęnego artykułu.

Piśmiennictwo:

1.   Nowak J.Z, Bienias W, Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD):etiopatogeneza i strategie terapeutyczne,Postepy Hig Med Dosw. (online), 2007; 61: 83-94

2. Polaczek-Krupa B., Objawy, diagnostyka i leczenie zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem, Przewodnik Lekarza 2005; 8: 45-53 https://www.termedia.pl/Objawy-diagnostyka-i-leczenie-zwyrodnienia-plamki-zwiazanego-z-wiekiem,8,3925,1,0.html

3. Włodarek D., Składniki diety a rozwój AMD – aktualny stan wiedzy, https://podyplomie.pl/okulistyka/17250,skladniki-diety-a-rozwoj-amd-aktualny-stan-wiedzy].

4. Święch-Zubilewicz A, Dolar-Szczasny J, Mackiewicz J, Jak leczymy i dokąd zmierzamy w terapii AMD?, Ophtatherapy Vo l. 1 / N r 1 ( 1 ) / 2 0 1 4 ( s. 4 – 1 0 )].

5. Kowalski M, Borucka A.I, Szaflik J., Kwasy Omega-3 w profilaktyce zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem, Forum Medycyny Rodzinnej 2008, tom 2, nr 3, 309–313

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o