Choroba wrzodowa żołądka – co można doradzić?

Choroba wrzodowa żołądka to schorzenie górnych odcinków przewodu pokarmowego, skategoryzowane w międzynarodowej statystycznej klasyfikacji chorób i problemów zdrowotnych ICD-10 jako K-25 – wrzód żołądka. Ze statystycznego punktu widzenia schorzenie to dotyka w Polsce około 4-6% populacji, jednak uwzględniając coraz szersze zastosowanie NLPZ-ów, będących jednym z głównych czynników ryzyka wystąpienia wrzodów żołądka, częstotliwość występowania tej jednostki chorobowej może ulec zmianie.

(for. shutterstock)

Warto zatem, będąc tuż za lekarzem początkowym ogniwem informacji dla pacjenta na temat tego schorzenia dowiedzieć się kilku praktycznych wskazówek odnośnie leczenia i zapobiegania nawrotom choroby wrzodowej żołądka.

 

PATOGENEZA CHOROBY

Choroba wrzodowa wynikać może z jednego bądź kilku czynników, będących składową procesu zapalnego w obrębie błony śluzowej żołądka. Bezsprzecznie czynnikiem ryzyka o największym znaczeniu i rozpowszechnieniu jest zakażenie Gram-ujemną bakterią Helicobacter pylori. W Polsce zakażonych nią może być nawet 70% populacji, jednak rozwój choroby wrzodowej dotyczy zwykle ok. 10-20% osób zainfekowanych tym drobnoustrojem.

(fot. shutterstock)

Z punktu widzenia roli H.pylori w rozwoju zmian wrzodowych warto wiedzieć, iż bakteria ta wykazuje zdolność do rozkładania mocznika, przez co pH wokół komórki bakteryjnej ulega podwyższeniu, chroniąc ją przed toksycznym działaniem kwasów żołądkowych. Dzięki tej zdolności drobnoustrój skutecznie osłabia barierę błony śluzowej, tworząc owrzodzenia, sięgające co najmniej warstwy mięśniowej, podatne na szkodliwe działanie kwasów żołądkowych.

 

INNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WRZODOWEJ ŻOŁĄDKA

Oprócz wspomnianej wyżej infekcji H.pylori do głównych czynników ryzyka wystąpienia wrzodów żołądka zaliczyć należy:

  • Choroba wrzodowa w wywiadzie rodzinnym – aspekty genetyczne.
  • Palenie tytoniu – uszkodzenia błony śluzowej żołądka.
  • Przyjmowanie NLPZ (zwłaszcza kwasu acetylosalicylowego – nawet w dawkach kardioprotekcyjnych) – im dłuższy okres suplementacji NLPZ-ami oraz większe dawki przyjmowanych leków, tym większe ryzyko wystąpienia owrzodzeń.
  • Stres – wolne rodniki tlenowe osłabiają barierę ochronną błony śluzowej żołądka.
  • Alkohol, kawa – badania pokazują, że nie są one bezpośrednią przyczyną owrzodzeń, sprzyjają jednak ich rozwojowi, zwłaszcza w momencie obecności innych czynników ryzyka.
  • Wiek powyżej 65 r.ż.

 

OBJAWY CHOROBY WRZODOWEJ ŻOŁĄDKA

W momencie, kiedy pacjent informuje nas o występowaniu:

  • silnego bólu w nadbrzuszu, który pojawia się około godziny po spożytym posiłku
  • bólu i uczuciu dyskomfortu, które mijają w momencie przyjęcia pokarmu lub zażyciu leków zobojętniających kwas żołądkowy
  • dyspepsji w trakcie dłuższego okresu bez spożywania pokarmów (zwłaszcza w nocy lub nad ranem).

(fot. shutterstock)

Możemy podejrzewać występowanie u niego choroby wrzodowej, do potwierdzenia której niezbędne będzie przeprowadzenie inwazyjnych/nieinwazyjnych testów diagnostycznych i bezapelacyjnie – badania endoskopowego. Stwierdzenie obecności H.pylori w obrębie żołądka (zwłaszcza przy współwystępowaniu krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego) jest sygnałem nakazującym włączenie leczenia eradykacyjnego wobec wspomnianej bakterii. Eradykacja to pojęcie odmienne od eliminacji, gdyż oznacza brak stwierdzenia obecności drobnoustroju w organizmie po upływie 4 tygodni od przeprowadzonego leczenia.

 

WYTYCZNE LECZENIA CHOROBY WRZODOWEJ ŻOŁĄDKA

Wytyczne leczenia choroby wrzodowej żołądka zakładają 2 wersje wydarzeń – dla pacjentów z potwierdzoną obecnością H.pylori i dla pacjentów pozbawionych infekcji tą bakterią.

Kategoria 1 – infekcja H.pylori. Cel leczenia – eradykacja drobnoustroju.
Farmakoterapia opiera się na wyeliminowaniu zakażenia i ułatwieniu gojenia się zmian nadżerkowych w obrębie błony śluzowej żołądka. Osiąga się to poprzez zastosowanie antybiotyków oraz leków osłaniających, mających na celu zabezpieczenie owrzodzeń i umożliwienie im gojenia się. Z uwagi na coraz częstsze występowanie bakterii opornych na klarytromycynę (Polska należy do krajów z odsetkiem opornych drobnoustrojów przekraczającym 15%) schemat I rzutu zakłada terapię potrójną bez klarytromycyny: inhibitor pompy protonowej podawany 2x dziennie, amoksycyklinę i metronidazol, podawane również 2x dziennie przez okres 14 dni.
W przypadku niepowodzenia tej formy leczenia wdraża się terapię II rzutu, tzw. terapię poczwórną z bizmutem: IPP 2x dziennie, cytrynian bizmutu (2-4x dziennie), tetracyklinę (4x dziennie) i metronidazol (3x dziennie). Okres trwania leczenie II rzutu również wynosi 14 dni, a standardowe dawki stosowanych substancji leczniczych przybliża tabela 1.

LEK DAWKA/CZĘSTOTLIWOŚĆ
Omeprazol 2 x 20 mg
Pantoprazol 2 x 40 mg
Esomeprazol 2 x 20 mg
Lanzoprazol 2 x 30 mg
Amoksycyklina 2 x 1000 mg
Metronidazol 2 x 500 mg (3 x 500 mg)
Tetracyklina 4 x 500 mg

Tabela 1.

Skuteczna eradykacja H.pylori to 1 kwestia pozostaje jeszcze wygojenie owrzodzeń w obrębie śluzówki żołądka – w tym celu IPP podaje się pacjentowi przez okres 4-8 tygodni po zastosowanej terapii p/bakteryjnej.

Leczenie choroby wrzodowej żołądka bez stwierdzonej obecności drobnoustroju zakłada (kategoria 2) hamowanie wydzielania kwasów żołądkowych i dbanie o właściwy stan błony śluzowej żołądka. W tym celu pacjent stosuje IPP w maksymalnych dawkach 1x dziennie rano, na czczo – najlepiej 30 minut przed posiłkiem. Dopuszcza się stosowanie inhibitorów histaminy (ranitydyna, famotydyna), jednak ich skuteczność jest nieco mniejsza aniżeli IPP.

 

CZY TYLKO FARMAKOTERAPIA?

Oprócz standardowego postępowania leczniczego warto poinstruować pacjenta w zakresie dbania o kilka istotnych spraw, a mianowicie:

  • regularnie konsumuj posiłki, zgodnie z zasadą „częściej a mniej” – posiłek neutralizuje kwaśne pH na okres około godziny, częstsze przyjmowanie mniejszych objętościowo posiłków na dłużej wyzwala Cię od nieprzyjemnych dolegliwości.
  • W ramach leczenia obok przyjmowanych leków zażywaj probiotyk – unormowanie składu mikroflory przewodu pokarmowego to istotna kwestia w kontekście prawidłowego jego funkcjonowania
  • Zaniechaj palenia papierosów – dodatkowo podrażniają one śluzówkę żołądka.
  • Staraj się jeść posiłki niskotłuszczowe i bogate w NNKT – badania dowodzą ich korzystnego wpływu na stan błony śluzowej żołądka.
  • W miarę możliwości zaniechaj/unikaj przyjmowania NLPZ-ów (ewentualna zamiana na paracetamol), zwłaszcza w połączeniu z glikokortykosteroidami.
  • Stosuj się do zaleceń lekarza/farmaceuty – efektywna farmakoterapia to skrupulatna i regularna farmakoterapia.

 

Literatura:

  1. Zasady postępowania w dyspepsji, chorobie wrzodowej i infekcji Helicobacter pylori, Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce oraz European Society for Primary Care Gastroenterology, Tomasz Mach, Małgorzata Zwolińska-Wcisło, Małgorzata Palka, 2016
  2. Aktualne poglądy na leczenie choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, Aleksandra Kaczka, Ewa Małecka-Panas, Clin.Exp.Med.Lett, 2005; 46(4): 3-7
  3. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii dotyczące diagnostyki i leczenia zakażenia Helicobacter pylori, Bartnik, Celińska-Cedro, Dzieniszewski, Łaszewicz, Mach, Przytulski, Skrzydło-Radomańska, Gastroenterologia Praktyczna, 2/2014
  4. Postępowanie w przypadku zakażenia Helicobacter pylori. Podsumowanie raportu uzgodnieniowego Maastricht V/Florencja, P. Malfertheiner, F. Megraud, C.A. O`morain i wsp., Gut, 2017; 66: 6-30
  5. Choroba wrzodowa: rozpoznawanie, leczenie i zapobieganie, Tomasz Sikorski, Ewa Marcinowska-Suchowierska, Postępy Nauk Medyczny
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
1 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!
Mateusz Jabłoński 2018-10-17 17:31:54
coraz częstsza dolegliwość - multiterapie z dublowaniem leków NLPZ robią swoje niestety