Ból gardła – czym leczyć w oparciu o Evidence Based Medicine

shutterstock_494203681.jpg

Okres jesienno-zimowy to czas największej liczby dolegliwości ze strony górnych dróg oddechowych, a więc przede wszystkim infekcji gardła. Opierając się jednak na twardych dowodach (evidence-based medicine, EBM) wśród mnogiej liczby substancji znaleźć można zaledwie kilka, których właściwości potwierdzają rzetelne badania kliniczne. Czy zatem mamy szansę stosować leki, które będą wywierały efektywny wpływ na nasze schorzenie? A jeśli tak – to jakie wybrać?

fot. shutterstock

Infekcje gardła – czym są?

Infekcje gardła wywoływane są w głównej mierze przez patogeny wirusowe (blisko 90% wszystkich przypadków). Pozostałą część stanowią infekcje o etiologii bakteryjnej, grzybiczej bądź wynikają ze złej jakości powietrza wdychanego do organizmu. Infekcja gardła objawia się stanem zapalnym w obrębie całej jamy ustnej, sygnalizując się poprzez ból gardła, który przybierać może charakter ostry, kłujący, słaby. Pacjenci zgłaszają uczucie drapania w gardle bądź występowania w nim przeszkody.
W przypadku infekcji gardła nieodzowne wydaje się zastosowanie leku z substancją działającą miejscowo o właściwościach p/wirusowych, p/bakteryjnych, p/bólowych, p/zapalnych. Popularne substancje czynne, występujące w dostępnych na rynku preparatach to m.in.:

  • Flurbiprofen (Strepsils intensive)
  • Alkohol dichlorobenzylowy (Neo-Angin
  • Salicylan choliny (Cholinex)
  • Chlorchinaldol (Chlorchinaldin)
  • Chlorowodorek benzydaminy (Tantum Verde, Septolete ultra, Hascosept)
  • Chlorek benzoksoniowy (Orofar)
  • Chlorek cetylpirydyniowy (Orofar Max, Septolete ultra)
  • Chlorheksydyna (Gardimax Medica)
  • Benzokaina (Septolete plus)
  • Chlorowodorek lidokainy (Orofar Max).

Czy taka mnogość substancji świadczy o ich dużej skuteczności? Czy wśród nich znaleźć można związek o udokumentowanej skuteczności w leczeniu bólu gardła?

Substancje stosowane w leczeniu bólu gardła a EBM

Przeszukując medyczne bazy danych w poszukiwaniu publikacji nt powyższych związków dochodzimy do wniosku, że potwierdzenia korzystnego wpływu na złagodzenie infekcji gardła nie odnajdujemy dla ponad połowy z nich. Badań potwierdzających skuteczność alkoholu dichlorobenzylowego w leczeniu bólu gardła praktycznie nie ma, podobna sytuacja ma miejsce w odniesieniu do chlorku cetylpirydyniowego – nie prowadzono badań klinicznych oceniających skuteczność i efektywność terapii leczniczej z użyciem tej substancji. Odnaleźć za to można publikacje mówiące o ograniczonym wpływie chlorku cetylpirydyniowego na ograniczanie zapalenia dziąseł i gromadzenia się płytki nazębnej. Dlaczego zatem znajdują się one się w lekach dostępnych bez recepty? Ich obecność wynika raczej z prowadzonych ekspertyz prowadzonych w warunkach in-vitro, gdzie potwierdzano ich właściwości antyseptyczne. Trzeba mieć jednak na uwadze fakt, że warunki laboratoryjne znacząco różnią się od tych panujących w jamie ustnej (pH, mikroflora bytująca na stałe w obrębie gardła, itp.). Przekładanie zatem skuteczności antyseptycznej z warunków diagnostycznych na warunki in-vivo nie będzie zatem obiektywne.

Przypatrując się doniesieniom nt salicylanu choliny najczęściej spotykamy publikacje dotyczące jego skuteczności w leczeniu zmian nadżerkowych oraz aft w obrębie jamy ustnej. Fakty dotyczące zdolności niwelowania bólu gardła opierają się na małej ilości badań.

Kolejną substancją, jaką bierzemy pod lupę jest benzydamina, jedna z najpopularniejszych w preparatach na ból gardła. Badania in-vitro wykazują słabą skuteczność wobec bakterii niechorobotwórczych. Badania kliniczne pokazują natomiast wysoką skuteczność wobec patogenów wywołujących zmiany chorobowe w obrębie jamy ustnej (afty, opryszczka, liszaj). Są to jednak ponownie badania nieuwzględniające pospolitych infekcji wirusowych gardła, częstych w okresie przeziębieniowym, choć ChPL preparatu Tantum Verde podaje, iż potwierdzono jego skuteczność w leczeniu stanu zapalnego jamy ustnej w trakcie badań klinicznych. Odnaleźć można także publikację mówiącą o skutecznym niwelowaniu objawów bólu gardła przez benzydaminę (badanie na grupie 51 pacjentów), choć to samo badanie podkreśla dużą rolę doustnych NLPZ w niwelowaniu schorzeń gardła.

Chlorek benzalkoniowy – popularny środek odkażający – posiada jedynie badania ukierunkowane na użycie go jako środka konserwującego. Uwzględnianie go w tym kontekście w lekach na ból gardła wydaje się nieco dyskusyjne, tym bardziej, że liczne publikacje informują o jego toksyczności.

Rzeczowe i poparte wartościowymi badaniami publikacje można natomiast znaleźć dla benzokainy i flurbipprofenu. W kontekście benzokainy badanie z 2011 roku na 165 pacjentach wykazało złagodzenie bólu gardła (zwłaszcza przy przełykaniu) w porównaniu z placebo. Natomiast flurbiprofen ma potwierdzoną skuteczność p/bólową – szybko i na długo może łagodzić objawy bólowe. Obie te substancje nie niwelują jednak przyczyny bólu gardła, a jedynie objawy – co nie wpływa pozytywnie na ich ocenę. Trzeba jednak uważać na stosowanie benzokainy u dzieci – ostrzeżenia takie wydała chociażby FDA.

Podobnie do benzokainy zachowuje się lidokaina – badania potwierdzają jej skuteczność p/bólową w postaci preparatów doustnych. Publikacja z 2009 roku mówi jednak o porównywalnej efektywności preparatu lidokaina/chlorhexydyna co połączenia echinacea/szałwia w niwelowaniu bólu gardła, co można niestety różnie interpretować. Ważną kwestią pozostaje dodatkowo fakt, iż podobnie jak w przypadku benzokainy FDA wydała ostrzeżenie dotyczące lidokainy w związku z niskim bezpieczeństwem stosowania jej u dzieci.

Mocno popularna jeszcze jakiś czas temu chlorheksydyna wykazuje wysoką skuteczność bakteriobójczą (a zatem niweluje przyczynę części infekcji gardła). Badania jej skuteczności dotyczą jedynie doświadczeń przeprowadzanych w warunkach in-vitro, przez co kolejny raz nie dają nam konkretnej odpowiedzi na temat zdolności p/bakteryjnych w sytuacji wystąpienia infekcji w obrębie gardła.

Co wybrać?

Wybór odpowiedniego preparatu zależy od wielu czynników. Medycyna oparta na faktach daje nam obszerne podłoże do wyrobienia własnego zdania nt dostępnych na rynku substancji. Biorąc pod uwagę fakt, iż pacjent zgłaszający się do apteki w większości przypadków będzie dotknięty infekcją wirusową prawidłowym postępowaniem byłoby leczenie objawowe.
Pozostają jeszcze upodobania indywidualne pacjentów, wg których tylko konkretny lek działa na ich jednostkę chorobową. Ocena zasadności tego typu stwierdzeń pozostaje jednak niejednokrotnie poza naszymi kompetencjami.
Zapraszamy do dyskusji.

Literatura:

1. Sprawdzone metody leczenia bólu gardła, Maciej Rygalski, Edward Zawisza, Lek w Polsce, Vol 25, Nr 8`15 (291)

2. Porównanie bakteriobójczego działania różnych preparatów do higieny jamy ustnej i gardła na mikroorganizmy izolowane z nabłonka jamy ustnej, Bożena Mika, Katarzyna Uszok, Aleksandra Ziembińska, Studenckie Koło Naukowe Biotechnologów przy Centrum Biotechnologii Politechniki Śląskiej

3. Toksyczność wybranych leków dostępnych bez recepty, Ewelina Królik, Justyna Palacz, Anna Wiela-Hojeńska, Agnieszka Piwowar, Farmacja Współczesna, 2014, 7: 1-7

4. Toksyczne działanie chlorku benzalkoniowego na zwierzęta i ludzi, Radosław Świercz, Tadeusz Hałatek, Wanda Majcherek, Zofia Grzelińska, Wojciech Wąsowicz, Medycyna Pracy 2007, 58 (2): 139-142

5. Ocena skuteczności terapeutycznej preparatu Dentosept A oraz Sachol u pacjentów z aftowym zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej, Aleksandra Sender-Janeczek, Magdalena Kwiatkowska, Nowa Stomatol 2015, 20(3): 105-109

6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tantum Verde

7. Efficacy of a benzocaine lozenge In the treatment of uncomplicated sore throat, Sigrun Chrubasik, Beate Beime, Florella Magora, Oto-Rhino Laryngology, 2012, Vol 269, 2, 571-577

8. Randomised, double-blind, placebo-controlled studies on flurbiprofen 8,75 mg lozenges in patient with/without group A or C streptococcal throat infection, with an assessment od clinicians prediction of strep throat, A.Shephard, G.Smith, S.Aspley, B.P.Schachtel, Int I Clin Prat., 2015, 69(1): 59-71

9. An evaluation of the efficacy of Aspirin and Benzydamine hydrochloride gargle for attenuating postoperative sore throat: a prospective, randomized, single-blind study, Agarwal, Anil, Nath, Goswami, Debolina, Gupta, Devendra, Dhiraaj, Sanjay, Singh, Prabhat, Anesthesia&Analgesia, 2006, vol 103, issue 4, 1001-1003

10. How effective are treatments other than antibiotics for acute sore throat?, Michael Thomas, Chris del Mar, Paul Glasziou, British Journal of General Practice, October 2000

11. https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/ucm402240.htm

12. Echinacea/sage or chlorhexidine/lidocaine for treating acute sore throats: a randomized double-blind trial, Schapowal A., Berger D., Klein P., Suter A., Eur J Med Res., 2009, 1;14(9): 406-12

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy