Czy warto stosować tzw. sztuczne łzy?

Sztuczne łzy stosowanie
Czy warto stosować sztuczne łzy? fot. shutterstock

Wielu pacjentów skarży się w aptece na problem tzw. suchego oka. Jest to choroba łez i gałki ocznej manifestująca się zaburzeniami widzenia oraz niestabilnością powierzchni filmu łzowego [1]. W przebiegu choroby pacjenci skarżą się na uczucie piasku lub ciała obcego pod powiekami, bóle oczu, ich kłucie, pieczenie lub suchość. Czasami dochodzi także do nadmiernego łzawienia i nadwrażliwości na światło. Choroba w równym stopniu dotyczyć może osób starszych, co młodych – szczególnie spędzających wiele godzin przed komputerem i często przebywających w klimatyzowanych pomieszczeniach [2].

Najważniejszym celem postępowania w zespole suchego jest poprawa stabilności filmu łzowego. W tym celu pacjentom rekomenduje się stosowanie tzw. sztucznych łez czyli kropli nawilżających [1]. Główne różnice pomiędzy dostępnymi na rynku sztucznymi łzami to rodzaj substancji nawilżającej oraz obecność lub brak konserwantu.

Kwas hialuronowy

Jedną z najpopularniejszych substancji nawilżających wykorzystywanych w kroplach do oczu jest kwas hialuronowy. Wchodzi on w skład prawidłowych łez oraz nabłonka rogówki. Przyspiesza gojenie ran i ma właściwości przeciwzapalne. Posiada własność zatrzymywania wody, co umożliwia każdej jego cząsteczce zatrzymanie wody w ilości 1000 razy przekraczającej jej własną masę.  Kiedy oko jest otwarte, kwas hialuronowy pokrywa powierzchnię gałki ocznej, co zwiększa trwałość filmu łzowego. Kiedy mrugamy, lepkość hialuronianu zmniejsza się, dzięki czemu wraz z ruchem powieki kwas hialuronowy rozprowadzany jest na całej powierzchni gałki ocznej, ponownie ją nawilżając. Jego wielokierunkowe działanie przekłada się na częste zastosowanie w preparatach okulistycznych. W kroplach ocznych znajdziemy go w stężeniach od 0,1 do 0,4%, najczęściej w postaci hialuronianu sodu [3].

Metyloceluloza

Poza kwasem hialuronowym preparaty substytutów łez zawierać mogą także metylocelulozę, która imituje składniki filmu łzowego i wykazuje działanie ochronne na nabłonek spojówki i rogówki lub jej półsyntetyczną pochodną o analogicznym działaniu – karboksymetylocelulozę [4].

Poliwidon, dekstran, karbomery

Składnikiem kropli nawilżających może być także poliwidon, który szybko uwalnia wodę oraz wywiera działanie ochronne na nabłonek rogówki i spojówkę, dekstran wykazujący zdolność wiązania wody, dzięki czemu pomaga utrzymywać film łzowy na powierzchni oka oraz karbomery – polimery kwasu poliakrylowego o właściwościach hydrożelu. Dzięki nim po zakropleniu leku w momencie zamykania powiek następuje zagęszczenie żelu z jednoczesnym uwolnieniem cząsteczek wody [4].

Lepkość i konserwanty

Co poza substancją nawilżającą powinniśmy brać pod uwagę przy zakupie kropli nawilżających? Między innymi lepkość. Im wyższa, tym krople dłużej utrzymają się one na powierzchni oka i rzadziej trzeba będzie je stosować.  Bardzo ważnym aspektem jest również obecność konserwantu. Podanie leku bezpośrednio na gałkę oczną zwiększa ryzyko zakażeń bakteryjnych, dlatego wszystkim preparatom okulistycznym stawia się wymóg jałowości i do leków ocznych dodaje się środki konserwujące, które zapewniają jałowość także w trakcie stosowania leku. Należy jednak podkreślić, że długotrwała aplikacja kropli zawierających środki konserwujące szczególnie w przypadku jaskry, zaćmy, czy zespołu suchego oka, może prowadzić do podrażnień rogówki. Środki konserwujące działają bowiem destabilizująco na film łzowy. Przykładowo chlorek benzalkoniowy powszechnie stosowany jako środek konserwujący zmniejsza napięcie powierzchniowe i emulguje lipidy filmu łzowego, co przyspiesza parowanie warstwy wodnej. Może on też uszkadzać komórki kubkowe produkujące warstwę śluzową filmu łzowego i tym samym nasilać objawy zespołu suchego oka [5].

A może bez konserwantów?

Powyższe powody skłoniły producentów kropli ocznych do poszukiwania rozwiązań, które zapewniają jednocześnie skuteczność i bezpieczeństwo terapii. Preparaty produkowane przemysłowo zawierają zwykle pojedyncze środki konserwujące. Wymaganiom konserwacji nie podlegają krople w opakowaniach jednodawkowych (tzw. minimsy) oraz wielodawkowych o specjalnej konstrukcji (opakowania typu Hyabak i Comod). System ABAK posiada wbudowany system wyjaławiający, dzięki któremu roztwór kropli przechodzi przez sączek wyjaławiający. System COMOD składa się z kolei z dwóch osobnych pojemników, a jego zabezpieczeniem mikrobiologicznym jest zastosowanie srebra, które dzięki kontaktowi z roztworem kropli ma działanie bakteriobójcze [6].

Dla kogo krople?

Komu powinniśmy doradzać wybór kropli bez konserwantów? Szczególnie tym pacjentom, którzy stosują krople oczne przewlekle – zwłaszcza osobom starszym, u których dodatkowym powikłaniem mogą być inne choroby np. zaćma czy jaskra. Brak konserwantów wskazany będzie także osobom, u których w ostatnim czasie przeprowadzono zabiegi okulistyczne, a także pacjentom stale noszącym soczewki kontaktowe, chociaż należy podkreślić, że nie wszystkie konserwanty uszkadzają strukturę soczewki. Z konserwantem czy bez – krople nawilżające warto polecać wszystkim osobom regularnie noszącym soczewki kontaktowe. Niestety niewiele badań podejmuję tematykę bezpieczeństwa stosowania kropli nawilżających u osób noszących soczewki kontaktowe. W jednym z badań zauważono, że u pacjentów stosujących kwas hialuronowy stwierdzono mniej objawów ubocznych w porównaniu z osobami niestosującymi żadnych substancji nawilżających [3]. Zwracajmy również pacjentom uwagę na czas aplikacji – krople nawilżające zakraplamy około pół godziny przed założeniem soczewek kontaktowych. Istotny jest też odstęp od innych leków podawanych do worka spojówkowego. Konieczny jest 30 minutowy odstęp między nimi. Przy czym sztuczne łzy powinny być podawane jako ostatnie.

Piśmiennictwo:
1. Mikita A., Preparaty złożone z kwasem hialuronowym w terapii

zespołu suchego oka, Ophtaterapy Vo l. 2 / N r 2 ( 6 ) / 2 0 1 5 ( s. 116-121

  1. Pstrągowski M, Cegielska-Perun K, Bujalska-Zadrożny M., Zespół suchego oka w praktyce codziennej, Lek w Polsce VOL 23 NR 5’13 (265); 32-38
  2. Hialuronian – właściwości i zastosowanie w okulistyce http://academyofvisioncare.com/files/documents/Hyaluronan.pdf
  3. Langwińska-Wośko E, Kurzawa A, Krzemińska M.,

CZASOPISMO: „TERAPIA” NR 9 (343) 2016 STRONA 60-66

https://okulistyka.esculap.com/publication/145966/zesp-suchego-oka

  1. Winnicka K., Leki okulistyczne w aptece

– nowe technologie, GAZETA FARMACEUTYCZNA 7/200830-32

  1. Kluk A, Sznitowska M., Substancje pomocnicze w lekach do oczu, Farm Pol, 2010, 66(8): 567-572
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy