REKLAMA
REKLAMA

Antykoncepcja z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania

Antykoncepcją hormonalną nazywa się stosowanie przez pacjentkę terapii hormonalnej, na bazie pojedynczej substancji lub mieszaniny substancji hormonalnych [1]. Celem takiego działania jest skuteczne, bezpieczne, możliwie tanie i w razie konieczności – odwracalne zapobieganie ciąży [1,2]. Najbardziej popularną metodą antykoncepcji hormonalnej są doustne tabletki antykoncepcyjne. Pomimo ich wysokiej popularności nie wszystkie pacjentki zdają sobie sprawę z zagrożeń i przeciwwskazań, jakie niesie ze sobą ich przyjmowanie.

(fot. shutterstock)

 

REKLAMA
REKLAMA

DWUSKŁADNIKOWA TABLETKA ANTYKONCEPCYJNA (DTA)

DTA jako najczęściej wybierana forma antykoncepcji opiera swój sposób działania na dostarczeniu do organizmu kobiety dwóch związków hormonalnych [3]. Są nimi estrogeny i progestageny, których dawka uzależniona jest od konkretnego preparatu. Modyfikacjom podlegają również wzajemne proporcje obydwu tych składników. W przypadku, gdy poziom estrogenów, jak i progestagenu jest stały we wszystkich tabletkach danego leku – mówimy o preparacie jednofazowym [1]. Jeśli pełna kuracja dla danego cyklu obejmuje dwu lub trzykrotne zmiany w zawartości substancji hormonalnych – mowa wówczas o preparatach dwu i trójfazowych [1].

Składniki DTA mają na celu zapobieganie nieplanowanym ciążom. Efekt ich działania uwidacznia się w postaci:

  • Zahamowania owulacji
  • Wzrostu gęstości śluzu wyścielającego szyjkę macicy, co jest jednoznaczne z utrudnieniem transportu plemników
  • Zahamowania ruchu rzęsek, co dodatkowo utrudnia przemieszczanie się wewnątrz jajowodów zarówno komórki jajowej, jak i plemników
  • Zmian w budowie endometrium, których skutkiem jest utrudnienie zagnieżdżenia się ewentualnej komórki jajowej wewnątrz macicy [3].

Pomijając oczywisty fakt posiadania wielu zalet przez DTA, nie należy zapominać o istotnych z punktu widzenia zdrowia i skuteczności zasadach.

 

O CZYM NALEŻY POINFORMOWAĆ PACJENTKI STOSUJĄCE DTA

Do najważniejszych informacji, których świadoma powinna być pacjentka przyjmująca dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, należą poniższe fakty, niejednokrotnie potwierdzane w badaniach [1,2,3]. Zwróć uwagę pacjentki na poszczególne z nich:

  1. Antykoncepcja hormonalna przeciwwskazana jest w przebiegu ciąży, jak również w sytuacji jej podejrzenia.
  2. W czasie karmienia piersią dopuszcza się jedynie stosowanie jednoskładnikowej tabletki antykoncepcyjnej, DTA jest przeciwwskazane.
  3. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania DTA są również: czynna lub przebyta choroba zakrzepowa żylna, nadciśnienie tętnicze (zwłaszcza powyżej wartości 160/100 mmHg), cukrzyca czy też choroba niedokrwienna serca.
  4. Na szczególną uwagę zasługują kobiety po 35 r.ż., które dodatkowo palą papierosy – w ich przypadku niebezpiecznie wzrasta ryzyko powikłań zatorowo-żylnych. Poinformuj pacjentkę o konieczności zaprzestania palenia, co najmniej na czas stosowania terapii antykoncepcyjnej.
  5. Kobiety o zachwianej gospodarce lipidowej powinny zachowywać szczególną uwagę i monitorować poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi – DTA mają zdolność do indukowania wzrostu ilości składników lipidowych w organizmie. Poinformuj pacjentkę o konieczności wykonywania regularnych badań krwi (minimum raz w roku).
  6. Zapytaj pacjentkę o przyjmowane leki poza DTA – niektóre z nich mogą w znaczący sposób wpływać chociażby na skuteczność terapii. Leki ingerujące w działanie DTA to chociażby: antybiotyki (penicyliny, tetracykliny, cefalosporyny), paracetamol (zwłaszcza w wysokich dawkach, stosowany przewlekle), klotrimazol, leki przeciwpadaczkowe czy chociażby przeciwgruźlicze. W przypadku jednoczesnego stosowania DTA i antybiotyków – zaproponuj pacjentce dodatkową metodą antykoncepcji. W przypadku, gdy pacjentka na stałe przyjmuje leki przeciwpadaczkowe (jak np. karbamazeipnę) zaleca się włączenie DTA o wyższej zawartości składników. Uczul pacjentkę, aby w trakcie stosowania DTA unikała zbyt częstego zażywania preparatów z paracetamolem.
  7. Bezwzględnym wskazaniem do stosowania antykoncepcji (nie tylko hormonalnej) jest przyjmowanie przez kobiety w wieku rozrodczym izotretynoiny. Jest to substancja w znacznym stopniu uszkadzająca płód. Poinformuj o tym pacjentkę w momencie wydawania jej DTA, kiedy posiadasz informację o możliwości przyjmowania przez nią izotretynoiny [4].
  8. Poinformuj pacjentkę o możliwości wzrostu prawdopodobieństwa wystąpienia raka gruczołu sutkowego i raka szyjki macicy w przypadku długotrwałego stosowania antykoncepcji hormonalnej. Substancje hormonalne zawarte w DTA są niejako bodźcem do indukcji zmian w tym właśnie kierunku. Dla równowagi – DTA mają tendencję do zmniejszania prawdopodobieństwa wystąpienia raka jajnika.

 

Warto również zdać sobie sprawę, jakie negatywne skutki może nieść ze sobą stosowanie DTA. Oprócz występujących przejściowo plamień i zaburzeń nastroju składniki hormonalne mają wpływ na układ krzepnięcia krwi, w skrajnych przypadkach prowadząc do wystąpienia zakrzepicy żylnej [3,5]. Dodatkowo u kobiet stosujących dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne obserwuje się spadek libido, występowanie przebarwień skórnych w wyniku ekspozycji na słońce, a także zmiany w strukturze enzymów wątrobowych (w trakcie dłuższego stosowania).

Literatura:

  1. Endokrynologia ginekologiczna, Piotr Skałba, PZWL, Warszawa 2008
  2. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące wskazań i bezpieczeństwa stosowania antykoncepcji hormonalnej oraz wewnątrzmacicznej, Agata Karowicz-Bilińska, Ewa Nowak-Markwitz, Przemysław Oszukowski, Tomasz Opala, Marek Spaczyński, Mirosław Wielgoś, Ginekologia Polska, 3/2014, 85, 234-239
  3. Skutki uboczne antykoncepcji hormonalnej, Grzegorz Gałuszka, Renata Gałuszka, Sylwia Radomek, Mateusz Borecki, Wojciech Legawiec, Zdrowie Publiczne Standardem Dobrostanu, Wydawnictwo Naukowe NeuroCentrum Lublin 2018
  4. Materiał edukacyjny dla farmaceuty – zapobieganie ekspozycji płodu i ekspozycji kobiety w wieku rozrodczym na retynoidy stosowane doustnie tj. acytretynę, alitretynoinę lub izotretynoinę, URPLiWM, 2018
  5. Wpływ stosowania leków antykoncepcyjnych i hormonalnej terapii zastępczej na gospodarkę lipidową, podstawowe parametry wątrobowe i koagulologiczne, Ewa Małolepsza, Lilla Pawlik-Sobecka, Izabela Kokot, Sylwia Płaczkowska, Diagnostyka Laboratoryjna, 2011, Volume 47, Nr 4; 403-408
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]