REKLAMA
REKLAMA

Zaparcia – co możemy doradzić pacjentowi ?

Zaparcia są pojęciem niejednorodnym, jednak najczęściej jest definiowane jako zbyt mała częstotliwość wypróżnień (2 lub mniej w ciągu tygodnia). Często jako zaparcie uznaje się  inne zgłaszane przez pacjentów objawy jak trudności z oddawaniem stolca, uczucie niepełnego wypróżnienia, zbyt długi czas defekacji [1,2].

(fot. shutterstock)

Zaparcia występują nawet u 20-30% populacji, z czego częściej obserwuje się je u kobiet. Najistotniejszym czynnikiem ryzyka  jest jednak wiek – u dzieci i młodzieży zaparcie jest objawem rzadkim, podczas gdy zgłasza je nawet  co trzecia osoba w wieku powyżej 70 lat [1,3].

Etiopatogeneza zaparć

W etiopatogenezie zaparć odgrywa rolę wiele czynników jak np. hormony, obwodowy i ośrodkowy układ nerwowy, unerwienie mięśni gładkich jelit czy czynniki metaboliczne.  Utrudnione oddawanie stolca może być objawem nowotworów np. raka jelita grubego czy guzów w obrębie narządów rodnych u kobiet. Wśród chorób neurologicznych wymienia się takie jak choroba Parkinsona, choroby ośrodkowego układu nerwowego (mózgu i rdzenia kręgowego),zaburzenia unerwienia obwodowego, stwardnienie rozsiane. Wpływ mogą mieć także zaburzenia psychiczne – depresja, anoreksja, bulimia [1].

REKLAMA
REKLAMA

Znaczną część przypadków zaparć o przewlekłym charakterze stanowi zespół jelita drażliwego z przewagą zaparć (ang. constipation-predomintant irritable bowel syndrome – IBS-C). U takich pacjentów głównym objawem jest ból brzucha lub dyskomfort z towarzyszącym zaparciem [2].

Niezmiernie często zaparcia są jednak efektem trybu życia pacjentów – nieprawidłowej diety (ubogiej w błonnik), zbyt małej aktywności fizycznej. Bardzo ważnym czynnikiem etiologicznym zaparć są również zażywane lekarstwa. Do leków, które najczęściej przyczyniają się do zaburzeń defekacji, należą [1]:

  • opioidy (np. morfina, fentanyl),
  •  leki o działaniu cholinolitycznym: trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina, opipramol), leki przeciwhistaminowe I generacji (np. hydroksyzyna, difenhydramina)
  • Leki moczopędne (np. furosemid)
  • Preparaty żelaza

W przypadku chorych skarżących się na zaparcia przewlekłe, konieczne jest skierowanie ich  do lekarza w celu wykluczenia poważnych schorzeń. 

Jednak u pacjentów, u których wykluczono zmiany organiczne, farmaceuta powinien zalecić odpowiednie postępowanie dietetyczne i farmakologiczne.

Leczenie zaparć

Nadrzędnym celem leczenia jest oczywiście zmiana diety poprzez zwiększenie dziennej podaży błonnika. Zaleca się spożywanie do 25 g błonnika pokarmowego na dobę. Należy przypomnieć również o konieczności spożywania odpowiednio dużej ilości płynów.

W przypadku, gdy zmiana diety  nie przynosi efektów, pacjentowi możemy zalecić zastosowanie środków przeczyszczających. Ze względu na mechanizm działania wyróżnia się dwie podstawowe grupy: środki osmotycznie czynne lub leki o działaniu stymulującym [1].

Środki osmotycznie czynne

Wykazują łagodny efekt przeczyszczający.  Na drodze osmotycznej zwiększają ilość wody w jelicie grubym, pobudzają jego perystaltykę oraz zmiękczają masy kałowe. Do takich środków zaliczamy:

 

Laktuloza

Jest syntetycznym dwucukrem składającym się z galaktozy połączonej z fruktozą. Nie ulega procesowi trawienia w jelicie cienkim. Do krążenia ogólnego wchłania się w niewielkim stopniu. Może być stosowana nawet u niemowląt [4].

 

Makrogole (polietylenoglikole, PEG)

Makrogole są długimi liniowymi  polimerami zatrzymującymi cząsteczki wody siłą wiązań wodorowych. Mechanizm działania związany jest z aktywnością osmotyczną leku, co skutkuje napływem wody do jelita oraz upłynnieniem bądź rozluźnieniem mas kałowych.

Mogą być stosowane u dzieci > 8 r.ż., u dzieci młodszych leczenie powinno być nadzorowane przez lekarza [5].

Leki o działaniu stymulującym

Bywają często nadużywane przez pacjentów. Powinny być podawane dopiero, wtedy gdy środki o działaniu osmotycznym okazały się zbyt mało skuteczne.

 

Antrachinony (liście senesu, Korzeń Rzewienia, Kora Kruszyny)

Substancje te wykazują  działanie drażniącego na ściany jelita, zwiększają jego motorykę (następuje pobudzanie śluzówkowych i podśluzówkowych splotów nerwowych). Działają z kilkugodzinnym opóźnieniem.

Należy podkreślić, że przewlekłe stosowanie tych leków może prowadzić do ich nieskuteczności w wyniku uszkodzenia zakończeń nerwowych w błonie śluzowej jelita grubego. Bardzo często pacjenci zwiększają wtedy ich dawki, co powoduje dalsze uszkadzanie śluzówki. Następuje tzw. rozleniwienie jelit. Leki z tej grupy powinny być stosowane tylko w krótkotrwałym leczeniu objawowym.  Nie mogą być podawane u dzieci i u kobiet w ciąży i karmiących [1].

 

Bisakodyl

Bisakodyl działa bezpośrednio na śluzówkowe i podśluzówkowe sploty nerwowe błony śluzowej jelita grubego. Stymuluje perystaltykę jelit, utrudnia wchłanianie elektrolitów, przez co zwiększa zawartość wody w kale. Podobnie jak w przypadku antrachinonów, wypróżnienie następuje dopiero po ok. 6 godzinach. W przypadku dzieci < 10 r.ż z przewlekłymi zaparciami stosować należy tylko  z zalecenia lekarza.

Do środków przeczyszczających należą również środki o działaniu zmiękczającym masy kałowe (dokuzan sodowy)  czy działaniu poślizgowym (glicerol, parafina) [6].

 

Dokuzan sodowy

Jest to związek powierzchniowo czynny z grupy detergentów anionowych. Zmniejsza napięcie powierzchniowe na granicy nabłonka przewodu pokarmowego i mas kałowych oraz zwiększa wydzielanie elektrolitów i wody, ułatwia wnikanie tłuszczu i wody w głąb mas kałowych. Efektem jego działania jest zwiększenie objętości i zmiana konsystencji kału oraz ułatwienie defekacji. Jest stosowany w postaci czopków i kapsułek doustnych. Może być stosowany u dzieci powyżej 6 roku życia.

 

Parafina płynna

Nie wchłania się z przewodu pokarmowego.  W jelicie grubym hamuje zwrotne wchłanianie wody z jelita, powleka błonę śluzową jelit i rozmiękcza masy kałowe, ułatwiając w konsekwencji wypróżnianie. Działanie przeczyszczające występuje kilkanaście godzin po podaniu.

 

Glicerol

Stosowany w postaci czopków doodbytniczych. Pod wpływem ciepła rozpuszczają się w odbytnicy, a płynna gliceryna ułatwia przesuwanie się treści pokarmowej. Ich działanie pojawia się szybko po podaniu – już po 15-60 minutach po aplikacji. Można je stosować u dzieci powyżej 1 r.ż.

Piśmiennictwo:

  1. Kożuch M.,Dzieniszewski J. Zaparcie – istotny problem w codziennej praktyce lekarskiej.Terapia 2006, 6, 47-53.
  2. Dzierżanowski T. Zaparcie stolca – trudny problem leczniczy. Prz Gastroenterol 2012; 7 (5):249–263.
  3. MokrowieckaA. Zaparcia czynnościowe. Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitogrube/74266,zaparcia-czynnosciowe
  4. Laktuloza Medycyna Praktyczne, https://indeks.mp.pl/desc.php?id=486
  5. Makrogole, Medycyna Praktyczna, https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=944
  6. Bisakodyl, Medycyna Praktyczna,  https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=117
  7. Dokuzansodowy, Medycyna Praktyczna, https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=901
  8. Parafinapłynna, Medycyna Praktyczna, https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=901
  9. Czopki glicerynowe, Ulotka dla pacjenta, https://baza-lekow.com.pl/czopki-glicerolowe-lek-ulotka-chpl-opinie-dawkowanie/

 

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

22 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Przede wszystkim wywiad z pacjentem, czy odpowiednia ilość płynów przyjmuje, najczęstszy błąd? Błonnik bez dodatkowej ilości wody.
mozna dodatkowo polecic suplementacje olejem lnianym
Zwłaszcza u osób starszych często występuje mała podaż płynów
A duża przy tym z kolei podaż senesu niestety
Niestety osoby starsze nadużywają preparatów z liściem senesu. Na świeta to był podstawowy zestaw wielu osób
bardzo dobrym preparatem sa preparaty firmy abocki , suplementy ale przebadane i same naturalne produkty ,
ruch takie krótkie słowo a jakże kluczowe w tym problemie
Ruch, woda i zwiększenie ilości roślin ( błonnika)w pożywieniu , ale dla większości naszych pacjentów zbyt skomplikowane- pacjencji rozleniwili się wolą szybsze rozwiązania.
Szkoda, że pacjenci tak rzadko chcą rozpocząć walkę z zaparciami od takich prostych rozwiązań jak zwiększenie ilości błonnika w diecie, większa ilość wody i aktywność fizyczna a od razu szukają środków, które dadzą natychmiastową ulgę a przy tym jeszcze bardziej rozleniwią jelito.
Ludzią się nie chce , wezmą sobie proszek i "po problemie" tylko z czasem coraz więcej tych tabletek będą musieli przyjmować dla pożądanego efektu.
A później przychodzi pacjentka do apteki i prosi 2xalax, 2xradirex i 2xXenne...
Niestety to prawda, rzeczywiście szczególnie starsi ludzie tak robią. Łatwo się uzależniają. Wielu myśli ze lek ziołowy to lek bezpieczny.
Czyli bisakodyl jest względnie bezpieczniejszy niż antrachinony?
najlepiej blonnik stosowac ewentualnie inne preparaty typu babka plesznik czy nawet nasiona lnu, tylko pamietac nalezy by podawac przy tym zwiekszone ilosci plynow
pacjenci nie chcą nad soba popracować , kazdy idzie na łatwiznę , szybko i dalej , połknąć tabletke i juz , albo senen i do przodu a pozniej problem
Teraz wszystko chcą szybko, tanio, a najlepiej żeby zadziałało wczoraj.
I dodatkowo ma być jeszcze tanie, czyli preparat ,,cud"- dobry i tani
wczoraj jak wczoraj ale chociazby chwile po zaaplikowaniu
Takie czasy... ale jest coraz większe grono pacjentów, które wysłucha naszych porad i owszem przyjmie środek doraźnie a poza tym zmieni dietę i zacznie się ruszać, przynajmniej spróbują.