REKLAMA
REKLAMA

Czym są niepożądane odczyny poszczepienne?

Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) to nieprawidłowe reakcje organizmu, które występują w ciągu czterech tygodni od podania szczepionki. Bezpieczeństwo szczepień jest bardzo ważne, dlatego jest regularnie monitorowane przez różne instytucje. Równie istotne jest rozróżnienie niepożądanego odczynu poszczepiennego i odczynu po szczepieniu.

(fot. shutterstock)

Przyczyny niepożądanych odczynów poszczepiennych

  • indywidualna odpowiedź zaszczepionego organizmu,
  • błędne lub nieodpowiednie podanie szczepionki,
  • zła jakość szczepionki (np. na skutek nieprawidłowego przechowywania),
  • podanie szczepionki przed jej doprowadzeniem do temperatury pokojowej.

 

REKLAMA
REKLAMA

NOP a odczyn po szczepieniu

Odczyn po szczepieniu jest naturalną reakcją osoby szczepionej, wynikająca z mechanizmu działania szczepionki. W wyniku jej podania dochodzi do pobudzenia komórek odpornościowych, w tym produkujących przeciwciała. Na nasilenie odczynu mają wpływ cechy szczepionki takie jak rodzaj zawartego w niej patogenu i substancji pomocniczych oraz indywidualna odpowiedź pacjenta. Najczęściej jest to zmiana o łagodnym charakterze, ograniczona do miejsca podania szczepionki.

Zobacz jakie zastosowanie może mieć olej lniany!

Przykładem może być obrzęk lub zaczerwienienie w miejscu iniekcji. Najbardziej charakterystycznym jest odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy. W miejscu iniekcji po kilku tygodniach pojawia się naciek, rumień i grudka z pęcherzykiem z ropną zawartością. Natomiast po zagojeniu u większości szczepionych pozostaje charakterystyczna blizna.

Inaczej jest z niepożądanym odczynem poszczepiennym, który jest dużo silniejszy, utrzymuje się dłużej (zwykle powyżej 3-4 dni) oraz zajmuje zwykle większy obszar. Może być to np. zaczerwienienie obejmujące całe ramię lub uogólniona reakcja organizmu.

 

Podział NOPów w zależności od lokalizacji

  • miejscowe: zaczerwienienie, ból i obrzęk, obejmujące większą część ciała, sącząca się przetoka nad węzłem chłonnym, ropień;
  • ze strony ośrodkowego układu nerwowego: encefalopatia, drgawki, porażenie, niedowład, zapalenie mózgu lub opon mózgowych (wywołane zawartym w szczepionce wirusem);
  • różne: bóle stawowe, wstrząs anafilaktyczny, wysypka, gorączka powyżej 39 ̊C, epizody hipotensyjno-hiporeaktywne, uogólnione zakażenie prątkiem BCG, posocznica, zapalenie jąder lub ślinianek.

 

Podział NOPów w zależności od stopnia ciężkości

  • ciężkie – odczyny będące bezpośrednim zagrożeniem życia, wymagają hospitalizacji w celu ratowania zdrowia, prowadzą do utraty sprawności fizycznej i umysłowej, a nawet do śmierci. Przykładami są: wstrząs anafilaktyczny, ostre porażenie wiotkie, trombocytopenia, zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego.
  • poważne – charakteryzują się dużym nasileniem objawów, np. znacznym obrzękiem kończyny, wysoką gorączką, silnym zaczerwienieniem, ale nie wymagają zwykle hospitalizacji w celu ratowania zdrowia. Nie powodują też trwałego uszczerbku na zdrowiu oraz zagrożenia życia.
  • łagodne – krótkotrwałe (od kilku godzin do dni), nie mają zwykle szczególnie dużego nasilenia, cechują się występowaniem miejscowego obrzęku kończyny, silnego zaczerwienienia oraz gorączki.

 

Zgłaszanie niepożądanych odczynów poszczepiennych

W Polsce działają dwa równoległe systemy zgłaszania niepożądanych odczynów poszczepiennych. Może się to odbywać:

  • przez lekarza, który ma obowiązek zgłosić każde podejrzenie NOP w ciągu dwudziestu czterech godzin od otrzymania o nim informacji. Kieruje zgłoszenie do Powiatowych Stacji Sanitarno – Epidemiologicznych, skąd następnie trafia ono do Głównego Inspektoratu Sanitarnego oraz Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL).
  • przez każdą osobę zainteresowaną (w ramach dobrowolnego systemu nadzoru NOP) za pośrednictwem poczty tradycyjnej, faxu, maila, telefonicznie lub za pomocą aplikacji mobilnej na smartfony Mobit Skaner. Zgłoszenia od osób indywidualnych trafiają bezpośrednio do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Wszystko na temat anemii znajdziesz tutaj!

Jednostką, która zajmuje się ich oceną i gromadzeniem jest Departament Monitorowania Działań Niepożądanych Produktów Leczniczych. Na stronie internetowej Urzędu można znaleźć specjalne formularze zgłoszeniowe: oddzielne dla osób wykonujących zawód medyczny oraz dla pacjentów, ich przedstawicieli ustawowych lub opiekunów faktycznych. Stamtąd przekazywane są do europejskiej bazy danych tzw. EudraVigilance (European Union Drug Regulating Authorities Pharmacovigilance) nadzorowanej przez Europejską Agencję Leków (EMA – European Medicines Agency).

 

Bibliografia:

  1. A. Maciejczyk. M.Kruk, Bezpieczeństwo farmakoterapii. Podręcznik pharmacovigilance, wydawnictwo Medipage, Warszawa 2017 r.;
  2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania Dz.U.10.254.1711;
  3. http://szczepienia.pzh.gov.pl/wszystko-o-szczepieniach/co-to-sa-niepozadane-odczyny-poszczepienne/;
  4. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/szczepienia/158389,niepozadane-odczyny-poszczepienne;
  5. http://www.urpl.gov.pl/pl/produkty-lecznicze/monitorowanie-bezpieczeństwa-leków/zgłoś-działanie-niepożądane-0.
REKLAMA

Dominika Polakowska

Jestem studentką IV roku farmacji na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. W wolnym czasie lubię czytać nowinki ze świata zdrowia i nauk medycznych. Poza tym z przyjemnością poznaję nowych ludzi, spędzam czas z przyjaciółmi oraz podróżuję. Propaguję zdrowy styl życia i odżywiania. Spacery na świeżym powietrzu pozwalają mi na chwilę refleksji w codziennym biegu.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]