Biegunka u dzieci – jak postępować?

Biegunka u dzieci

Biegunką nazywamy zjawisko zwielokrotnionego w trakcie dnia oddawania stolca o konsystencji półpłynnej, płynnej lub wodnistej, wraz ze wzrostem łącznej jego masy. U dzieci dużo częściej spotykamy się z biegunką o charakterze ostrym. Oznacza to oddawanie przez dziecko co najmniej 3 stolców w trakcie doby o konsystencji półpłynnej lub płynnej, bądź znaczny wzrost ilości oddawanych stolców w porównaniu do stanu „normalnego” albo też nagłą zmianę konsystencji stolca. Kryteria te niekoniecznie odnoszą się do dzieci karmionych naturalnie piersią, gdyż w ich przypadku zarówno konsystencja jak i ilość wypróżnień w trakcie dnia jest znacząco inna aniżeli karmionych mlekiem modyfikowanym.

Biegunka u dzieci
Biegunka u dzieci – jak postępować? fot. Shutterstock

Przyczyny

Ostra biegunka  u dzieci najczęściej jest wynikiem infekcji wirusowej, w drugiej dopiero kolejności wywołana jest obecnością czynnika bakteryjnego. Wśród wirusów będących głównym inicjatorem wystąpienia biegunki u dzieci wyróżnić należy rotawirusy (blisko 50% przypadków) oraz norowirusy i adenowirusy. Przebieg infekcji w przypadku zakażenia rotawirusem jest zwykle znacznie cięższy i dłuższy niż w przypadku pozostałych czynników wirusowych. Norowirus natomiast w porównaniu z rotawirusem częściej wywołuje wymioty.

Biegunka bakteryjna jest najczęściej wynikiem obecności bakterii z gatunku Salmonella, Shigella czy Clostridium difficile.

 

Biegunka wirusowa Biegunka bakteryjna
Wymioty, objawy z górnych dróg oddechowych, tj. katar i/lub kaszel Nagła i wysoka gorączka (↑40°C), krew w stolcu, bóle brzucha, wstrząs

Diagnostyka

Diagnostyka dziecka ze stwierdzoną biegunką ostrą opiera się przede wszystkim na określeniu stopnia ciężkości objawów i stanu nawodnienia organizmu. Przyporządkowanie pacjenta do jednego z III stopni odwodnienia stanowi wskazanie do podjęcia odpowiednich kroków leczniczych. I tak:

  • Spadek masy ciała <3% – brak odwodnienia lub odwodnienie minimalne
  • Spadek masy ciała między 3 a 9% – odwodnienie umiarkowane/łagodne
  • Spadek masy ciała >9% – odwodnienie ciężkie – będące już wskazaniem do hospitalizacji.

Poza ciężkim odwodnieniem wskazaniem do leczenia szpitalnego są także: wstrząs, zaburzenia neurologiczne, wymioty (zwłaszcza z żółcią), brak skuteczności dotychczasowego leczenia.

Stopień odwodnienia dziecka można określić na podstawie trzech parametrów:

  • Mierząc czas powrotu włośniczkowego na opuszkach palców – po uciśnięciu opuszka bladość skóry odzyskuje on standardowo po 1,5-2 sekundach
  • Określając stopień napięcia skóry – fałd skórny na bocznej stronie brzucha na wysokości pępka prostuje się natychmiast po puszczeniu go = brak odwodnienia
  • Analizując rytm oddychania.

Dodatkowe kryteria to ocena nawilżenia błon śluzowych, ciepłoty kończyn, stwierdzenie obecności/braku łez, normalna/zmniejszona diureza.

Leczenie

Leczeniem z wyboru jest podawanie DPN (doustnych płynów nawadniających) o zmniejszonej osmolarności (50-60 mmol/L sodu). Jest to pierwszy i najważniejszy krok w terapii leczenia ostrej biegunki u dzieci. W przypadku niemożności zastosowania nawadniania doustnego zleca się nawadnianie dożylne lub za pomocą zgłębnika nosowo-żołądkowego. Ważną kwestią w przypadku podawania płynów nawadniających jest fakt, iż najnowsze wytyczne zalecają podawanie takich o zawartości sodu w zakresie 50-60 mmol/L, co gwarantuje lepsze ograniczenie ilości i objętości stolców.

Na rynku dostępne są różnorodne płyny nawadniające – gotowe bądź do przygotowania w warunkach domowych. Jako alternatywę zastosować można również płyn ORS 200, uzupełniający ubytek sodu w trakcie biegunki. Najnowsze badania wskazują również na wysoką skuteczność rozcieńczonego soku jabłkowego w terapii nawadniającej u dzieci. W zestawieniu z płynami elektrolitowymi wykazywał on jednakową, a nawet wyższą skuteczność i częściej prowadził do pozytywnego zakończenia leczenia.

Nawadnianie powinno rozpocząć się jak najszybciej od stwierdzenia wystąpienia biegunki i trwać nieprzerwanie przez 4-6 godzin, gwarantując tym samym bezpieczeństwo dziecka z biegunką ostrą. Schemat nawadniania u dziecka zakłada podawanie 50-100 ml/kg m.c./4h.

Nawadnianie i uzupełnianie płynów uznaje się za najważniejszą i najbardziej efektywną metodę leczenia ostrej biegunki dziecięcej, bez względu na jej etiologię. Dopuszcza się dodatkowo zastosowanie smektynu dwuokatnościennego, który dzięki właściwościom adsorpcyjnym może ograniczyć ilość epizodów biegunkowych.
Inną komponentą składową terapii mogą być szczepy Lactobacillus GG, dla których istnieje kliniczne potwierdzenie skracania czasu trwania objawów (efektywność zbliżona do tej, jaką gwarantuje zastosowanie smektynu).

Biorąc pod uwagę fakt, iż ostra biegunka u dzieci ma charakter samoograniczający się stosowanie innych leków jest wręcz niewskazane, chociażby loperamidu. Również wdrożenie do leczenia antybiotyków dozwolone jest jedynie w przypadku potwierdzenia zakażenia bakteriami z rodzaju Shigella, Clostridium czy Campylobacter.

Wartym zapamiętania jest również fakt, iż w przypadku dziecka karmionego piersią proces ten nie powinien być przerywany na czas trwania biegunki ostrej. Co więcej – u dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym lub pokarmami stałymi żywienie powinno rozpocząć się najpóźniej 4-6 godzin po rozpoczęciu nawadniania – zwiększa się tym samym szansę na efektywne nawodnienie oraz skraca czas trwania leczenia.


Wkrótce artykuł o postępowaniu w czasie biegunki występującej u dorosłego.

Literatura:

  1. Wytyczne postępowania w ostrej biegunce u dzieci – nowości i zmiany, Anna Rybak, Standardy Medyczne/Pediatria, 2008, T.5, 275-284
  2. Ostra biegunka u dzieci – najnowsze wytyczne, Mieczysława Czerwionka-Szaflarska, Inga Adamska, Forum Medycyny Rodzinnej 2009, tom 3, nr 6, 431-438
  3. European socjety for paediatric gastroenterology, hepatology and nutrition/euro pean socjety for paediatric infectious diseases evidence-based guidelines for the management of acute gastro-enteritis in children In Europe, Guarino A, Ashkenazi S, Gendrel D, Pediatr Gastroenterol Nutr 2014, 59: 132-152
  4. Effect of dilute apple juice and preferred fluids vs electrolyte maintenance solution on treatment failure among children with mild gastroenteritis: a randomized clinical trial, Freedman, Willan, Boutis, Schuh, JAMA, 2016, 10;315(18): 1966-74
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy