Choroba Leśniowskiego-Crohna – warto dowiedzieć się więcej!

Choroba Leśniowskiego – Crohna (ChLC) należy do nieswoistych chorób zapalnych jelit [1]. Jako schorzenie o nieustalonej dotychczas dokładnej przyczynie dotyka różne grupy społeczne, z ukierunkowaniem na pacjentów w wieku 15-35 lat [1,2]. To właśnie w tym przedziale wiekowym dochodzi zwykle do rozpoznania choroby i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Co więcej, nawet 20% przypadków diagnozuje się przed ukończeniem 18 r.ż., a dane epidemiologiczne mówią o blisko 10-15 tysiącach chorych w naszym kraju [1,2,3].

(fot. shutterstock)

KRÓTKO O ETIOLOGII

Brak określonej przyczyny pojawienia się choroby utrudnia dokładne zobrazowanie czynników etiologicznych. Niemniej jednak przeprowadzane analizy wskazują na pewne aspekty fizjologiczne i środowiskowe, mogące predysponować do pojawienia się zmian chorobowych. Są to przede wszystkim czynniki:

  • Genetyczne – a to w związku z faktem, iż prawdopodobieństwo wystąpienia ChLC u dziecka obojga chorych rodziców wynosi nawet 40%!
  • Immunologiczne – układ immunologiczny w obrębie przewodu pokarmowego u osób chorych wykazuje tendencję do nadreaktywności i ciągłej produkcji związków prozapalnych.
  • Środowiskowe – wśród których szczególny wpływ mieć mogą: zła dieta (nadmiar cukru i czerwonego mięsa), papierosy oraz zaburzenia składu flory bakteryjnej jelit [2,3].

 

CZYM OBJAWIA SIĘ ChLC

W odróżnieniu od wrzodziejącego zapalenia jelita grubego ChLC dotyka całą grubość ściany jelit (we WZJG zmiany chorobowe są powierzchowne) [1]. Najczęstsze objawy choroby Leśniowskiego – Crohna wymieniono w tabeli [2,3].

 

Objawy podstawowe Objawy dodatkowe Objawy pozajelitowe
Przewlekła biegunka Osłabienie Choroby oczu
Gorączka Spadek masy ciała Zapalenia stawów
Bóle brzucha Brak apetytu Rumień guzowaty
Wzdęcia   Zapalenia osierdzia i mięśnia sercowego

 

Objawy pozajelitowe potrafią dotyczyć od 6 do 47% chorych na ChLC [2].
Dość częstym zjawiskiem jest rozpoznanie choroby jeszcze przed wystąpieniem wymienionych powyżej objawów. Dzieje się tak na podstawie rozpoznania możliwych powikłań, które niejednokrotnie uwidaczniają się jako pierwsze. Do najpowszechniejszych należą: stłuszczenie wątroby, infekcje w obrębie oczu, osteoporoza, niedokrwistość z niedoboru żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego, ostre zapalenie trzustki czy też opóźnienie wzrostu (zwłaszcza u dzieci) [2,3].

 

(Choroba Leśniowskiego – Crohna wiąże się z upośledzeniem wchłaniania niektórych ważnych elementów pożywienia jak żelazo i kwas foliowy. Skutkiem tego, a także zażywania, chociażby sulfasalazyny może być niedokrwistość. fot. shutterstock)

 

DIAGNOSTYKA, ROZPOZNANIE I RÓŻNICOWANIE

Rozpoznania choroby Leśniowskiego – Crohna dokonuje się przede wszystkim na podstawie badania endoskopowego, którym jest kolonoskopia. Jeśli zmiany dotyczą jelita cienkiego i początkowych odcinków przewodu pokarmowego odpowiednim badaniem będzie gastroskopia [2]. Pobranie wycinka jelita do badania histopatologicznego stanowi podstawę rozpoznania.

Jako uzupełnienie diagnozy lekarz zlecić może choremu wykonanie morfologii krwi (gdzie stwierdzić można ewentualną niedokrwistość, podwyższone CRP czy też obniżoną ilość białych krwinek) [2]. Badanie kału pozwala na zaobserwowanie krwi (jawnej bądź utajonej). Niezwykle przydatnym jest również badanie okolic odbytu – zmiany okołoodbytowe mogą uwidaczniać się nawet u 50% chorych osób [2].

Różnicowanie ma na celu wyeliminowanie występowania innych chorób zapalnych jelit, w tym przede wszystkim wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Różnice pomiędzy ChLC a WZJG to głównie:

  • ChLC występować może w dowolnym odcinku przewodu pokarmowego (WZJG obejmuje tylko jelito grube).
  • Zmiany w ChLC występują punktowo (we WZJG mają charakter ciągły) i obejmują całą grubość ściany jelita [2].

 

CELE I METODY LECZENIA

W związku z tym, iż choroba Leśniowskiego – Crohna dość mocno obniża jakość życia chorego, głównym celem właściwie dobranej terapii jest łagodzenie objawów schorzenia. Dodatkowo dąży się do indukcji remisji choroby i utrzymywania jej przez możliwie długi okres. Korzyścią płynącą z dobrze dobranej farmakoterapii będzie również zmniejszenie ryzyka wystąpienia ewentualnych powikłań [1,2].
Aby we właściwy sposób dobrać metodę leczenia, istotne jest również, aby prawidłowo i dokładnie zlokalizować zmiany chorobowe w obrębie przewodu pokarmowego [4].

Obecnie przyjęty schemat leczenia opiera się na stopniowym wprowadzaniu leków coraz silniejszych, proporcjonalnie do rozmiaru i nasilenia zmian chorobowych [2,4]. Poniżej przedstawiono substancje stosowane w leczeniu ChLC, wraz ze wskazaniem do konkretnego stanu chorobowego.

5-aminosalicylany

Do tej grupy leków zalicza się sulfasalazynę i mesalazynę. Pierwsza (choć znacznie częściej stosowana we WZJG) zalecana jest jako I stopień leczenia ChLC, umiejscowionej w obrębie jelita grubego. Mesalazyna zaś zalecana jest w ramach farmakoterapii w obrębie jelita cienkiego [2,4].
Oba te związki preferowane są do stosowania w przypadku łagodnej postaci choroby, w okresach remisji. Niestety – ich skuteczność w leczeniu ChLC jest ostatnio poddawana wielu wątpliwościom, ze względu na brak wystarczających wiarygodnych badań.
Przy ich zażywaniu zaleca się kontrolowanie morfologii krwi, ze względu na możliwą nefrotoksyczność [1,2,4].

Glikokortykosteroidy


Doustne GKS przeznaczone są do stosowania w ramach terapii aktywnej postaci choroby, w czasie zaostrzeń – skutecznie indukują remisję choroby. Niemniej jednak nie nadają się do utrzymywania stanu remisji. Wpływ ma na to kilka aspektów: przy długotrwałym stosowaniu wywołują liczne działania niepożądane (zmiany trądzikowe, zaburzenia kostno-stawowe, hiperglikemię), dłuższe ich stosowanie prowadzi do steroidozależności (u 20-40% pacjentów zmiany wracają po odstawieniu) i/lub steroidooporności (u 20-30% pacjentów).

Szczególnym przykładem GKS jest budesonid, który podany w kapsułkach uwalnia się w końcowych odcinkach jelita, minimalizując tym samym ryzyko powyższych działań niepożądanych [1,2,4].

Leki immunosupresyjne


Wytyczne mówią o możliwości wprowadzenia ich do terapii przy aktywnej, ciężkiej postaci choroby, przy braku skuteczności GKS oraz jako leki podtrzymujące okres remisji choroby.

Do grupy immunosupresorów zalicza się azatioprynę, merkaptopurynę i metotreksat. Dwa pierwsze związki mogą powodować hepatotoksyczność i stany zapalne trzustki. Metotrksat natomiast w podaniu domięśniowym pozwala skutecznie obniżyć stosowane wcześniej dawki GKS. Z racji jego teratogennego działania jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży. Do głównych działań niepożądanych, będących wynikiem stosowania metotreksatu zalicza się nudności – aby je zminimalizować, zaleca się przyjmowanie preparatów kwasu foliowego [1,2,4].

 

Leki biologiczne


To stosunkowo nowa grupa związków, o działaniu p/zapalnym. Będące inhibitorem TNF-α leki biologiczne zalecane są w terapii umiarkowanej i ciężkiej postaci choroby. Od pewnego czasu trwają badania nad zastosowaniem odwróconego schematu leczenia, gdzie farmakoterapię rozpoczyna się właśnie od podania leków biologicznych.

Leki biologiczne, oprócz zastosowania w leczeniu zaostrzeń z powodzeniem stosowane są w podtrzymywaniu okresów remisji choroby, przy występowaniu przetok oraz w sytuacji wystąpienia steroidooporności. Problem stanowi zwykle ich wysoka cena oraz zwiększone ryzyko infekcji w trakcie ich stosowania.
Przykłady związków to m.in. infliksymab i adalimumab [1,2,4].

Literatura:

  1. Choroba Leśniowskiego – Crohna – diagnostyka i leczenie, Andrzej Hebzda, Dorota Szczeblowska, Dariusz Serwin, Stanisław Wojtuń, Zbigniew Hebzda, Iwona Grys, Pediatr Med. Rodz 2011, 7 (2), p. 98-103
  2. Choroba Leśniowskiego – Crohna – co warto wiedzieć, publikacja Polskiego Towarzystwa Wspierania Osób z Nieswoistymi Zapaleniami Jelita „J-elita”
  3. Choroba Leśniowskiego – Crohna będąca przewlekłym stanem zapalnym przewodu pokarmowego, Agnieszka Wawryniuk, Marzena Rybak, Katarzyna Szwajkosz, Katarzyna Sawicka, Ewa Krzyżanowska, Robert Łuczyk, Ewa Szymczuk, Andrzej Tomaszewski, Journal of Education Health and Sport, 2017; 7(8): 80-98
  4. Farmakologiczne leczenie choroby Leśniowskiego – Crohna, Piotr Radwan, Termedia, 2013
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
9 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!
Mateusz Jabłoński 2018-12-06 06:41:00
najgorsze czy to w chorobie Crohna czy we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, że leczenie trwa już zwykle przez całe życie, a pacjenci przyjmują po kilka (zdarza się że i kilkanaście) tabletek dziennie - kontrola nerek i krwi to w takiej chorobie podstawa
Agnieszka Skrzetuszewska 2018-12-06 09:14:42
Mamy młoda pacjentkę, która po wieloletnim leczeniu i okresem żywienia pozajelitowego czy diety bezglutenowe, przez jakiś czas przyjmowała tez leki biologiczne. Potem operacja i na razie ma remisję i odpoczywa od leków. Już ponad pół roku praktycznie normalnego życia.
Mateusz Jabłoński 2018-12-06 09:29:18
te leki biologiczne to naprawdę przyszłościowa forma leczenia, oby tylko za kilkanaście lat pełen obraz ich wpływu na organizm był tak samo pozytywny jak teraz
Jolanta Rembiejewska 2018-12-06 13:28:15
ja znam chlopca 14-letniego ktory nawet na pewien czas mial stomie przy tej chorobie
Mateusz Jabłoński 2018-12-07 06:19:22
ta choroba dotyka nawet kilkuletnie dzieci, zwłaszcza jak rodzice są nią dotknięci - nic przyjemnego dla takiego malucha...
Tobiasz Sebastyan 2018-12-07 08:41:03
Zakładają stomie żeby jelito odpoczeło i nie było drażnione .
Tobiasz Sebastyan 2018-12-07 08:42:38
Zauważyłem większe zainteresowanie tematem tej choroby ale i większą liczbe zachorowań , nadal nie jest znana przyczyna jej występowania, moim zdaniem coraz gorsza jakośc jedzenia ma ogromny wpływ.
Mateusz Jabłoński 2018-12-07 08:59:58
to jest reakcja łańcuchowa - czynniki takie jak żywność, powietrze, palenie papierosów napędzają zmiany chorobowe, które potem jako czynniki genetyczne przekazywane są potomkom i tym samym liczba osób chorych wzrasta